Opublikowane: 06.09.2011

Autor: Aleksander Słysz

Rezydencja podatkowa – dwa miejsca zamieszkania

Autor omawia problem (i jego rozwiązanie) osób, które według ustawodawstwa wewnętrznego krajów, w których przebywają, posiadają dwa miejsca zamieszkania.

Zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych osoby fizyczne, jeżeli mają miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów (nieograniczony obowiązek podatkowy). Za osobę mającą miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uważa się osobę fizyczną, która:

1) posiada na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) lub

2) przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Ustawodawstwo wewnętrzne innych krajów zawiera zarówno podobne jak i zupełnie inne reguły uznawania danej osoby przebywającej na terenie kraju za osobę mającą miejsce zamieszkania, miejsce rezydencji podatkowej na tymże terytorium.

Rozbieżności te, zupełnie naturalne i wynikające z odrębnych systemów prawnych krajów samostanowiących, powodują, iż jedna osoba może zostać uznana za mającą dla celów podatkowych miejsce zamieszkania jednocześnie w dwóch krajach.

W takiej sytuacji przychodzi z pomocą prawo międzynarodowe. Modelowa konwencja w sprawie podatku od dochodów i majątku [Modèle de convention fiscale concernant le revenu et la fortune VERSION ABRÉGÉE, 2010 – OECD, przełożył Kazimierz Bany – ABC 2011 – Modelowa konwencja w sprawie podatku od dochodu i majątku. Wersja skrócona, lipiec 2010], która stanowi, w uproszczeniu, bazę do zawierania umów o unikaniu podwójnego opodatkowania pomiędzy poszczególnymi krajami, zawiera w artykule 4 reguły kolizyjne pozwalające na rozstrzyganie problemu podwójnej rezydencji.

Jeśli nie tego szukałeś i nadal masz problem prawny – kliknij tutaj >>

Regułą, powielaną na ogół w umowach bilateralnych, jest odwołanie się do prawa krajowego w celu ustalenia miejsca zamieszkania, które – jak wiadomo powszechnie – również w Polsce wiąże się z nieograniczonym obowiązkiem podatkowym.

W rozumieniu ww konwencji określenie „osoba mająca miejsce zamieszkania lub siedzibę w umawiającym się państwie” oznacza każdą osobę, która zgodnie z prawem tego państwa podlega tam opodatkowaniu z uwagi na jej miejsce zamieszkania, miejsce stałego pobytu, siedzibę zarządu albo inne kryterium o podobnym charakterze i obejmuje również samo państwo, jego jednostkę terytorialną lub organ lokalny. Jednakże określenie to nie obejmuje osób, które podlegają opodatkowaniu w tym państwie tylko w zakresie dochodu osiąganego ze źródeł w tym państwie lub z tytułu majątku położonego w tym państwie.

Dopiero jeżeli stosowanie wyżej wymienionej zasady prowadzi do wniosku, iż osoba fizyczna ma miejsce zamieszkania w obu umawiających się państwach, to jej status określa się według następujących zasad:

1. osobę uważa się za mającą miejsce zamieszkania w tym państwie, w którym ma ona stałe ognisko domowe; jeżeli ma ona stałe ognisko domowe w obu umawiających się państwach, to uważa się ją za mającą miejsce zamieszkania tylko w tym państwie, z którym ma ona ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze (ośrodek interesów życiowych);
2. jeżeli nie można ustalić, w którym państwie osoba ma ośrodek interesów życiowych albo jeżeli nie posiada ona stałego ogniska domowego w żadnym z państw, to uważa się ją za mającą miejsce zamieszkania w tym umawiającym się państwie, w którym zwykle przebywa;
3. jeżeli przebywa ona zazwyczaj w obu państwach lub nie przebywa zazwyczaj w żadnym z nich, to uważa się ją za mającą miejsce zamieszkania w tym państwie, którego jest obywatelem;
4. jeżeli osoba jest obywatelem obydwu państw lub nie jest obywatelem żadnego z nich, to właściwe organy umawiających się państw rozstrzygną tę sprawę w drodze wzajemnego porozumienia.

Komentarz do konwencji [ibidem] wskazuje w odniesieniu do ogniska domowego, co jest tematem szczególnie ważnym dla emigrujących za pracą podatników, że „(...) ognisko to musi być trwałe, co oznacza, że osoba ta urządziła je i zastrzegła dla swego trwałego użytkowania, w przeciwieństwie do przebywania w konkretnym miejscu, ale w takich warunkach, z których wynika, że dany pobyt jest zamierzony na krótki okres. (...) należy zaznaczyć, że każda forma mieszkania może być wzięta pod uwagę (dom lub apartament będący własnością lub wynajęty przez zainteresowanego, wynajęty pokój umeblowany). Istotnym czynnikiem jest trwałość zamieszkania, dbałość o ognisko domowe, a oznacza to, że osoba zainteresowana czyni wszystko, co jest niezbędne, aby mieć to mieszkanie do własnej dyspozycji w każdym czasie, w sposób ciągły, a nie od czasu do czasu, na pobyt, który z różnych powodów może mieć krótkotrwały charakter (wycieczka, podróż służbowa, podróż w celach oświatowych, w celu odbycia kursu szkoleniowego itd.). (...) Jeżeli osoba fizyczna posiada stałe ognisko domowe w obu umawiających się państwach, to postanowienia ustępu 2 przyznają pierwszeństwo państwu, z którym osobiste i ekonomiczne powiązania danej osoby są ściślejsze. Przez takie powiązania rozumie się ośrodek interesów życiowych. W przypadkach gdy miejsca zamieszkania nie można ustalić na podstawie powyższej normy (...) dostarczają dodatkowych kryteriów – jest to przede wszystkim zwykle miejsce przebywania, a następnie obywatelstwo danej osoby. (...) Jeżeli osoba fizyczna posiada stałe ognisko domowe w obu umawiających się państwach, to należy zbadać fakty w celu upewnienia się, z którym z dwu państw jej osobiste i ekonomiczne powiązania są ściślejsze. Należy więc wziąć pod uwagę stosunki rodzinne i towarzyskie, zatrudnienie, działalność polityczną, kulturalną i wszelką inną, miejsce działalności gospodarczej i miejsce, z którego zarządza swoim mieniem. Wszystkie okoliczności należy rozważyć w całości, lecz niewątpliwie należy zwrócić szczególną uwagę na indywidualne postępowanie danej osoby. Jeżeli osoba, mająca ognisko domowe w jednym państwie, utworzyła ognisko domowe w drugim państwie z zachowaniem w całej pełni pierwszego ogniska, to fakt, iż pierwsze z nich zostało zachowane w środowisku, w którym osoba ta zawsze mieszkała, pracowała i w którym znajduje się jej rodzina i mienie, może w połączeniu z innymi elementami wskazywać, że osoba ta zachowała ośrodek swych życiowych interesów w pierwszym państwie”.

Konkludując, wymienione pod literami a. do d. reguły stosuje się w kolejności alfabetycznej, ustalając po kolei ognisko domowe, ośrodek interesów życiowych, miejsce zwykłego pobytu, obywatelstwo. Gdy reguły te nie prowadzą do ustalenie jednego miejsca zamieszkania (na ogół jest tak w przypadkach, gdy dana osoba nie jest obywatelem żadnego z Państw będących stronami konwencji/umowy, która znajdzie zastosowanie), winno zostać uruchomione postępowanie polubowne, którego efektem będzie ustalenie przez właściwe organy umawiających się Państw jednego miejsca zamieszkania co jest warunkiem poprawnego rozliczania z podatku dochodowego.

Lubię To!

Oceń przydatność tekstu: Ocena przydatności tekstu: Oceń zrozumienie tekstu: Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku