Przedmiotem mojego zapytania będzie zasada równego traktowania. Otóż otrzymuję emeryturę z Anglii po zmarłej żonie. Emeryturę tę pobierałem też wtedy, gdy byłem jeszcze w Anglii – emerytura była jednak wyższa ze względu na wyższą kwotę wolną od podatku (podatku dochodowego w ogóle nie pobierano). Teraz, gdy jestem w Polsce, otrzymuję tę emeryturę za pośrednictwem banku, który potrąca z emerytury podatek dochodowy. Emerytura „na czysto” jest znacznie niższa niż wtedy, gdy otrzymywałem ją w Anglii. Czy nie należy mi się zatem ta sama ulga co w Anglii? Jak można gorzej traktować ludzi tylko dlatego, że zmienili miejsce zamieszkania? Czy nie obowiązuje mnie zasada równego traktowania?
Odnosząc się do przedstawionego problemu, nie ulega wątpliwości – jak sam Pan zauważył – że bank, działając jako płatnik, jest zobowiązany do potrącenia podatku dochodowego od wypłacanej emerytury (art. 35 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). Ponieważ bank wypłaca emeryturę na rzecz rezydenta i pobiera od tego podatek, jest zobowiązany do potrącania podatku z uwzględnieniem ewentualnej kwoty wolnej od podatku, która oczywiście w Polsce jest niższa niż w Wielkiej Brytanii.
Jak rozumiem, przedmiotem Pańskich wątpliwości jest natomiast zasada równego traktowania w sferze zobowiązań publicznoprawnych na gruncie prawnomiędzynarodowym. Zasada równego traktowania, zwana inaczej zasadą „zakazu dyskryminacji”, jest powszechnie znaną i akceptowaną zasadą w stosunkach międzynarodowych, w tym również na gruncie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. Zakaz dyskryminacji odnosi się jednak nie do miejsca zamieszkania, ale do obywatelstwa. Umowy przewidują, że w sprawach podatkowych dyskryminacja z powodu obywatelstwa jest zakazana i w związku z tym obywatele jednego z państw nie mogą być traktowani w drugim państwie gorzej niż obywatele tego drugiego państwa w takich samych okolicznościach. Inaczej mówiąc, obywatele umawiającego się państwa nie mogą być poddani w drugim umawiającym się państwie ani opodatkowaniu, ani związanym z tym obowiązkom, które są inne lub bardziej uciążliwe niż opodatkowanie i związane z nim obowiązki, jakimi są lub mogą być poddani w takich samych okolicznościach, w szczególności w odniesieniu do miejsca zamieszkania lub siedziby, obywatele tego drugiego państwa. Oznacza to np., że obywatel Wielkiej Brytanii nie może być opodatkowany w Polsce uciążliwiej niż obywatel Polski w tych samych okolicznościach (i na odwrót).
Określenie „w takich samych okolicznościach” dotyczy podatników znajdujących się – z punktu widzenia stosowania ogólnego ustawodawstwa podatkowego i przepisów – w zasadniczo podobnej sytuacji prawnej i faktycznej. Z tych względów moim zdaniem nie ma podstaw, by sądzić, że znajduje się Pan w sytuacji gorszej od innych podatników znajdujących się w podobnych okolicznościach, tj. uzyskujących przychody z emerytur. Zasada równego traktowania jest więc w przedmiotowej sytuacji zachowana.
Zasada równego traktowania ma swoje źródła również w uregulowaniach europejskich, choć w najpełniejszych stopniu odnosi się ona do towarów, które nie mogą być poddane w drugim państwie podatkami wyższymi od tych, które obciążają bezpośrednio bądź pośrednio podobne towary krajowe (art. 90 Traktatu Ustanawiającego Wspólnoty Europejskie), lub też podatkami, które chroniłyby pośrednio inną produkcję krajową (zakaz protekcjonizmu).
Opisaną sytuację na gruncie prawa europejskiego można byłoby ewentualnie rozpatrzeć w kontekście swobody przepływu osób w Unii Europejskiej. Zgodnie jednak z orzecznictwem ETS dyskryminacja to różne traktowanie równych podmiotów w porównywalnych sytuacjach (dyskryminacja formalna) bądź równe traktowanie różnych podmiotów (dyskryminacja materialna).
Swoboda przepływu osób pociąga za sobą zakaz wszelkiej dyskryminacji ze względu na narodowość w sferze zatrudnienia, wynagrodzenia oraz innych warunków pracy. W sferze podatkowej powyższa zasada również jest powoływana w sytuacji, gdy w sposób zróżnicowany traktowani byli rezydenci i nierezydenci państw członkowskich. ETS wielokrotnie rozstrzygał sprawy w powyższym zakresie, jednak pod kątem dyskryminacyjnego opodatkowania nierezydentów w stosunku do rezydentów znajdujących się w podobnych okolicznościach (sprawa Walentin C-169/03; sprawa Schilling C-209/01; sprawa Gilly C-336/96; sprawa Schumacker c-279/93 i inne).
Niestety podobnie nie można mówić o dyskryminacji w sferze kolejnej swobody wyrażonej w traktacie TWE (art. 56), tj. swobody przepływu kapitału. Kolejne orzeczenia ETS (sprawa Verooijen C-35/98; sprawa Barbier C-364/01, sprawa Paulus C-242/03) wyraźnie podkreślają, że o naruszeniu tej zasady można mówić tylko w sytuacji, gdy przepisy krajowe przewidują wyższy poziom opodatkowania wobec jednej grupy podatników (np. nierezydentów), a niższy wobec drugiej (np. rezydentów).
