Darowizna i pożyczka od rodziców po terminie

Pożyczka od rodziców a PCC

Umowa pożyczki co do zasady podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych, jeżeli spełnione są przesłanki terytorialne wynikające z ustawy o PCC. W praktyce istotne jest między innymi to, gdzie znajdowały się środki pieniężne w chwili zawarcia umowy, gdzie wykonywane jest prawo majątkowe oraz czy czynność ma wystarczający związek z Polską.

Jeżeli pożyczka od rodziców podlega polskiemu PCC, podstawowa stawka podatku od umowy pożyczki wynosi 0,5%. Podatnikiem jest pożyczkobiorca. Deklarację PCC-3 składa się zasadniczo w terminie 14 dni od zawarcia umowy i w tym samym terminie wpłaca podatek, chyba że czynność korzysta ze zwolnienia.

Przy pożyczce od obojga rodziców trzeba ustalić, czy doszło do jednej umowy z dwoma pożyczkodawcami, czy do dwóch odrębnych pożyczek. Ma to znaczenie praktyczne dla sposobu wypełnienia formularza oraz wykazania kwot przypadających na każdego z rodziców.

Kiedy pożyczka od rodziców jest zwolniona z PCC?

Ustawa o PCC przewiduje zwolnienia dla pożyczek udzielanych w rodzinie. Przy najbliższej rodzinie, w tym przy pożyczce od rodziców, pełne zwolnienie dla większych kwot wymaga zwykle łącznego spełnienia warunków: otrzymania pieniędzy na rachunek płatniczy, rachunek bankowy, przekazem pocztowym albo w inny ustawowo dopuszczalny, możliwy do udokumentowania sposób oraz złożenia deklaracji w terminie 14 dni.

Jeżeli termin 14 dni został przekroczony, podatnik traci prawo do pełnego zwolnienia dla tej konkretnej pożyczki. Nadal trzeba jednak sprawdzić, czy można zastosować zwolnienie limitowane dla osób z I grupy podatkowej. Aktualnie kwota wolna właściwa dla I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł od jednej osoby w okresie 5 lat. Limit należy badać osobno wobec każdego rodzica i z uwzględnieniem wcześniejszych pożyczek lub nabyć, jeżeli mają znaczenie dla danego zwolnienia.

W opisanej sytuacji nie należy automatycznie zakładać, że cały podatek liczy się od pełnej kwoty 250 000 zł. Najpierw trzeba ustalić, jaka część pożyczki przypada na matkę, jaka na ojca, czy były wcześniejsze pożyczki od tych osób oraz czy przysługuje limitowane zwolnienie.

Co zrobić po przekroczeniu terminu PCC-3?

Jeżeli pożyczka podlega PCC, a termin złożenia PCC-3 minął, najbezpieczniejszym działaniem jest złożenie zaległej deklaracji, obliczenie podatku według właściwej stawki, zapłata zaległości wraz z odsetkami za zwłokę oraz dołączenie czynnego żalu. Czynny żal powinien opisywać, czego dotyczy uchybienie, dlaczego doszło do opóźnienia i że zaległość została uregulowana albo zostanie uregulowana niezwłocznie.

Trzeba pamiętać o sankcyjnej stawce 20% przewidzianej w ustawie o PCC w określonych sytuacjach, zwłaszcza gdy podatnik powołuje się przed organem podatkowym na fakt zawarcia niezgłoszonej pożyczki, a podatek nie został prawidłowo rozliczony. Dlatego złożenie deklaracji i czynnego żalu z własnej inicjatywy, zanim urząd sam ujawni sprawę, ma duże znaczenie praktyczne.

Darowizna od rodziców a podatek od spadków i darowizn

Darowizna pieniędzy od rodziców może podlegać podatkowi od spadków i darowizn w Polsce, jeżeli spełnione są warunki terytorialne i osobowe przewidziane w ustawie. Przy osobach mieszkających za granicą trzeba szczególnie sprawdzić obywatelstwo stron, miejsce stałego pobytu, miejsce położenia środków w chwili darowizny oraz sposób przekazania pieniędzy.

Najbliższa rodzina, w tym dzieci otrzymujące darowiznę od rodziców, może korzystać z pełnego zwolnienia na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Warunkiem jest co do zasady zgłoszenie darowizny na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego oraz udokumentowanie otrzymania środków przelewem, przekazem pocztowym lub innym dopuszczalnym dowodem płatniczym, jeżeli przedmiotem darowizny są pieniądze.

Jeżeli termin 6 miesięcy minął, spóźnione SD-Z2 zasadniczo nie przywraca pełnego zwolnienia. Wtedy darowiznę rozlicza się na zasadach właściwych dla I grupy podatkowej, składając zeznanie SD-3. Urząd skarbowy oblicza podatek i wydaje decyzję. Podatek płaci się dopiero po doręczeniu decyzji, w terminie w niej wynikającym, zasadniczo 14 dni od doręczenia.

SD-3, kwota wolna i decyzja urzędu

Po utracie prawa do pełnego zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn należy ustalić kwotę nabycia od każdego z rodziców osobno. Jeżeli darowizna wyniosła 260 000 zł i pochodziła po połowie od matki i ojca, w praktyce analizuje się po 130 000 zł od każdego darczyńcy. Należy jednak potwierdzić to dokumentami, bo o kwalifikacji decyduje rzeczywisty darczyńca i treść czynności.

Dla I grupy podatkowej aktualna kwota wolna wynosi 36 120 zł od jednej osoby w okresie 5 lat. Podatek obejmuje nadwyżkę ponad kwotę wolną i jest liczony według skali dla I grupy podatkowej, czyli z zastosowaniem stawek 3%, 5% albo 7% zależnie od wysokości podstawy opodatkowania. Nie jest więc prawidłowe uproszczenie, że zawsze płaci się 7% od całej darowizny.

Jeżeli zeznanie SD-3 również jest składane po terminie, do zeznania warto dołączyć czynny żal. W odróżnieniu od PCC podatnik nie wpłaca podatku od darowizny samodzielnie razem z zeznaniem SD-3, lecz czeka na decyzję naczelnika urzędu skarbowego.

Czy można skorzystać ze zwolnienia mieszkaniowego?

Ustawa o podatku od spadków i darowizn przewiduje także limitowane zwolnienia dotyczące przeznaczenia pieniędzy od osób z I grupy podatkowej na cele mieszkaniowe, między innymi na nabycie lokalu mieszkalnego. To zwolnienie ma jednak odrębne warunki i limity, a jego zastosowanie zależy od daty darowizny, kwoty, celu wydatkowania i spełnienia wymogów ustawowych.

Jeżeli pieniądze zostały przeznaczone na zakup mieszkania w Polsce, warto w SD-3 wyraźnie opisać cel darowizny oraz dołączyć lub przygotować dokumenty potwierdzające wydatkowanie środków na lokal. Nie zastępuje to pełnego zwolnienia z art. 4a, ale może ograniczyć podatek, jeżeli warunki ustawowe są spełnione.

Jaki urząd skarbowy jest właściwy przy pobycie za granicą?

Osoba mieszkająca na stałe poza Polską powinna przed złożeniem dokumentów potwierdzić właściwość urzędu skarbowego. W wielu sprawach podatników niemających miejsca zamieszkania w Polsce właściwy bywa naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście, ale ostateczna właściwość zależy od rodzaju podatku, miejsca położenia przedmiotu czynności, miejsca wykonywania praw oraz aktualnych zasad organizacyjnych administracji skarbowej.

Jeżeli formularze zostaną wysłane do niewłaściwego urzędu, organ powinien przekazać sprawę według właściwości, ale może to wydłużyć postępowanie. Przy dużych kwotach lepiej ustalić właściwy urząd przed wysyłką, zwłaszcza gdy czynności były dokonywane z zagranicy.

Co należy przygotować?

Przed złożeniem formularzy warto zebrać dokumenty, które pozwolą prawidłowo opisać sprawę i obliczyć podatek:

• umowę pożyczki albo potwierdzenie ustaleń z rodzicami, jeżeli umowa była zawarta w zwykłej formie pisemnej,
• umowę darowizny albo dokumenty potwierdzające wolę dokonania darowizny,
• potwierdzenia przelewów z rachunków rodziców na rachunek obdarowanej albo pożyczkobiorcy,
• daty wpływu środków i tytuły przelewów,
• informację, czy w ostatnich 5 latach były inne darowizny albo pożyczki od każdego z rodziców,
• dokumenty dotyczące zakupu mieszkania, jeżeli podatnik chce powołać się na mieszkaniowy cel przekazania środków.

W typowej sytuacji po przekroczeniu terminów składa się PCC-3 w zakresie pożyczki, SD-3 w zakresie darowizny oraz czynny żal obejmujący oba uchybienia. Jeżeli czynności były odrębne i pochodziły od każdego z rodziców osobno, formularze trzeba wypełnić tak, aby prawidłowo wykazać kwoty przypadające na matkę i ojca.

FAQ

Czy po terminie lepiej złożyć SD-Z2 czy SD-3?

Jeżeli minął 6-miesięczny termin do zgłoszenia darowizny od rodziców, spóźnione SD-Z2 co do zasady nie daje pełnego zwolnienia. W praktyce składa się SD-3, na podstawie którego urząd wydaje decyzję podatkową.

Czy od darowizny trzeba od razu zapłacić podatek?

Nie przy zeznaniu SD-3. Podatek od darowizny ustala naczelnik urzędu skarbowego w decyzji. Zapłata następuje po doręczeniu decyzji, zasadniczo w terminie 14 dni.

Czy czynny żal zawsze chroni przed karą?

Nie zawsze. Czynny żal jest skuteczny tylko wtedy, gdy zostanie złożony w odpowiednim czasie i spełnia warunki Kodeksu karnego skarbowego. Najważniejsze jest, aby podatnik złożył go zanim organ ścigania będzie miał wyraźnie udokumentowaną wiadomość o popełnieniu czynu.

Czy trzeba składać osobne formularze dla matki i ojca?

To zależy od konstrukcji czynności i formularza. Podatkowo trzeba jednak ustalić kwotę przypadającą na każdego rodzica, ponieważ kwoty wolne i limity bada się odrębnie wobec każdego darczyńcy albo pożyczkodawcy.

Czy mieszkanie kupowane w Polsce zawsze oznacza polski podatek od darowizny?

Nie zawsze. Zakup mieszkania w Polsce jest ważną okolicznością, ale o opodatkowaniu darowizny decydują także miejsce położenia środków, obywatelstwo, miejsce stałego pobytu stron i przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Podsumowanie

Przy pożyczce i darowiźnie od rodziców najważniejsze są terminy, dokumenty przelewów oraz prawidłowe rozdzielenie kwot przypadających na każdego rodzica. Po przekroczeniu terminu dla pożyczki zwykle trzeba złożyć PCC-3, zapłacić podatek z odsetkami i dołączyć czynny żal. Po przekroczeniu terminu dla darowizny najczęściej składa się SD-3 i czeka na decyzję urzędu.

W sprawach transgranicznych nie należy pomijać analizy, czy dana czynność w ogóle podlega polskiemu podatkowi i który urząd jest właściwy. Przy dużych kwotach błąd w formularzu może oznaczać istotne koszty, dlatego dokumenty warto przygotować starannie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
2. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - Dz.U. 2000 nr 86 poz. 959