Darowizna od rodziców jako wkład własny

Darowizna od rodziców a majątek osobisty małżonka

Jeżeli rodzice przekazują pieniądze wyłącznie swojemu dziecku, a dziecko pozostaje w małżeństwie objętym wspólnością ustawową, darowizna zasadniczo nie staje się majątkiem wspólnym małżonków. Zgodnie z art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przedmioty majątkowe nabyte przez darowiznę należą do majątku osobistego obdarowanego małżonka, chyba że darczyńca inaczej postanowił.

Oznacza to, że pieniądze przekazane przez rodziców córce albo synowi pozostają majątkiem osobistym tej osoby. Sam fakt istnienia wspólności majątkowej małżeńskiej nie powoduje automatycznie, że darowizna od rodziców staje się wspólna.

Inaczej może być wtedy, gdy darczyńcy wyraźnie postanowią, że środki mają wejść do majątku wspólnego małżonków albo gdy darowizna zostanie dokonana na rzecz obojga małżonków. Takie rozwiązanie wymaga jednak ostrożności, bo może mieć skutki podatkowe dla zięcia albo synowej.

Czy darowizna może być wkładem własnym przy kredycie hipotecznym?

Tak. Źródłem wkładu własnego może być majątek osobisty jednego z małżonków. Nie ma przepisu, który zakazywałby sfinansowania wkładu własnego do wspólnego mieszkania środkami otrzymanymi przez jednego małżonka od jego rodziców.

Jeżeli małżonkowie kupują mieszkanie do majątku wspólnego, a część ceny pochodzi z darowizny należącej do majątku osobistego jednego z nich, to w praktyce powstaje nakład z majątku osobistego tego małżonka na majątek wspólny. Taki nakład może mieć znaczenie w przyszłości, zwłaszcza przy podziale majątku po ustaniu wspólności majątkowej.

Dla banku najważniejsze będzie zwykle udokumentowanie pochodzenia środków. Bank może żądać umowy darowizny, potwierdzenia przelewu, oświadczenia o źródle wkładu własnego albo innych dokumentów wymaganych przez swoją procedurę kredytową. Warto zadbać, aby przepływ pieniędzy był czytelny i możliwy do wykazania.

Czy trzeba przenieść pieniądze do majątku wspólnego?

Co do zasady nie trzeba. Jeżeli celem jest jedynie zapłata wkładu własnego przy zakupie wspólnego mieszkania, wystarczy, że obdarowany małżonek wykorzysta swoje środki osobiste na ten cel. Nie jest konieczne zawieranie dodatkowej umowy darowizny między małżonkami.

Robienie darowizny na rzecz współmałżonka może niepotrzebnie skomplikować sytuację. Po pierwsze, może powstać pytanie o skutki podatkowe. Po drugie, trudniej będzie później wykazać, że środki stanowiły nakład z majątku osobistego jednego małżonka. Po trzecie, przy znacznych kwotach każda dodatkowa czynność powinna być oceniona indywidualnie.

Najbezpieczniej jest zachować pełną dokumentację: umowę darowizny od rodziców, potwierdzenie przelewu na rachunek obdarowanego, zgłoszenie podatkowe, dokumenty bankowe oraz akt notarialny zakupu mieszkania. Jeżeli notariusz dopuszcza odpowiedni zapis, można wskazać w akcie, że część ceny została pokryta ze środków pochodzących z majątku osobistego jednego z małżonków.

Podatek od darowizny od rodziców

Darowizna od rodziców na rzecz dziecka może korzystać z pełnego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, ale trzeba spełnić warunki przewidziane w ustawie. Przy darowiźnie pieniężnej kluczowe są zwłaszcza: zgłoszenie darowizny we właściwym urzędzie skarbowym na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy oraz udokumentowanie otrzymania pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy, rachunek w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo przekazem pocztowym.

W praktyce oznacza to, że pieniądze powinny zostać przekazane przelewem, a nie gotówką do ręki. Przy kwocie rzędu 240 tys. zł dokumentacja podatkowa ma szczególne znaczenie, bo brak zgłoszenia albo brak wymaganego dowodu przekazania może spowodować utratę zwolnienia.

Jeżeli darczyńcami są oboje rodzice, warto jasno określić, kto i jaką kwotę daruje. Może to mieć znaczenie przy wypełnianiu zgłoszenia i przy późniejszym wykazywaniu źródła środków.

Darowizna dla obojga małżonków a podatek

Jeżeli rodzice przekażą pieniądze nie tylko swojemu dziecku, ale także jego małżonkowi, sytuacja podatkowa może być mniej korzystna. Dziecko darczyńców należy do najbliższej rodziny uprawnionej do pełnego zwolnienia po spełnieniu ustawowych warunków. Zięć albo synowa nie korzystają z tego samego zwolnienia przewidzianego dla tzw. grupy zerowej.

W konsekwencji część darowizny przypadająca na współmałżonka może podlegać opodatkowaniu według zasad właściwych dla danej grupy podatkowej, z uwzględnieniem kwoty wolnej i wcześniejszych darowizn od tych samych darczyńców. Dlatego darowizna od razu dla obojga małżonków nie zawsze jest dobrym rozwiązaniem.

Jeżeli celem jest uniknięcie podatku i jednocześnie sfinansowanie wkładu własnego, najczęściej prostsze jest przekazanie darowizny wyłącznie dziecku darczyńców, zgłoszenie jej w urzędzie skarbowym i użycie tych pieniędzy jako wkładu własnego z majątku osobistego.

Jak zabezpieczyć rozliczenie wkładu z majątku osobistego?

Jeżeli mieszkanie zostanie nabyte do majątku wspólnego, a wkład własny pochodził z majątku osobistego jednego małżonka, w przyszłości może powstać roszczenie o rozliczenie nakładu. Zasady takich rozliczeń wynikają przede wszystkim z art. 45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W praktyce rozliczenie nakładów najczęściej pojawia się przy podziale majątku po rozwodzie, ustanowieniu rozdzielności majątkowej albo po śmierci jednego z małżonków. Nie oznacza to jednak, że zwrot nastąpi automatycznie w pełnej kwocie. Znaczenie mają dokumenty, okoliczności sprawy, wartość majątku i sposób sformułowania żądań.

Dlatego warto już przy zakupie zadbać o dowody. Najlepiej zachować historię rachunku, potwierdzenia przelewów, umowę darowizny, zgłoszenie SD-Z2, korespondencję z bankiem oraz dokumenty związane z aktem notarialnym. Im bardziej przejrzysty jest przepływ środków, tym łatwiej później wykazać, skąd pochodził wkład własny.

FAQ

Czy darowizna od rodziców jest zawsze majątkiem osobistym?

Co do zasady tak, jeżeli darowizna została dokonana na rzecz jednego małżonka. Wyjątek może wynikać z wyraźnego postanowienia darczyńcy albo z dokonania darowizny na rzecz obojga małżonków.

Czy bank może zaakceptować wkład własny z darowizny?

Tak, ale bank może wymagać dokumentów potwierdzających pochodzenie pieniędzy. Najczęściej będą to umowa darowizny, potwierdzenie przelewu i oświadczenia wymagane przez bank.

Czy muszę zgłosić darowiznę od rodziców do urzędu skarbowego?

Przy dużej darowiźnie pieniężnej zgłoszenie jest potrzebne, jeżeli chcesz skorzystać ze zwolnienia podatkowego. Zgłoszenia dokonuje się zasadniczo na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy, a przekazanie pieniędzy powinno być udokumentowane.

Czy lepiej, aby rodzice zrobili darowiznę dla obojga małżonków?

Nie zawsze. Dla dziecka darczyńców możliwe jest pełne zwolnienie po spełnieniu warunków ustawowych. Zięć albo synowa nie należą do tzw. grupy zerowej, więc ich część darowizny może rodzić obowiązek podatkowy.

Czy wpis w akcie notarialnym o źródle wkładu własnego jest potrzebny?

Nie zawsze jest obowiązkowy, ale może być bardzo przydatny dowodowo. Warto omówić z notariuszem możliwość wskazania, że określona część ceny została pokryta ze środków należących do majątku osobistego jednego z małżonków.

Podsumowanie

Darowizna od rodziców dla jednego z małżonków może zostać wykorzystana jako wkład własny przy zakupie wspólnego mieszkania. Nie trzeba przenosić pieniędzy do majątku wspólnego ani robić dodatkowej darowizny na rzecz współmałżonka. Kluczowe jest prawidłowe zgłoszenie darowizny, udokumentowanie przelewu i zachowanie dowodów, że środki pochodziły z majątku osobistego. Darowizna dla obojga małżonków może być mniej korzystna podatkowo, dlatego przed wyborem takiego wariantu warto przeanalizować skutki podatkowe i rodzinne.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, t.j. Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, t.j. Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207