Darowizna i sprzedaż auta a podatki

Zgłoszenie darowizny samochodu do urzędu skarbowego

Darowizna od matki mieści się w kręgu osób objętych tzw. pełnym zwolnieniem dla najbliższej rodziny. Warunkiem skorzystania z tego zwolnienia jest jednak zgłoszenie nabycia własności rzeczy na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy zwykłej umowie darowizny samochodu zawartej bez aktu notarialnego będzie to najczęściej dzień wykonania darowizny, czyli faktycznego przeniesienia własności pojazdu.

Jeżeli termin na SD-Z2 został przekroczony, zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn co do zasady przepada. Wtedy darowizna od matki jest rozliczana według zasad właściwych dla I grupy podatkowej. W praktyce oznacza to konieczność złożenia formularza SD-3 i wykazania w nim darowizny samochodu.

Podatku nie wpłaca się samodzielnie razem z SD-3. Urząd skarbowy wydaje decyzję ustalającą wysokość podatku, a termin zapłaty wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Dopiero brak zapłaty w tym terminie może prowadzić do zaległości podatkowej i odsetek. Samo spóźnienie ze złożeniem deklaracji może natomiast rodzić ryzyko odpowiedzialności na gruncie przepisów karnych skarbowych, dlatego przy zaległym zgłoszeniu warto rozważyć dołączenie czynnego żalu.

Kwota wolna i wcześniejsza darowizna pieniężna

Dla I grupy podatkowej kwota wolna od podatku wynosi 36 120 zł. Przy jej stosowaniu bierze się pod uwagę nie tylko ostatnią darowiznę, lecz także wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia oraz w okresie 5 lat poprzedzających ten rok.

W opisanej sytuacji istotne jest jednak to, że wcześniejsza darowizna pieniężna z 2020 r. została zgłoszona w terminie i korzystała z pełnego zwolnienia dla najbliższej rodziny. Taka prawidłowo zwolniona darowizna nie powinna konsumować kwoty wolnej 36 120 zł przy późniejszej darowiźnie samochodu, która utraciła zwolnienie z powodu spóźnienia ze zgłoszeniem. W SD-3 warto mimo to rzetelnie wskazać wcześniejsze nabycia, aby urząd mógł prawidłowo ocenić sprawę.

Jeżeli samochód był warty 45 000 zł, a nie ma innych opodatkowanych darowizn od matki podlegających doliczeniu, podatek powinien dotyczyć zasadniczo nadwyżki ponad kwotę wolną. Jeżeli urząd uzna, że wartość rynkowa auta była inna niż podana w umowie, może wezwać do jej podwyższenia albo obniżenia i przeprowadzić własną weryfikację. Gdy opinia biegłego wykaże wartość różniącą się o więcej niż 33% od wartości podanej przez podatnika, koszt opinii może zostać przerzucony na podatnika.

Jak ustalić wartość samochodu do podatku od darowizny?

Podstawą opodatkowania w podatku od spadków i darowizn jest czysta wartość nabytych rzeczy, ustalana według stanu rzeczy z dnia nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. W przypadku samochodu oznacza to, że znaczenie ma rzeczywista wartość rynkowa auta w chwili darowizny, z uwzględnieniem marki, modelu, rocznika, przebiegu, stanu technicznego, uszkodzeń i wyposażenia.

Sprzedaż auta dwa miesiące później za 30 000 zł nie przesądza automatycznie, że w dniu darowizny samochód był wart właśnie 30 000 zł. Może być jednak argumentem pomocniczym, jeżeli niższa cena wynikała z realnych okoliczności, takich jak awaria, uszkodzenia, konieczność szybkiej sprzedaży albo prowizja komisu. Dobrze zachować umowę komisową, fakturę, korespondencję, ogłoszenia porównawcze i dokumenty potwierdzające stan pojazdu.

Sprzedaż auta otrzymanego w darowiźnie a PIT

Odrębnym problemem jest podatek dochodowy od sprzedaży samochodu. Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d ustawy o PIT opodatkowaniu podlega odpłatne zbycie rzeczy ruchomych, jeżeli następuje przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie. Jeżeli samochód został otrzymany w sierpniu 2024 r. i sprzedany w październiku 2024 r., sprzedaż nastąpiła przed upływem tego terminu.

Przychodem jest co do zasady cena określona w umowie sprzedaży, pomniejszona o koszty odpłatnego zbycia, jeżeli rzeczywiście zostały poniesione przez sprzedającego. Jeżeli cena bez uzasadnionej przyczyny znacznie odbiega od wartości rynkowej, organ podatkowy może ją zakwestionować. Sprzedaż w komisie za cenę niższą od wcześniejszej wyceny może być jednak uzasadniona, jeżeli wynika z realiów rynkowych, stanu auta albo warunków sprzedaży.

Dochód z odpłatnego zbycia rzeczy ustala się jako różnicę między przychodem a kosztem nabycia, pomniejszoną o udokumentowane nakłady poczynione w czasie posiadania rzeczy. Przy darowiźnie nie występuje cena zakupu zapłacona darczyńcy, dlatego obdarowany nie ma kosztu nabycia odpowiadającego wartości rynkowej pojazdu. Nie można więc przyjąć, że sprzedaż auta za 30 000 zł po darowiźnie wycenionej na 45 000 zł automatycznie oznacza stratę podatkową.

Do kosztów lub pomniejszeń mogą mieć znaczenie tylko realnie poniesione i udokumentowane wydatki spełniające ustawowe warunki, np. nakłady zwiększające wartość samochodu w okresie jego posiadania. Sam podatek od spadków i darowizn nie jest kosztem uzyskania przychodu w PIT.

Jak wykazać sprzedaż w zeznaniu rocznym?

Jeżeli sprzedaż prywatnego samochodu otrzymanego w darowiźnie nastąpiła przed upływem pół roku liczonym od końca miesiąca nabycia, przychód należy wykazać w zeznaniu PIT-36 za rok sprzedaży. Dla sprzedaży dokonanej w 2024 r. zeznanie składało się w terminie przewidzianym dla rozliczenia rocznego za 2024 r.

W takim rozliczeniu nie należy wpisywać jako kosztu wartości rynkowej samochodu z dnia darowizny, jeżeli obdarowany nie zapłacił za pojazd. W praktyce dochodem może być znaczna część ceny sprzedaży, chyba że podatnik ma udokumentowane koszty odpłatnego zbycia lub nakłady spełniające ustawowe wymogi.

Stanowisko to potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. W wyroku WSA w Gdańsku z dnia 09.03.2021 r., sygn. akt I SA/Gd 1035/20, wskazano, że do kosztów przy sprzedaży samochodu można zaliczyć realnie poniesione nakłady zwiększające wartość rzeczy, jeżeli są prawidłowo udokumentowane. Z kolei w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 29.05.2012 r., sygn. akt I SA/Gd 13/12, podkreślono, że kosztem nabycia są wydatki poniesione na zakup rzeczy, a nie jej wartość rynkowa otrzymana w darowiźnie.

FAQ

Czy po terminie można jeszcze złożyć SD-Z2?

Technicznie formularz można złożyć, ale po upływie 6 miesięcy nie przywraca on automatycznie prawa do pełnego zwolnienia. W typowej sytuacji należy złożyć SD-3 i rozliczyć darowiznę według zasad dla I grupy podatkowej.

Czy wcześniejsza darowizna pieniędzy od matki zwiększy podatek od auta?

Jeżeli wcześniejsza darowizna została prawidłowo zgłoszona i korzystała z pełnego zwolnienia dla najbliższej rodziny, co do zasady nie powinna pomniejszać kwoty wolnej przy późniejszej darowiźnie, która utraciła zwolnienie. Warto jednak ujawnić ją w SD-3, aby urząd miał pełny obraz sprawy.

Czy sprzedaż auta poniżej wartości z darowizny oznacza stratę w PIT?

Nie zawsze, a przy darowiźnie najczęściej nie. Obdarowany nie zapłacił ceny za samochód, więc sama wartość rynkowa auta z dnia darowizny nie jest jego kosztem nabycia. Stratę można wykazać tylko wtedy, gdy wynika z rzeczywistych, podatkowo uznawanych kosztów.

Czy trzeba zapłacić PIT, jeśli samochód sprzedano po kilku miesiącach?

Tak, jeżeli sprzedaż nastąpiła przed upływem pół roku liczonego od końca miesiąca nabycia i nie jest rozliczana w działalności gospodarczej. W takim przypadku sprzedaż wykazuje się w PIT-36 za rok sprzedaży.

Czy podatek od darowizny można zaliczyć do kosztów przy sprzedaży auta?

Nie. Ustawa o PIT wyłącza podatek od spadków i darowizn z kosztów uzyskania przychodów, dlatego zapłacony podatek od darowizny nie obniży dochodu ze sprzedaży samochodu.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najbezpieczniejsze rozwiązanie to złożenie SD-3 dla darowizny samochodu, wykazanie realnej wartości rynkowej pojazdu z dnia darowizny i oczekiwanie na decyzję urzędu skarbowego. Wcześniejsza darowizna pieniężna, jeżeli została prawidłowo zgłoszona i zwolniona, nie powinna sama w sobie pozbawiać prawa do kwoty wolnej przy spóźnionym rozliczeniu auta.

Sprzedaż samochodu w krótkim czasie po darowiźnie to osobny obowiązek w PIT. Jeżeli nastąpiła przed upływem pół roku od końca miesiąca nabycia, należy rozliczyć ją w PIT-36. Nie należy jednak wykazywać fikcyjnej straty przez porównanie ceny sprzedaży z wartością rynkową darowizny, ponieważ przy darowiźnie obdarowany nie ponosi ceny nabycia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350

2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207

3. Wyrok WSA w Gdańsku z dnia 09.03.2021 r., sygn. akt I SA/Gd 1035/20

4. Wyrok WSA w Gdańsku z dnia 29.05.2012 r., sygn. akt I SA/Gd 13/12