Jak uniknąć zapłaty podatku od sprzedaży nieruchomości?

Zwolnienie z podatku od sprzedaży nieruchomości

Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy PIT opodatkowaniu podlega odpłatne zbycie nieruchomości lub jej części, jeżeli zostało dokonane w ciągu 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego nabycia. Podatek wynosi 19% i jest rozliczany w PIT-39 składanym w terminie do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym.

Pierwszą opcją uniknięcia opodatkowania jest zastosowanie zwolnienia określonego w art. 21 ust. 1 pkt 131 ustawy PIT, czyli wydatkowanie środków na własne cele mieszkaniowe. Syn musiałby zatem wydatkować wszystkie uzyskane ze sprzedaży środki, np. na zakup nowej nieruchomości, w której by zamieszkał, albo na remont obecnej nieruchomości, w której mieszka. Jak rozumiem, z uwagi na posiadane długi ta opcja nie jest brana pod uwagę.

Wniosek o umorzenie zaległości podatkowej lub o rozłożenie jej na raty

Drugą opcją jest wnioskowanie o umorzenie zaległości podatkowej lub też o rozłożenie podatku na raty. Zgodnie z art. 67a Ordynacji podatkowej „Organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może:

1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty;

2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek;

3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną”.

Po pierwsze, należy wskazać, że ww. tryb jest inicjowany na wniosek podatnika składany do właściwego naczelnika US. Po drugie, organ podatkowy korzysta w tym zakresie z uznania administracyjnego i samodzielnie ocenia zasadność wniosku. Nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do zastosowania ulgi (umorzenia zaległości podatkowej) dysponuje w tym przypadku organ podatkowy, który może, ale nie musi przyznać ulgę podatkową. Należy podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom do zastosowania preferencji podatkowej, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia.

W każdej rozpatrywanej sprawie naczelnik US indywidualnie musi ustalić i ocenić, na czym polega ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Kryterium ważnego interesu podatnika wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które uniemożliwiają wywiązanie się z ciążących obowiązków podatkowych bez doraźnej pomocy ze strony organów podatkowych. Ciężar wykazania przesłanek do zastosowania ulgi w spłacie podatku przesuwa się na podatnika, gdyż tylko on posiada w tym zakresie stosowną wiedzę i do niego należy inicjatywa dowodowa.

Po trzecie taki wniosek musi być uzasadniony ważnym interesem podatnika (lub interesem publicznym). Ustawa nie wyjaśnia tych pojęć, dlatego też należy sięgnąć do dostępnego orzecznictwa.

Wskazanie okoliczności uniemożliwiających wywiązanie się z obowiązku podatkowego

Kryterium „ważnego interesu podatnika” wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania podatnika (np. klęski żywiołowe, zdarzenia losowe) i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków fiskalnych i które to w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów skarbowych. Ważnego interesu podatnika nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej.

Co jednak istotne – jak wskazał WSA w Poznaniu w wyroku z 24.10.2023 r., sygn. akt I SA/Po 72/23 – pojęcia ważnego interesu podatnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, ponieważ pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków.

W konsekwencji syn może wnioskować o umorzenie zaległości/rozłożenie podatku na raty. Należy jednak zastrzec, że naczelnik US ma swobodę uznania, czy z uwagi na ważny interes podatnika – tu istniejące długi oraz utrzymanie rodziny – zezwoli na ulgę w spłacie podatku.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
2. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
3. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 października 2023 r., sygn. akt I SA/Po 72/23