Niezgłoszona pożyczka od małżonka a PCC

Pożyczka od małżonka a obowiązek zapłaty PCC

Umowa pożyczki pieniędzy podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych na podstawie ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Dotyczy to także pożyczki między małżonkami, jeżeli występuje rzeczywiste przesunięcie środków z majątku jednego małżonka do majątku drugiego.

Rozdzielność majątkowa nie wyłącza automatycznie obowiązków podatkowych. Przeciwnie, w praktyce często wzmacnia potrzebę prawidłowego udokumentowania, że pieniądze należały do jednego małżonka i zostały przekazane drugiemu jako pożyczka, a nie jako wspólne środki albo darowizna.

Zgodnie z ustawą PCC obowiązek podatkowy przy umowie pożyczki ciąży na biorącym pożyczkę. Podstawą opodatkowania jest kwota pożyczki, a podstawowa stawka podatku wynosi 0,5%. Przy pożyczce 200 000 zł podatek według stawki podstawowej wynosi więc 1000 zł, do czego przy opóźnieniu mogą dojść odsetki za zwłokę.

Kiedy pożyczka od małżonka jest zwolniona z PCC?

Małżonek należy do kręgu najbliższej rodziny wskazanego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Dlatego pożyczka pieniężna między małżonkami może korzystać ze zwolnienia przewidzianego w art. 9 pkt 10 lit. b ustawy PCC, także wtedy, gdy małżonkowie mają rozdzielność majątkową.

Dla pożyczki przekraczającej kwotę wolną właściwą dla I grupy podatkowej zwolnienie nie działa jednak automatycznie. Trzeba spełnić łącznie dwa warunki:

• złożyć właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego deklarację PCC-3 w terminie 14 dni od zawarcia umowy pożyczki, chyba że umowę zawarto w formie aktu notarialnego,
• udokumentować otrzymanie pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy biorącego pożyczkę, jego inny rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym.

Termin 14 dni ma w praktyce kluczowe znaczenie. Jeżeli zostanie przekroczony, podatnik traci prawo do zwolnienia dla danej pożyczki. Samo późniejsze złożenie deklaracji nie przywraca zwolnienia.

Co zrobić, gdy termin 14 dni już minął?

Jeżeli pożyczka została udzielona 9 miesięcy temu, termin do skorzystania ze zwolnienia już upłynął. W takiej sytuacji najbezpieczniejszym kierunkiem jest zwykle samodzielne rozliczenie pożyczki: złożenie deklaracji PCC-3 po terminie, zapłata podatku według stawki 0,5% oraz zapłata odsetek za zwłokę, jeżeli są należne.

Warto jednocześnie rozważyć złożenie czynnego żalu na podstawie przepisów Kodeksu karnego skarbowego. Czynny żal może ograniczyć ryzyko odpowiedzialności karnoskarbowej za niezłożenie deklaracji w terminie, ale jest skuteczny tylko wtedy, gdy zostanie złożony zanim organ podatkowy uzyska wyraźnie udokumentowaną wiadomość o naruszeniu albo rozpocznie czynności zmierzające do jego ujawnienia.

W opisanej sytuacji, skoro kontrola nie została jeszcze wszczęta, nie należy czekać biernie. Im szybciej podatnik sam uporządkuje sprawę, tym mniejsze ryzyko zastosowania stawki sankcyjnej oraz dodatkowych konsekwencji.

Stawka sankcyjna 20% przy niezgłoszonej pożyczce

Najpoważniejszym ryzykiem przy niezgłoszonej pożyczce jest stawka sankcyjna 20%. Zgodnie z art. 7 ust. 5 ustawy PCC może ona znaleźć zastosowanie między innymi wtedy, gdy podatnik w toku czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, postępowania podatkowego albo kontroli celno-skarbowej powołuje się na fakt zawarcia umowy pożyczki, a należny podatek nie został zapłacony.

Przy pożyczce 200 000 zł różnica jest bardzo duża: podatek według stawki podstawowej 0,5% to 1000 zł, natomiast według stawki sankcyjnej 20% to 40 000 zł. Do tego mogą dojść odsetki oraz konsekwencje karnoskarbowe.

W orzecznictwie podkreśla się, że złożenie przed organem oświadczenia o otrzymaniu pożyczki, od której nie zapłacono podatku, może stanowić powołanie się na pożyczkę w rozumieniu art. 7 ust. 5 ustawy PCC. Tak wskazał między innymi Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 15 maja 2018 r., sygn. akt II FSK 1633/16, oraz z dnia 16 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 1884/17.

Dlatego złożenie deklaracji i zapłata podatku przed rozpoczęciem czynności przez organ mogą mieć istotne znaczenie praktyczne. Nie oznacza to przywrócenia zwolnienia, ale może ograniczyć ryzyko rozliczenia pożyczki według stawki 20%.

Przelew na wspólne konto a dowód otrzymania pożyczki

W opisanym stanie faktycznym pieniądze pochodziły z kredytu udzielonego żonie przez bank, następnie trafiły na wspólne konto, a później zostały przelane na wyłącznie Pana rachunek. Taki przebieg nie przekreśla automatycznie możliwości wykazania pożyczki, ale może wymagać dokładnego uporządkowania dowodów.

Znaczenie mogą mieć zwłaszcza:

• umowa pożyczki między małżonkami, najlepiej sporządzona na piśmie, z datą, kwotą i zasadami zwrotu,
• umowa kredytu żony z bankiem, jeżeli wyjaśnia źródło środków,
• historia rachunku wspólnego oraz rachunku osobistego pożyczkobiorcy,
• tytuły przelewów i ich zgodność z umową pożyczki,
• dowody, że środki były środkami żony i zostały przekazane Panu jako pożyczka.

Przy rachunku wspólnym urząd może badać, czy przelew rzeczywiście dokumentuje przekazanie pieniędzy przez pożyczkodawcę pożyczkobiorcy. Wspólny rachunek bankowy nie zawsze jasno pokazuje, czy pieniądze zostały skutecznie przekazane z majątku jednego małżonka do majątku drugiego. Dlatego w podobnych sprawach szczególnie ważny jest spójny opis transakcji oraz komplet dokumentów.

Czy po terminie nadal jest szansa na zwolnienie?

W przypadku pożyczki 200 000 zł od małżonka, zgłoszonej dopiero po 9 miesiącach, szansa na zastosowanie pełnego zwolnienia z PCC co do zasady przepada. Warunek terminowego złożenia deklaracji jest jednym z warunków zwolnienia, a jego niedochowanie powoduje utratę preferencji.

Nie oznacza to jednak, że nie warto nic robić. Jeżeli organ nie wszczął jeszcze czynności, podatnik może złożyć deklarację po terminie, zapłacić podatek 0,5% z ewentualnymi odsetkami i dołączyć czynny żal. Takie działanie nie gwarantuje braku jakichkolwiek konsekwencji, ale zazwyczaj jest bezpieczniejsze niż oczekiwanie, aż urząd sam wykryje przepływ pieniędzy.

W praktyce należy też zadbać o prawidłowe ustalenie daty zawarcia umowy pożyczki. Jeżeli umowa była ustna, a środki były przekazywane w kilku etapach, data powstania obowiązku podatkowego i sposób opisania czynności mogą wymagać indywidualnej oceny.

Podsumowanie

Pożyczka od małżonka z rozdzielnością majątkową może być zwolniona z PCC, ale tylko wtedy, gdy podatnik w terminie 14 dni złoży deklarację PCC-3 i odpowiednio udokumentuje przepływ pieniędzy. Po 9 miesiącach zwolnienie dla pożyczki 200 000 zł co do zasady nie będzie już dostępne.

Najrozsądniejszym rozwiązaniem jest zwykle niezwłoczne złożenie zaległej deklaracji, zapłata podatku według stawki 0,5%, doliczenie odsetek, jeżeli są należne, oraz rozważenie czynnego żalu. Czekanie na kontrolę może narazić podatnika na znacznie wyższą stawkę 20% i dodatkowe problemy z wyjaśnieniem źródła środków.

FAQ

Czy pożyczkę od żony trzeba zgłaszać, jeżeli mamy rozdzielność majątkową?

Tak, jeżeli pożyczka przekracza kwotę wymagającą zgłoszenia i podatnik chce skorzystać ze zwolnienia. Rozdzielność majątkowa nie znosi obowiązków z ustawy PCC.

Czy można odzyskać zwolnienie po upływie 14 dni?

Co do zasady nie. Złożenie deklaracji po terminie nie przywraca zwolnienia, ale pozwala rozliczyć podatek według stawki podstawowej, jeżeli nie ma podstaw do zastosowania stawki sankcyjnej.

Ile wynosi PCC od pożyczki 200 000 zł?

Według stawki podstawowej 0,5% podatek wynosi 1000 zł. Przy opóźnieniu trzeba dodatkowo sprawdzić odsetki za zwłokę.

Kiedy grozi 20% podatku od pożyczki?

Ryzyko stawki 20% pojawia się zwłaszcza wtedy, gdy podatnik powołuje się na pożyczkę dopiero przed organem podatkowym, a należny podatek nie został wcześniej zapłacony albo nie spełniono wymogu udokumentowania przekazania pieniędzy.

Czy czynny żal wystarczy, aby nie płacić podatku?

Nie. Czynny żal dotyczy odpowiedzialności karnoskarbowej, a nie samego podatku. Zaległy PCC i ewentualne odsetki nadal trzeba zapłacić.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - Dz.U. 2000 nr 86 poz. 959
2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
3. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
4. Ustawa z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy
5. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2018 r., sygn. akt II FSK 1633/16
6. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 1884/17
7. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 września 2015 r., sygn. akt II FSK 1901/13
8. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 lutego 2011 r., sygn. akt III SA/Po 677/10