Spłata po podziale majątku po rozwodzie a podatek

Spłata po podziale majątku po rozwodzie a PIT

Jeżeli po rozwodzie byli małżonkowie dzielą majątek wspólny i jedno z nich otrzymuje spłatę, sama ta spłata co do zasady nie powoduje obowiązku zapłaty podatku dochodowego. Wynika to z art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym przepisów ustawy PIT nie stosuje się do przychodów z tytułu podziału wspólnego majątku małżonków w wyniku ustania albo ograniczenia małżeńskiej wspólności majątkowej.

W praktyce oznacza to, że kwota wypłacona przez byłego męża albo byłą żonę w celu wyrównania udziałów w majątku wspólnym nie jest rozliczana w zeznaniu rocznym jako dochód. Nie ma więc obowiązku wykazywania jej w PIT-36, PIT-37 ani w innym zeznaniu rocznym tylko dlatego, że została otrzymana jako spłata przy podziale majątku.

Istotne jest jednak źródło tej płatności. Wyłączenie dotyczy przychodów z podziału majątku wspólnego małżonków. Jeżeli strony w rzeczywistości dokonują innej czynności, na przykład sprzedaży udziału w nieruchomości poza podziałem majątku, skutki podatkowe mogą być inne i wymagają odrębnej oceny.

Czy spłatę trzeba zgłosić do urzędu skarbowego?

Jeżeli spłata wynika bezpośrednio z podziału majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej, nie ma odrębnego obowiązku zgłaszania jej do urzędu skarbowego. Nie składa się z tego powodu deklaracji PCC ani osobnego zawiadomienia o otrzymaniu pieniędzy.

Dla bezpieczeństwa warto jednak zachować dokumenty potwierdzające podstawę spłaty: postanowienie sądu o podziale majątku, ugodę sądową, akt notarialny, umowę podziału majątku, potwierdzenie przelewu oraz ewentualną wycenę składników majątku. Dokumenty te mogą być potrzebne, gdyby urząd skarbowy pytał o pochodzenie większej wpłaty na rachunek bankowy.

Podział majątku wspólnego a podatek PCC

Podatek od czynności cywilnoprawnych obejmuje tylko czynności wymienione w ustawie o PCC. Podział majątku wspólnego małżonków nie został wprost wymieniony w katalogu czynności podlegających temu podatkowi. Z tego powodu sam podział majątku po rozwodzie, nawet jeżeli jeden z małżonków przejmuje nieruchomość, samochód albo oszczędności i dokonuje spłaty drugiego małżonka, co do zasady nie podlega PCC. Jeżeli składnikiem rozliczenia jest pojazd, warto porównać tę sytuację z problemem samochodu po rozwodzie.

Nie należy automatycznie utożsamiać podziału majątku wspólnego małżonków ze zwykłym zniesieniem współwłasności. Podział majątku małżeńskiego wynika z ustania wspólności majątkowej i ma odrębny charakter. Podobne stanowisko prezentowano m.in. w interpretacji Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 15.10.2010 r., nr IBPBII/1/436-161/10/AŻ.

Jeżeli jednak byli małżonkowie najpierw dokonali podziału majątku, a dopiero później zawierają odrębną umowę sprzedaży, zamiany, darowizny albo zniesienia współwłasności dotyczącą konkretnego składnika, skutki podatkowe należy ocenić według rzeczywistej treści tej czynności.

Kiedy mogą pojawić się problemy podatkowe?

Najbezpieczniejsza sytuacja występuje wtedy, gdy dokument jasno wskazuje, że strony dokonują podziału majątku wspólnego po rozwodzie albo po ustanowieniu rozdzielności majątkowej, a spłata jest elementem wyrównania udziałów. Wtedy otrzymana kwota jest objęta wyłączeniem z ustawy PIT i nie mieści się w katalogu czynności opodatkowanych PCC.

Wątpliwości mogą pojawić się w szczególności wtedy, gdy:

• płatność została opisana jako cena sprzedaży udziału, a nie jako spłata przy podziale majątku,
• strony dzielą składnik, który nie wchodził do majątku wspólnego, lecz był majątkiem osobistym jednego z małżonków,
• po podziale majątku dochodzi do dalszego zbycia nieruchomości przed upływem ustawowego terminu istotnego dla podatku dochodowego,
• spłata ma charakter pozorny albo służy ukryciu darowizny na rzecz byłego małżonka lub osoby trzeciej,
• umowa obejmuje kilka różnych czynności, na przykład podział majątku, przejęcie długu i sprzedaż dodatkowego udziału.

W takich przypadkach nie wystarczy sama nazwa dokumentu. Liczy się rzeczywista treść czynności oraz to, z jakiego tytułu pieniądze zostały wypłacone.

Podział majątku u notariusza albo w sądzie

Podział majątku po rozwodzie może nastąpić przed sądem, w ugodzie albo w formie umowy. Jeżeli w skład majątku wchodzi nieruchomość, konieczna jest forma aktu notarialnego, chyba że podział następuje w postępowaniu sądowym. Notariusz pobiera taksę notarialną i opłaty sądowe związane z wpisami w księdze wieczystej, ale nie oznacza to automatycznie powstania PIT lub PCC od samej spłaty.

Warto zadbać, aby w akcie notarialnym, ugodzie albo postanowieniu sądu precyzyjnie wskazano, jakie składniki majątku przypadają każdej ze stron, jaka jest wysokość spłaty, w jakim terminie ma zostać zapłacona i że wynika ona z podziału majątku wspólnego. To ogranicza ryzyko późniejszych sporów z byłym małżonkiem oraz wątpliwości podatkowych.

FAQ

Czy od spłaty po rozwodzie płaci się podatek dochodowy?

Co do zasady nie. Spłata otrzymana w ramach podziału majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej jest wyłączona z opodatkowania PIT na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o PIT.

Czy trzeba zgłaszać spłatę do urzędu skarbowego?

Zwykle nie. Jeżeli pieniądze są spłatą wynikającą z podziału majątku wspólnego, nie składa się z tego tytułu osobnego zgłoszenia ani deklaracji podatkowej. Warto jednak zachować dokumenty potwierdzające podstawę przelewu.

Czy były mąż albo była żona płaci PCC od przejęcia majątku?

Sam podział majątku wspólnego małżonków nie jest czynnością wymienioną w ustawie o PCC, dlatego co do zasady nie powoduje obowiązku zapłaty tego podatku. Inaczej może być przy odrębnej sprzedaży, zamianie albo innej umowie.

Czy forma aktu notarialnego zmienia rozliczenie podatkowe?

Nie sama forma aktu jest decydująca, lecz treść czynności. Akt notarialny może być konieczny przy nieruchomości, ale jeżeli dokument obejmuje wyłącznie podział majątku wspólnego i spłatę, nie oznacza to automatycznie PIT lub PCC.

Czy spłata w ratach także jest neutralna podatkowo?

Tak, jeżeli raty są elementem podziału majątku wspólnego. W dokumencie warto jasno określić harmonogram płatności oraz wskazać, że każda rata stanowi spłatę z tytułu podziału majątku.

Podsumowanie

Otrzymanie spłaty od byłego małżonka w ramach podziału majątku wspólnego po rozwodzie co do zasady nie powoduje obowiązku zapłaty podatku dochodowego ani podatku od czynności cywilnoprawnych. Nie trzeba też składać osobnego zgłoszenia do urzędu skarbowego tylko dlatego, że spłata została otrzymana.

Kluczowe jest jednak prawidłowe udokumentowanie rozliczenia. Jeżeli z treści ugody, aktu notarialnego lub orzeczenia wynika, że płatność stanowi element podziału majątku wspólnego, ryzyko podatkowe jest znacznie mniejsze. Gdy dokument obejmuje także inne czynności, warto ocenić je osobno.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
2. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - Dz.U. 2000 nr 86 poz. 959