- Spłata przy dziale spadku nie stanowi przychodu w PIT do wysokości udziału przysługującego spadkobiercy w spadku.
- Jeżeli spłata nie przekracza wartości udziału spadkowego, zasadniczo nie ma obowiązku składania PIT-39.
- Podatek może dotyczyć tylko nadwyżki ponad udział, jeżeli dział spadku nastąpił przed upływem ustawowego pięcioletniego terminu.
- Przy nieruchomości odziedziczonej pięcioletni termin liczy się od końca roku, w którym nieruchomość nabył albo wybudował spadkodawca.
- Jeżeli powstanie opodatkowana nadwyżka, można rozważyć ulgę mieszkaniową, ale wydatki muszą służyć własnym celom mieszkaniowym.
Kiedy spłata po dziale spadku wymaga osobnej analizy?
W tym artykule najważniejsze jest nie samo omówienie całego działu spadku, lecz ustalenie, czy konkretna spłata mieściła się w wartości udziału spadkowego. Jeżeli spłata nie przekracza udziału, zwykle nie powstaje dodatkowy przychód do opodatkowania. Szersze tło omawia artykuł o tym, jak traktować spłatę po dziale spadku.
Dlatego dalsza analiza powinna koncentrować się na wartości udziału, wysokości spłaty, dacie nabycia oraz dokumentach z działu spadku, a nie na ponownym omawianiu wszystkich ogólnych zasad podatkowych działu spadku.
Spłata równa udziałowi a PIT-39
Jeżeli spłata jest równa wartości udziału spadkowego lub od niej niższa, nie powstaje przychód z odpłatnego zbycia. W takim przypadku nie ma podstaw do zapłaty podatku dochodowego i nie ma obowiązku składania PIT-39 tylko z powodu otrzymania spłaty.
Przykładowo, jeżeli dwoje spadkobierców odziedziczyło nieruchomość wartą 300 000 zł po połowie, udział każdego z nich wynosi 150 000 zł. Jeżeli w dziale spadku jeden spadkobierca przejmuje całą nieruchomość, a drugi otrzymuje 150 000 zł, spłata odpowiada udziałowi. W takiej sytuacji co do zasady nie występuje PIT od spłaty.
Takie podejście było prezentowane również w interpretacjach indywidualnych organów podatkowych, między innymi w interpretacji Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 9 sierpnia 2013 r., nr ILPB2/415-422/12/13-S/TR. Organ wskazywał, że istotne znaczenie ma to, czy wielkość spłaty przekracza wartość udziału spadkowego. Podobny kierunek wynikał z interpretacji Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 5 sierpnia 2016 r., nr ITPB4/4511-494/16/MK, oraz Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 25 lutego 2015 r., nr IBPBII/2/415-1191/13/JG.
Kiedy może pojawić się podatek?
Podatek może pojawić się wtedy, gdy otrzymana spłata przewyższa wartość udziału spadkowego. W takim zakresie spadkobierca otrzymuje ekonomiczną nadwyżkę, która może być traktowana jak przychód z odpłatnego zbycia.
Nie oznacza to jednak automatycznie podatku od całej spłaty. Analizuje się przede wszystkim nadwyżkę ponad udział oraz to, czy dział spadku nastąpił przed upływem pięcioletniego terminu właściwego dla zbycia nieruchomości lub udziału w nieruchomości.
W przypadku nieruchomości nabytej w spadku pięcioletni termin liczy się inaczej niż przy zwykłym zakupie. Liczy się go od końca roku kalendarzowego, w którym nieruchomość nabył albo wybudował spadkodawca, a nie od dnia śmierci spadkodawcy ani od dnia działu spadku. Ta zasada często powoduje, że mimo niedawnego działu spadku opodatkowanie nie występuje, bo spadkodawca był właścicielem nieruchomości odpowiednio długo.
Czy warto składać PIT-39 „na wszelki wypadek”?
Jeżeli spłata nie przekracza wartości udziału w spadku i nie powstaje przychód z odpłatnego zbycia, składanie PIT-39 „na wszelki wypadek” zazwyczaj nie jest potrzebne. Zeznanie PIT-39 służy rozliczeniu przychodu z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw majątkowych, a nie potwierdzaniu, że przychód nie powstał.
Inaczej będzie, gdy wystąpi nadwyżka ponad udział i jednocześnie nie upłynął pięcioletni termin. Wtedy co do zasady należy rozważyć złożenie PIT-39 za rok, w którym doszło do odpłatnego zbycia, w terminie przewidzianym dla rocznego rozliczenia tego zeznania. Podatek od dochodu z odpłatnego zbycia wynosi 19%, chyba że dochód korzysta ze zwolnienia, na przykład w ramach ulgi mieszkaniowej.
Ulga mieszkaniowa przy nadwyżce spłaty
Jeżeli powstanie przychód do opodatkowania, podatnik może rozważyć zwolnienie związane z przeznaczeniem środków na własne cele mieszkaniowe. Obecnie zasadą jest wydatkowanie przychodu na takie cele w okresie 3 lat, licząc od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło odpłatne zbycie.
Własne cele mieszkaniowe to nie każde wydanie pieniędzy na nieruchomość. Chodzi o zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych podatnika, na przykład zakup mieszkania lub domu dla siebie, spłatę określonego kredytu mieszkaniowego albo niektóre wydatki budowlane i remontowe spełniające warunki ustawowe. Jeżeli podatnik kupuje nieruchomość wyłącznie inwestycyjnie, pod wynajem albo dla innej osoby, zwolnienie może być kwestionowane.
W opisanej sytuacji przeznaczenie pieniędzy na zakup nieruchomości ma znaczenie głównie wtedy, gdy w ogóle powstaje przychód z odpłatnego zbycia, czyli najczęściej przy spłacie przekraczającej udział spadkowy. Jeżeli spłata mieści się w wartości udziału, nie ma podatku do zwalniania ulgą mieszkaniową.
Jak bezpiecznie ocenić sytuację?
Najpierw należy ustalić wartość całej masy spadkowej objętej działem oraz wartość udziału konkretnego spadkobiercy. Następnie porównuje się tę wartość z kwotą faktycznej spłaty. Jeżeli dokument działu spadku wskazuje wartości, są one ważnym punktem odniesienia, ale w razie znacznych rozbieżności z realną wartością rynkową organ podatkowy może badać sprawę dokładniej.
Warto także sprawdzić, kiedy spadkodawca nabył albo wybudował nieruchomość. Jeżeli pięcioletni termin już upłynął, nawet nadwyżka spłaty może nie prowadzić do PIT z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości. Jeżeli termin nie upłynął, trzeba przeanalizować nadwyżkę, koszty, ewentualne nakłady oraz możliwość ulgi mieszkaniowej.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak różnica między wartością udziału a wysokością spłaty wpływa na obowiązek podatkowy i PIT-39.
Tomasz i Joanna odziedziczyli po ojcu mieszkanie warte 400 000 zł. Każdemu przysługiwał udział po 200 000 zł. W dziale spadku Joanna przejęła mieszkanie, a Tomasz otrzymał 200 000 zł spłaty. Ponieważ spłata odpowiadała wartości jego udziału, Tomasz nie uzyskał nadwyżki, nie płaci PIT od tej spłaty i zasadniczo nie składa PIT-39.
Anna i jej brat odziedziczyli dom, a udział Anny był wart 300 000 zł. Brat przejął nieruchomość i zapłacił Annie 340 000 zł. Nadwyżka 40 000 zł wymaga dalszej analizy podatkowej. Jeżeli dział spadku nastąpił przed upływem pięcioletniego terminu, Anna może mieć obowiązek rozliczenia tej nadwyżki w PIT-39, chyba że spełni warunki zwolnienia.
Katarzyna otrzymała spłatę wyższą od wartości udziału, ale spadkodawca kupił nieruchomość wiele lat przed śmiercią. Przy ocenie pięcioletniego terminu liczy się okres od końca roku nabycia przez spadkodawcę. Jeżeli termin ten już upłynął, rozliczenie PIT z tytułu odpłatnego zbycia może w ogóle nie wystąpić.
FAQ
Czy każda spłata przy dziale spadku jest opodatkowana?
Nie. Spłata nie jest opodatkowana do wysokości udziału przysługującego spadkobiercy w spadku. Podatek może dotyczyć dopiero nadwyżki ponad ten udział, o ile spełnione są pozostałe warunki z ustawy PIT.
Czy trzeba złożyć PIT-39, gdy spłata jest równa udziałowi?
Co do zasady nie. Jeżeli nie powstaje przychód z odpłatnego zbycia, nie ma obowiązku składania PIT-39 tylko dlatego, że w dziale spadku otrzymano pieniądze zamiast udziału w nieruchomości.
Od kiedy liczy się 5 lat przy nieruchomości odziedziczonej?
Przy nieruchomości nabytej w spadku pięcioletni termin liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym nieruchomość nabył albo wybudował spadkodawca. Nie liczy się go automatycznie od dnia działu spadku.
Czy przeznaczenie spłaty na mieszkanie zawsze zwalnia z podatku?
Nie zawsze. Ulga mieszkaniowa ma znaczenie wtedy, gdy w ogóle powstał przychód do rozliczenia. Ponadto środki muszą zostać wydane na własne cele mieszkaniowe w ustawowym terminie i w sposób przewidziany w przepisach.
Co zrobić, gdy akt działu spadku nie wskazuje realnej wartości nieruchomości?
Warto ustalić rynkową wartość nieruchomości oraz udziału spadkowego, na przykład na podstawie wyceny lub danych rynkowych. To porównanie decyduje, czy spłata mieści się w udziale, czy tworzy nadwyżkę wymagającą analizy podatkowej.
Jeżeli dział spadku prowadzi nie tylko do spłaty, ale później także do zbycia nieruchomości, warto sprawdzić osobno sprzedaż działki po dziale spadku.
Podsumowanie
W opisanej sytuacji najważniejsze jest porównanie wysokości spłaty z wartością udziału narzeczonej w spadku. Jeżeli spłata nie przekroczyła wartości udziału spadkowego, nie powstaje przychód z odpłatnego zbycia, nie ma podatku dochodowego i zasadniczo nie składa się PIT-39.
Jeżeli spłata była wyższa niż udział, analizie podlega nadwyżka. Trzeba wtedy sprawdzić pięcioletni termin liczony z uwzględnieniem daty nabycia nieruchomości przez spadkodawcę oraz ewentualne prawo do ulgi mieszkaniowej. Sam plan zakupu nieruchomości nie uzasadnia składania PIT-39, jeżeli po stronie podatnika nie powstał przychód do rozliczenia.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
