Kategoria: Podatek dochodowy

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podatkiem dochodowym?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Program dobrowolnych odejść a podatek dochodowy

Aleksander Słysz • Opublikowane: 2017-11-29

W ramach program dobrowolnych odejść w 2016 r. otrzymałem odprawę oraz rekompensatę. Od składników odszkodowania został pobrany podatek dochodowy 18%. Czy w ramach rozliczenia PIT za 2016 mogę domagać się zwrotu nadpłaconego podatku? Według mnie ta odprawa i rekompensata ma charakter odszkodowawczy, ponieważ to za brak wpływów z wynagrodzenia oraz składek płaconych na przyszłą emeryturę, brak dochodów po rozwiązaniu umowy o pracę.

Aleksander Słysz

»Wybrane opinie klientów

Jestem pod ogromnym wrażeniem, co do uzyskania informacji bardzo szczegółowej. Fachowe doradztwo, takiej informacji nie uzyskam nigdzie, wcześniej. Składam podziękowanie Pani Izabeli Nowackiej-Marzeion. 
Wiesława, sprzątaczka, 555 lat
Po raz drugi zwracam się do eksperta i uzyskuję satysfakcjonującą odpowiedź
Beata, 58 lat
Szybka i wyczerpująca odpowiedź na zapytanie.
Barbara, 60 lat, księgowa
Bardzo wyczerpujaca, jasna i szybko uzyskana porada. Dziekuje!
Krzysztof
Dziękuję bardzo,na podstawie udzielonej przez eksperta pomocy udało mi się osiągnąć ustalony cel. W przyszłości jeżeli będę mieć problem na pewno ponownie się skontaktuje.
Jakub

W mojej ocenie świadczenie, które Pan opisuje, nie jest zwolnione z opodatkowania i słusznie potrącono zaliczki na podatek. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych z dnia 26 lipca 1991 r. [Dz.U.2016.2032 t.j. ze zm] zwalnia od podatku m.in. [art. 21 ust. 1 pkt 3] 3) otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, oraz otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z postanowień układów zbiorowych pracy, innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów lub statutów, o których mowa w art. 9 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666), z wyjątkiem:

a) określonych w prawie pracy odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę,

b) odpraw pieniężnych wypłacanych na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników,

c) odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia funkcjonariuszom pozostającym w stosunku służbowym,

d) odszkodowań przyznanych na podstawie przepisów o zakazie konkurencji,

e) odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą,

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

f) odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej, z których dochody są opodatkowane według skali, o której mowa w art. 27 ust. 1, lub na zasadach, o których mowa w art. 30c,

g) odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe.

Uważam, że świadczenia z PDO nie spełniają powyższych wymogów, gdyż nie mają charakteru odszkodowawczego. Oczywiście nie wszyscy się z tym zgadzają i w doktrynie znaleźć można różne poglądy. Warto jednak wskazać wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 grudnia 2015 r. [I SA/Sz 1226/15], w który sąd stwierdził, że nie mamy tu do czynienia z także odprawą pieniężną zwolnioną z podatku, a więc w konsekwencji świadczenie wypłacone na podstawie porozumienia z pracodawcą w związku z rozwiązaniem umowy o pracę za porozumieniem stron w ramach Programu Dobrowolnych Odejść, stanowi przychód ze stosunku pracy podlegający opodatkowaniu, gdyż podstawą jego wypłaty był stosunek pracy uprzednio łączący stronę z pracodawcą. W przywołanym wyroku Sąd wskazuje, że „zasadnie organ odwoławczy stwierdził, że nie można przyjąć, iż bezpośrednim źródłem otrzymanego przez Skarżącą odszkodowania były zapisy Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy z 5 października 2010 r. oraz Umowy Społecznej z 5 stycznia 2007 r. dla pracowników Z. Ostateczna wysokość i zasady określania świadczenia otrzymanego przez Stronę nie wynikała bowiem wprost z postanowień tych aktów, lecz z treści zawartego porozumienia. Warunkiem objęcia wypłaconego świadczenia zwolnieniem, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f. jest bowiem to, aby „wysokość lub zasady ustalania” odszkodowania / zadośćuczynienia wynikały wprost z postanowień układów zbiorowych pracy lub innych opartych na ustawie porozumieniach zbiorowych, regulaminów lub statutów, o których mowa w art. 9 § 1 Kodeksu pracy. Wskazana wyżej Umowa Społeczna dla pracowników Z. S.A. (i podobnie Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy) zawiera jedynie ogólne wskazanie, że wypłata na rzecz pracownika rekompensaty z tytułu rozwiązania stosunku pracy następuje w kwocie uzgodnionej między Pracodawcą i Związkami Zawodowymi, nie mniej jednak niż trzydziestokrotność miesięcznego wynagrodzenia pracownika.

Zatem to właśnie porozumienie z 31 stycznia 2014 r. stanowi realizację uzgodnień co do wysokości kwoty rekompensaty wypłacanej pracownikom, stanowiąc bezpośrednią podstawę wypłaty świadczenia. Ocenę taką potwierdza również przedłożone przez Podatniczkę „potwierdzenie właściwej komórki kadrowej” z 24 lutego 2014 r., z którego wynika, że wysokość odszkodowania została obliczona zgodnie z Regulaminem, na podstawie Porozumienia z dnia 31 stycznia 2014 r. W art. 21 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f. uzależniono jednak zwolnienie świadczenia przyznawanego na podstawie takiego porozumienia od jego zawarcia na podstawie ustawy. Przedmiotowe porozumienie, w którym zawarto szczegółowe postanowienia w zakresie kwot wypłacanych świadczeń, ich rodzaju, składowych itp. nie znajduje jednak oparcia w przepisach ustawowych. Nie przywołano w nim żadnej podstawy prawnej, a dodatkowo pracodawca w piśmie z 29 maja 2015 r. oświadczył, że „nie zostało ono zawarte w oparciu o podstawy ustawowe”. W ocenie Sądu, nie budzi także wątpliwości w sprawie, że zasad i wysokości przyznanego Skarżącej świadczenia nie uregulowano też w przepisach rangi ustawowej ani w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie ustaw. Zasadnie więc organ odwoławczy uznał, że otrzymane przez Skarżącą świadczenie nie spełnia warunków wskazanych w art. 21 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f., gdyż zasady jego ustalenia i wysokość nie wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw bądź z postanowień układów zbiorowych pracy, innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów lub statutów, o których mowa w art. 9 § 1 Kodeksu pracy. Zasady te i wysokość wynikały bowiem z ww. porozumienia, które nie zostało jednak zawarte na podstawie przepisów rangi ustawowej. Zauważyć też należy, że z brzmienia art. 21 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f. tego przepisu wynika, że ze zwolnienia korzystają wskazane w nim rodzaje świadczeń, tj. odszkodowania lub zadośćuczynienia, a więc warunkiem uprawniającym do zwolnienia jest odszkodowawczy charakter tych świadczeń. Prawidłowo organ II instancji uznał, że odszkodowanie jest świadczeniem, którego celem jest naprawienie wyrządzonej szkody, czyli uszczerbku (zmniejszenia) majątku poszkodowanego, który nastąpił wbrew woli uprawnionego, natomiast zadośćuczynienie jest świadczeniem z tytułu wyrządzonej szkody niematerialnej, krzywdy. Nie można zatem przyjąć, że wypłata przedmiotowego świadczenia wypełnia cechy tak rozumianego odszkodowania lub zadośćuczynienia. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie to wypłacane było jedynie tym pracownikom, którzy dobrowolnie przystąpili do programu „dobrowolnych odejść” z zakładu pracy. Świadczenie to miało więc na celu zrekompensowanie pracownikowi skutków zdarzeń, które nie noszą cechy czynu niedozwolonego, a związane było ze zgodnym z prawem rozwiązaniem stosunku pracy. Stanowiło zatem swoistą „zachętę”, motywującą uprawnionych pracowników do skorzystania z tego programu. Wobec tego zauważyć też należy, że zgodnie z zasadą, iż „chcącemu nie dzieje się krzywda”, dobrowolne przystąpienie przez Skarżącą do programu odejść, a więc świadomy wybór tego świadczenia w miejsce trwałości stosunku pracy (a zatem i pobierania świadczeń pieniężnych z tego stosunku), nie może być uznane za doznanie szkody majątkowej lub wyrządzenie krzywdy Skarżącej rekompensowane wypłatą świadczenia o charakterze wolnego od opodatkowania odszkodowania lub zadośćuczynienia, o którym mowa w omawianym przepisie ustawy podatkowej.”

Kluczowe dla praktyki organów podatkowych jest pismo z dnia 23 czerwca 2016 r. wydane przez Ministerstwo Finansów [sygn. DD3.8201.1.2016.MCA] zatytułowane: Opodatkowanie świadczeń uzyskanych w ramach Programów Dobrowolnych Odejść (PDO). Jest to interpretacja ogólna, w której wskazano, że „(…) świadczenia, jakie pracownik otrzymuje w związku z dobrowolnym przystąpieniem do PDO, nie są objęte zwolnieniem, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy PIT.

Na podstawie tego przepisu wolne od podatku są wyłącznie odszkodowania oraz zadośćuczynienia. „Nie ulega bowiem wątpliwości, że w sytuacji, gdy wypłata świadczenia następuje na podstawie zawartego przez strony (...) porozumienia, a więc wyrażonej w ten sposób woli takiego ułożenia wzajemnych relacji prawnych, nie może być mowy ani o bezprawności działania pracodawcy, ani też o poniesieniu jakiejkolwiek szkody, czy krzywdy” (nieprawomocny wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 90/16). Przyjęcie odmiennego stanowiska stałoby w sprzeczności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa cywilnego oraz prawa pracy, wyjątkowym charakterem zwolnień podatkowych, a także istotą sprawy będącej podstawą wydania przez Trybunał Konstytucyjny postanowienia z dnia 29 marca 2013 r. sygn. akt S 2/13 skutkującego zmianą brzmienia art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy PIT.

Potwierdzeniem prawidłowości tego wnioskowania jest także zestawienie brzmienia wprowadzenia do zwolnienia w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy PIT z charakterem świadczeń majątkowych objętych wyłączeniami przewidzianymi w lit. a-d tego przepisu, które obejmują, m.in. odprawy, odprawy pieniężne i odszkodowania z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę, czy wypłacane na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Jak zauważył bowiem Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 maja 2013 r. sygn. akt II PK 260/12 odprawa „może być bliska odszkodowaniu wynikającemu z utraty pracy, lecz przy jej przyznawaniu nie zakłada się wyrządzania pracownikowi szkody”. Zdaniem Sądu „odprawa wypłacana pracownikowi przy rozwiązaniu stosunku pracy jest swoistą gratyfikacją (podziękowaniem) za pracę, służącą adaptacji w nowej sytuacji życiowej itp. (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 1992 r., I PZP 5/92, OSNCP 1992 Nr 9, poz. 150 oraz wyroku z dnia 20 listopada 1996 r., I PKN 19/96, OSNAPiUS 1997 Nr 12, poz. 219)”. W konsekwencji, ten rodzaj świadczenia, podobnie jak każda forma rekompensaty za rezygnację z kontynuowania zatrudnienia, nie korzysta ze zwolnienia od podatku.

Reasumując, zastosowanie zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy PIT, w odniesieniu do świadczeń, których wysokość lub zasady ustalania wynikają z postanowień układów zbiorowych pracy, innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów lub statutów, o których mowa w art. 9 § 1 ustawy – Kodeks pracy, wymaga łącznego spełnienia następujących warunków:

  1. otrzymane świadczenie jest odszkodowaniem lub zadośćuczynieniem,
  2. otrzymanie odszkodowania jest następstwem zdarzeń, które noszą cechy czynu niedozwolonego lub zawinionego przez pracodawcę,
  3. do otrzymanego odszkodowania lub zadośćuczynienia nie mają zastosowania wyłączenia, o których mowa lit. a-g w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy PIT.

Dodać przy tym należy, iż kwestia wymagań, jakie powinny spełniać postanowienia opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów i statutów, aby mogły być uznane za przepisy prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 Kodeksu pracy, jest od wielu lat przedmiotem orzecznictwa sądowego. W uzasadnieniu do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2015 r. (I PK 270/14) wskazano, że porozumienia zbiorowe, a zwłaszcza tzw. „pakiety socjalne”, czy „umowy społeczne” mogą być swoistymi źródłami prawa pracy, których dotyczy art. 9 Kodeksu pracy lub mieć charakter wyłącznie obligacyjny. Sąd stwierdził, że „wobec tego należy je oceniać in concreto, a o tym, czy pakiet socjalny jest źródłem prawa pracy, nie decyduje wola stron tego porozumienia” (por. wyrok Sądu Najwyższego z 19 lipca 2005 r., II PK 386/04, OSNP 2006 nr 11-12, poz. 173). O możliwości uznania określonego porozumienia lub innego aktu za akt zawierający przepisy prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 Kodeksu pracy, decyduje to, czy spełnia on kryteria wskazane w tym przepisie, tj. czy jest oparty na ustawie i określa prawa i obowiązki stron stosunku pracy. Od dokonania tej oceny zależy ustalenie, czy dany akt, z którego strona wywodzi roszczenia, ma charakter normatywny (zawiera przepisy prawa pracy stanowiące prawo materialne), czy też jedynie obligacyjny (ustala tylko wzajemne obowiązki jego stron), a w związku z tym, czy opiera ona swoje roszczenia na przepisach prawa materialnego. Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono pogląd, że pojęcie oparcia ustawowego dla porozumienia zbiorowego można rozumieć szeroko jako wskazanie w ustawie (wyraźne lub wyinterpretowane) możliwości zawarcia porozumienia, nawet bez bliższego jego określenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2012 r., II PK 288/11, LEX nr 1254680, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2012 r., II PK 128/12, OSP 2013 Nr 12, poz. 117).”

Tym samym uważam, że świadczenie opodatkowano słusznie. Jeśli chce Pan ten stan kwestionować, najbezpieczniej zrobić to po dokonaniu rozliczenia rocznego, składając wniosek o stwierdzenie nadpłaty, a wraz z nim skorygowane zeznanie. Zgodnie z art. 75 § 1 Ordynacji podatkowej, jeżeli podatnik kwestionuje zasadność pobrania przez płatnika podatku albo wysokość pobranego podatku, może złożyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty podatku.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podatkiem dochodowym?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
Zadaj pytanie »