Rezydencja podatkowa po przeprowadzce do Polski

Zasady ustalania rezydencji podatkowej

Zgodnie z art. 3 ust. 1-1a ustawy PIT osoba fizyczna, która ma miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlega w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu. Oznacza to co do zasady obowiązek rozliczania w Polsce całości dochodów, bez względu na to, w jakim państwie położone jest źródło przychodów. Po ustaleniu rezydencji trzeba osobno ocenić konkretne dochody, na przykład pracę w Danii a podatki w Polsce.

Za osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce dla celów podatkowych uważa się osobę fizyczną, która spełnia co najmniej jeden z dwóch warunków:

1. posiada w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych, czyli ośrodek interesów życiowych, albo
2. przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Warunki te są alternatywne. W praktyce wystarczy spełnienie jednego z nich, aby polskie organy podatkowe mogły uznać osobę za polskiego rezydenta podatkowego. Samo zameldowanie, obywatelstwo albo formalny adres korespondencyjny nie przesądzają jeszcze o rezydencji, choć mogą być jednym z elementów szerszej oceny.

Ośrodek interesów życiowych po powrocie do Polski

Ośrodek interesów życiowych obejmuje powiązania osobiste i gospodarcze. Do powiązań osobistych zalicza się zwłaszcza miejsce pobytu małżonka, dzieci, szkołę dzieci, miejsce stałego zamieszkania, aktywność społeczną, opiekę medyczną oraz codzienną organizację życia. Do powiązań gospodarczych należą między innymi miejsce pracy, działalność gospodarcza, nieruchomości, rachunki bankowe, inwestycje i sposób zarządzania majątkiem.

Przy rozliczeniach zagranicznych warto porównać także temat: ośrodek życia za granicą.

W wyroku WSA w Łodzi z 5.10.2017 r., sygn. akt I SA/Łd 493/17, wskazano, że przy ocenie ośrodka interesów życiowych należy badać całokształt więzi osobistych i ekonomicznych. Oznacza to, że nie wystarczy wskazać jednego elementu, na przykład samej nieruchomości za granicą. Liczy się realne centrum życia danej osoby.

Jeżeli żona przeprowadza się z dziećmi do Polski, zapisuje dzieci do szkoły lub przedszkola, organizuje stałe miejsce zamieszkania i przenosi tu codzienne życie rodzinne, to od tego momentu może powstać po jej stronie polska rezydencja podatkowa. Nie musi to jednak automatycznie oznaczać takiej samej zmiany u męża, który nadal mieszka za granicą, pracuje tam, sprzedaje nieruchomość i wykonuje tam zasadnicze obowiązki życiowe.

Czy małżonkowie mogą mieć różne rezydencje podatkowe?

Tak. Rezydencję podatkową ustala się osobno dla każdej osoby fizycznej. Małżeństwo samo w sobie nie powoduje, że oboje małżonkowie muszą mieć tę samą rezydencję podatkową. W okresie przejściowym możliwa jest sytuacja, w której jeden małżonek staje się już polskim rezydentem podatkowym, a drugi pozostaje jeszcze rezydentem państwa dotychczasowego pobytu. Przy pracy poza Europą podobne znaczenie ma praca w Katarze a PIT.

Dla żony istotne będzie to, czy faktycznie przeniosła do Polski centrum interesów osobistych i gospodarczych. Dla męża kluczowe będzie natomiast, gdzie w danym okresie znajduje się jego stałe miejsce zamieszkania, praca, główne źródła dochodu, majątek oraz faktyczne centrum spraw życiowych.

Warto zabezpieczyć dokumenty potwierdzające przebieg przeprowadzki, na przykład umowę najmu lub zakupu mieszkania w Polsce, dokumenty szkolne dzieci, datę zakończenia pracy za granicą, datę rozpoczęcia pracy w Polsce, dokumenty dotyczące sprzedaży nieruchomości oraz korespondencję z zagranicznym pracodawcą lub urzędem podatkowym.

Kolizja rezydencji podatkowej w dwóch państwach

Może się zdarzyć, że według prawa krajowego dwa państwa jednocześnie uznają tę samą osobę za swojego rezydenta podatkowego. Nie oznacza to jeszcze, że podatnik ma dowolnie wybrać korzystniejsze państwo rozliczenia. W takiej sytuacji trzeba zastosować właściwą umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania, o czym przypomina art. 4a ustawy PIT.

Umowy międzynarodowe przewidują zwykle kolejność kryteriów rozstrzygających konflikt rezydencji. Najczęściej analizuje się kolejno: stałe miejsce zamieszkania, ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze, zwykłe miejsce pobytu, obywatelstwo, a w ostateczności porozumienie właściwych organów państw.

Jeżeli państwem dotychczasowego pobytu jest Wielka Brytania, zastosowanie mogą mieć reguły z polsko-brytyjskiej konwencji o unikaniu podwójnego opodatkowania. Jeżeli chodzi o inne państwo, trzeba sprawdzić odpowiednią umowę zawartą przez Polskę z tym państwem, ponieważ szczegóły rozliczenia dochodów mogą się różnić.

W wyroku WSA w Olsztynie z 20.12.2016 r., sygn. akt I SA/Ol 272/16, sąd wskazał, że w przypadku podwójnego domicylu podatkowego konieczne jest ustalenie jednego miejsca zamieszkania dla celów stosowania umowy międzynarodowej. W praktyce oznacza to szczegółową analizę faktów, a nie jedynie formalnych deklaracji podatnika.

Moment zmiany rezydencji podatkowej

Zmiana rezydencji podatkowej nie musi następować 1 stycznia ani z końcem roku podatkowego. Decyduje moment, w którym faktycznie zmienia się centrum interesów osobistych lub gospodarczych albo zostaje spełnione kryterium pobytu powyżej 183 dni.

Jeżeli żona wraca z dziećmi do Polski wcześniej, jej rezydencja podatkowa może zmienić się już w dacie tej przeprowadzki, zwłaszcza gdy pobyt w Polsce ma charakter stały, a nie wyłącznie czasowy. Do czasu przeprowadzki mogła podlegać w Polsce jedynie ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, jeżeli uzyskiwała dochody ze źródeł położonych w Polsce. Po zmianie rezydencji zasadą staje się nieograniczony obowiązek podatkowy, z uwzględnieniem właściwych umów międzynarodowych.

Mąż, który pozostaje za granicą w celu sprzedaży nieruchomości, zakończenia pracy lub uporządkowania spraw majątkowych, może w tym okresie nadal mieć rezydencję podatkową za granicą. Nie jest to jednak automatyczne. Jeżeli jego rodzina, plan życiowy, majątek i zamiar stałego pobytu przesuwają się już do Polski, organy podatkowe mogą badać, czy jego ośrodek interesów życiowych nie przeniósł się do Polski wcześniej niż fizyczna przeprowadzka.

Jak rozliczać dochody w okresie przejściowym?

Rozliczenie dochodów zależy od tego, w jakim okresie dana osoba była polskim rezydentem podatkowym, jakie dochody uzyskiwała i z jakiego państwa one pochodziły. Po uzyskaniu polskiej rezydencji trzeba co do zasady wykazać w Polsce dochody światowe, ale sposób unikania podwójnego opodatkowania zależy od właściwej umowy międzynarodowej.

W zależności od państwa i rodzaju dochodu zastosowanie może mieć metoda wyłączenia z progresją albo metoda proporcjonalnego odliczenia. Inaczej mogą być traktowane wynagrodzenie za pracę, działalność gospodarcza, najem nieruchomości, dywidendy, emerytury czy dochód ze sprzedaży majątku. Dlatego przy powrocie do Polski warto ustalić osobno każdy rodzaj przychodu.

Praktycznie warto również sprawdzić, czy po powrocie trzeba zaktualizować dane identyfikacyjne lub adresowe wobec polskiego urzędu skarbowego. Zakres formalności zależy między innymi od tego, czy podatnik posługuje się numerem PESEL, NIP, prowadzi działalność gospodarczą albo jest płatnikiem składek.

Co warto przygotować przed przeprowadzką?

Przy ustalaniu rezydencji podatkowej największe znaczenie mają fakty. Dlatego dobrze jest przygotować chronologię przeprowadzki oraz dokumenty pokazujące, kiedy i gdzie znajdowało się centrum życia każdego z małżonków.

• datę wyjazdu z państwa dotychczasowego pobytu i datę przyjazdu do Polski,
• dokumenty dotyczące miejsca zamieszkania w Polsce i za granicą,
• dokumenty szkolne lub przedszkolne dzieci,
• informacje o pracy, działalności gospodarczej i źródłach dochodu każdego małżonka,
• dokumenty dotyczące sprzedaży nieruchomości, najmu, rachunków bankowych i ubezpieczeń,
• certyfikat rezydencji podatkowej, jeżeli jest potrzebny do rozliczeń lub kontaktu z płatnikiem.

Im bardziej przejrzyste są dokumenty, tym łatwiej wykazać, od kiedy dana osoba powinna być traktowana jako polski albo zagraniczny rezydent podatkowy.

FAQ

Czy przeprowadzka do Polski automatycznie zmienia rezydencję podatkową?

Nie zawsze automatycznie, ale często będzie tak w praktyce, jeżeli razem z przeprowadzką do Polski przenosi się centrum życia rodzinnego, osobistego i gospodarczego. Decydują fakty, a nie sama deklaracja zamiaru powrotu.

Czy małżonkowie mogą mieć różne rezydencje podatkowe?

Tak. Rezydencję ustala się indywidualnie dla każdego małżonka. Jeżeli jedno z nich mieszka już w Polsce z dziećmi, a drugie nadal realnie mieszka i pracuje za granicą, ich sytuacja podatkowa może być różna.

Czy można być uznanym za rezydenta podatkowego w dwóch państwach?

Tak, taka kolizja może wynikać z przepisów krajowych dwóch państw. Dla celów umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania trzeba wtedy zastosować kryteria rozstrzygające, takie jak stałe miejsce zamieszkania, ściślejsze powiązania, zwykły pobyt i obywatelstwo.

Czy limit 183 dni jest najważniejszy?

Limit 183 dni jest bardzo ważny, ale nie jest jedynym kryterium. Osoba może zostać polskim rezydentem podatkowym także wtedy, gdy przebywa w Polsce krócej, lecz ma tutaj ośrodek interesów życiowych.

Od kiedy trzeba rozliczać w Polsce dochody zagraniczne?

Co do zasady od momentu, w którym dana osoba staje się polskim rezydentem podatkowym. Konkretne rozliczenie zależy jednak od rodzaju dochodu, państwa jego uzyskania oraz metody unikania podwójnego opodatkowania przewidzianej we właściwej umowie.

Podsumowanie

Przy powrocie rodziny do Polski rezydencja podatkowa zależy przede wszystkim od faktycznego centrum życia każdej osoby. Żona, która przenosi się z dziećmi do Polski i organizuje tutaj stałe życie rodzinne, może zostać polskim rezydentem podatkowym od dnia przeprowadzki. Mąż pozostający za granicą może zachować dotychczasową rezydencję, jeżeli jego rzeczywiste powiązania osobiste i gospodarcze nadal koncentrują się poza Polską.

W okresie przejściowym najbezpieczniej ustalić osobno rezydencję każdego małżonka, wskazać daty zmian, przeanalizować właściwą umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania i przygotować dokumenty potwierdzające faktyczny przebieg przeprowadzki.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350 z późn. zm.
2. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 5.10.2017 r., sygn. akt I SA/Łd 493/17
3. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 20.12.2016 r., sygn. akt I SA/Ol 272/16
4. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 23.07.2021 r., 0115-KDIT2.4011.346.2021.2.KC