Rezydencja podatkowa po przeprowadzce do Polski, obowiązki podatkowe małżonków mieszkających w dwóch krajach

Zasady ustalania rezydencji podatkowej

Zgodnie z art. 3 ust. 1-1a ustawy PIT osoby fizyczne, jeżeli mają miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów (nieograniczony obowiązek podatkowy). Za osobę mającą miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uważa się osobę fizyczną, która:

1. posiada na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) lub
2. przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Wystarczy spełnić jeden z powyższych warunków, aby zostać uznanym za polskiego rezydenta podatkowego. Miejsce zameldowania nie ma znaczenia dla ustalenia rezydencji podatkowej.

Ośrodek interesów życiowych

Jak wskazano w wyroku WSA w Łodzi z 5.10.2017 r. (I SA/Łd 493/17), przy ocenie, gdzie znajduje się ośrodek interesów życiowych, należy brać pod uwagę więzi osobiste i ekonomiczne, w tym m.in. rodzinę, pracę, działalność gospodarczą czy miejsce zarządzania majątkiem.

Najbliższa rodzina stanowi jeden z kluczowych elementów tego ośrodka. W praktyce przyjmuje się, że przeniesienie ośrodka interesów życiowych następuje wraz z przeprowadzką rodziny.

Kolizja rezydencji podatkowej w dwóch krajach

Możliwa jest sytuacja, w której jedna osoba spełnia kryteria rezydencji podatkowej w dwóch państwach. Wówczas zastosowanie mają przepisy umów międzynarodowych.

Zgodnie z art. 4a ustawy PIT należy uwzględniać umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. W relacji polsko-brytyjskiej zastosowanie ma art. 4 ust. 2 Konwencji, który stanowi:

a. osobę uważa się za mającą miejsce zamieszkania w państwie, w którym ma stałe miejsce zamieszkania; jeśli w obu – decydują ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze,
b. jeśli nie można ustalić – decyduje miejsce zwykłego pobytu,
c. następnie obywatelstwo,
d. w ostateczności – porozumienie między państwami.

Wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20.12.2016 r., I SA/Ol 272/16:

„W przypadku gdy dana osoba zostanie potraktowana [...] jako polski rezydent podatkowy, ale także inny kraj [...] będzie uważał ją za swojego rezydenta podatkowego, będziemy mieć do czynienia z tzw. podwójnym domicylem podatkowym. [...] konieczne jest ustalenie jednego miejsca zamieszkania dla danej osoby.”

Praktyczne zastosowanie przepisów

Może dojść do sytuacji, w której ośrodek interesów osobistych znajduje się w jednym kraju (np. tam, gdzie przebywa rodzina), a gospodarczych w innym (np. miejsce pracy).

Potwierdza to m.in. interpretacja Dyrektora KIS z 23.07.2021 r., 0115-KDIT2.4011.346.2021.2.KC:

„[...] należy uznać, że [...] miejscem zamieszkania dla celów podatkowych Wnioskodawcy była/jest Wielka Brytania, i w konsekwencji [...] podlega on w Polsce ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu [...]”.

Moment zmiany rezydencji podatkowej

Zmiana rezydencji podatkowej następuje w momencie faktycznego przeniesienia ośrodka interesów życiowych, a nie z początkiem roku podatkowego.

W praktyce oznacza to, że:

• osoba przeprowadzająca się do Polski z rodziną staje się polskim rezydentem od momentu przeprowadzki,
• małżonek pozostający za granicą zachowuje dotychczasową rezydencję do czasu zmiany miejsca pobytu i centrum interesów życiowych.

FAQ

Czy przeprowadzka do Polski automatycznie oznacza zmianę rezydencji podatkowej?
Nie zawsze automatycznie, ale w praktyce często tak, zwłaszcza gdy do Polski przenosi się centrum życia rodzinnego.

Czy małżonkowie mogą mieć różne rezydencje podatkowe?
Tak, jeśli faktycznie mieszkają i pracują w różnych krajach.

Czy można mieć dwie rezydencje podatkowe jednocześnie?
Nie – w razie konfliktu stosuje się umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Czy liczba dni pobytu decyduje o rezydencji?
Jest jednym z kryteriów (183 dni), ale nie jedynym – równie ważny jest ośrodek interesów życiowych.