Kategoria: Podatek dochodowy

Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podatkiem dochodowym?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Rozliczenie PIT jako samotnie wychowująca matka

Bogusław Nowakowski • Opublikowane: 2017-10-27

Mam pytanie odnośnie rozliczenia PIT za ubiegły rok*. Od prawie 3 lat mam rozdzielność majątkową z mężem. Rozwód uprawomocnił się w tym miesiącu (03.17), wyrok rozwodowy zapadł jeszcze w 2016 r. Mamy jedno dziecko. Czy mogę skorzystać z rozliczenia PIT jako samotnie wychowująca matka? Od 5 lat nie prowadzimy wspólnego gospodarstwa domowego.

»Wybrane opinie klientów

Szybka i wyczerpująca odpowiedź na zapytanie.
Barbara, 60 lat, księgowa
Bardzo wyczerpujaca, jasna i szybko uzyskana porada. Dziekuje!
Krzysztof
Dziękuję bardzo,na podstawie udzielonej przez eksperta pomocy udało mi się osiągnąć ustalony cel. W przyszłości jeżeli będę mieć problem na pewno ponownie się skontaktuje.
Jakub
Szybka odpowiedź :)
Magdalena
Opinia kompetentna. W ciągu 24 godzin miałem pełną informację co należy mi się od zakładu pracy i jak mogę to uzyskać. Polecam.
Piotr

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowi, że od dochodów rodzica lub opiekuna prawnego, podlegającego obowiązkowi podatkowemu, będącego panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów, lub osobą pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności, jeżeli ten rodzic lub opiekun w roku podatkowym samotnie wychowuje dzieci: 1) małoletnie, 2) bez względu na ich wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną; 3) do ukończenia 25 roku życia uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, przepisach o szkolnictwie wyższym lub w przepisach regulujących system oświatowy lub szkolnictwo wyższe obowiązujących w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie, jeżeli spełnione są określone warunki – podatek może być określony, na wniosek wyrażony w rocznym zeznaniu podatkowym, w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci, z tym że do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów (przychodów) opodatkowanych w sposób zryczałtowany na zasadach określonych w tej ustawie.

Sposób opodatkowania, o którym mowa wyżej, nie ma zastosowania do podatników, którzy wniosek, wyrażony w zeznaniu podatkowym, złożą po terminie.

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? kliknij tutaj >>

Ustawodawca uzależnił prawo do skorzystania z preferencyjnych zasad obliczania podatku dochodowego dla osób samotnie wychowujących dzieci od spełnienia m.in. warunku posiadania statusu osoby samotnie wychowującej dziecko.

Z istoty pojęcia „osoby samotnie wychowującej dziecko” wynika, że jest to osoba, która w określonej sytuacji, w określonym czasie zupełnie sama (bez udziału drugiej osoby), zajmuje się wychowywaniem dziecka, stale troszczy się o jego byt materialny i rozwój emocjonalny. Przepis art. 6 ust. 4 ustawy wymienia osoby, którym przysługuje status osób samotnie wychowujących dzieci, odwołując się zarówno do statusu cywilnoprawnego osoby wychowującej dzieci, jak również do tego, że osoba ta musi faktycznie wychowywać dzieci samotnie, tj. bez wsparcia drugiego z rodziców. Jest to więc taka osoba, która stale troszczy się o byt materialny i rozwój emocjonalny dziecka, bez udziału (wsparcia) drugiej osoby.

Jednocześnie o samotnym wychowywaniu dziecka nie musi przesądzać orzeczenie sądowe o sprawowaniu władzy rodzicielskiej przez jedno z rodziców.

W sytuacji, gdy żaden z rodziców nie jest pozbawiony władzy rodzicielskiej, ani nie jest ona ograniczona, a oboje są stanu wolnego, zarówno jeden jak i drugi może samotnie wychowywać dziecko. Przy czym prawo do omawianej preferencji przysługuje jedynie temu z rodziców, który faktycznie w roku podatkowym samotnie, tj. bez udziału drugiego rodzica, wychowywał dziecko, czyli sprawował nad nim stałą opiekę, np. zamieszkując z nim, łożąc na jego utrzymanie, wspierając go emocjonalnie i fizycznie. (…)

W celu określenia możliwości opodatkowania wnioskodawcy, będącego rozwodnikiem, jako osoby samotnie wychowującej dzieci, należy ustalić, który z rodziców w rzeczywistości ponosi trud wychowania dziecka. Podkreślić należy, że wychowywanie dziecka nie sprowadza się jedynie do jego „utrzymania”, czy też czasowego (doraźnego) przebywania z nim, lecz obejmuje ogół czynności zmierzających do należytego ukształtowania człowieka w sferze duchowej i psychicznej oraz zapewnienia mu materialnych podstaw rozwoju. Użycie określenia „osoba samotnie wychowująca dzieci” oznacza zatem, że intencją ustawodawcy było przyznanie prawa do wspólnego rozliczenia dochodów z dzieckiem temu z rodziców lub opiekunów prawnych, który faktycznie wychowuje dziecko.

We wskazanych okolicznościach stwierdzić można, że jest Pani rodzicem faktycznie wychowującym dziecko, to Pani bowiem zajmuje się jego wychowaniem. Były już małżonek nie pomaga w wychowywaniu i utrzymaniu dziecka. W związku z tym trudno jest uznać, że wychowuje dziecko.

A właśnie wychowywanie dzieci, tj. kształtowanie ich osobowości i sprawowanie nad nimi stałej pieczy, a nie tylko doraźnej, w określonych przedziałach czasowych, jest warunkiem do skorzystania z preferencji podatkowej, o której mowa w powołanym art. 6 ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W odniesieniu natomiast do możliwości rozliczania się w sposób przewidziany dla osób samotnie wychowujących dziecko za 2016 r., jak wynika z treści art. 6 ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych – prawo do preferencyjnego sposobu opodatkowania dochodów przysługuje wyłącznie temu rodzicowi, który wychowuje dziecko. Jednocześnie przepisy powyższej ustawy nie uzależniają prawa podatnika do preferencyjnego opodatkowania jego dochodów od tego, czy przez cały rok był osobą samotnie wychowującą dziecko. Wystarczające jest zatem, aby taki stan zaistniał w ciągu roku, a nie trwał przez cały rok.

Przepis art. 6 ust. 4 pkt 1 ww. ustawy o podatku dochodowym mówi o osobach samotnie wychowujących w roku podatkowym dzieci, a nie wychowujących te dzieci w całym roku podatkowym.

Fiskus prezentuje także odmienny pogląd – a mianowicie, że przesłanką ulgi jest stan prawny sprawowania władzy rodzicielskiej lub opieki, a nie stan faktyczny i codzienne wychowywanie dziecka. W przypadku osób rozwiedzionych decyduje orzeczenie sądowe o sprawowaniu władzy rodzicielskiej. Czasami wymaga wskazania w zeznaniach rodziców, kto w jakim procencie korzysta z ulgi. Przy braku wskazania zgodnego – uznaje, że ulga przysługuje obojgu rodzicom po połowie. Możliwość odliczenia tej kwoty przez rodziców dziecka w inny sposób niż w proporcji pół na pół, należy traktować w kategorii przywileju (wyjątku od generalnej zasady), który ma zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy zgodę na ustalenie innej proporcji kwoty odliczenia wyrażają oboje rodzice.

Jeżeli takiego porozumienia rozwiedzionych rodziców nie ma, to przysługującą rodzicom wspólną kwotę ulgi na dziecko rodzic dziecka dzieli z drugim rodzicem w częściach równych. Tak stwierdził m.in. Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach w indywidualnej interpretacji podatkowej z 16 lutego 2015 r. (IBPBII/l/415-961/14/DP).

W wyrokach z 4 lutego 2010 r., I SA/Sz 816/09, z 13 stycznia 2010 r., I SA/Kr 1280/09, sądy wskazały, że osobą samotnie wychowującą dziecko jest osoba, która faktycznie sama wychowuje dziecko bez udziału drugiego z rodziców.

Z istoty pojęcia „osoby samotnie wychowującej dziecko” wynika, że jest to osoba, która w określonej sytuacji, w określonym czasie zupełnie sama zajmuje się wychowywaniem dziecka – Izba Skarbowa w Bydgoszczy w interpretacji z 23 lipca 2009 r. (ITPB1/415-443/09/MM).

Wątpliwości osoby po rozwodzie dotyczą najczęściej momentu, od którego rozwodnik lub rozwódka może zostać uznany za „osobę samotnie wychowującą dziecko”.

Fiskus w interpretacji z 13.04.2006r., PDFD/415-36/06, uznał, że skutki prawne wywołuje jedynie orzeczenie prawomocne o rozwiązaniu małżeństwa. Przepisy podatkowe nie wskazują, od jakiego momentu osoba rozwiedziona uzyskuje status „osoby samotnie wychowującej dzieci”. Należy zatem odwołać się do przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 365 § 1 K.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby, a zgodnie z art. 435 § 1 K.p.c. wyrok prawomocny, w przypadku postępowania w sprawach małżeńskich, ma skutek wobec osób trzecich. Zatem skutki prawne wywołuje jedynie orzeczenie prawomocne (od daty uprawomocnienia się).

Z powyższego wynika więc, że z uwagi na datę uprawomocnienia się orzeczenia o rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód, w 2016 r. nie posiadała Pani statusu osoby samotnie wychowującej dzieci, zatem nie jest możliwe opodatkowanie dochodów w rocznym zeznaniu podatkowym za 2016 r. w trybie art. 6 ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Dopiero od uprawomocnienia się orzeczenia sądu o rozwiązaniu małżeństwa można mówić, że dana osoba jest „osobą samotnie wychowując dziecko”.

Z uwagi na datę uprawomocnienia się wyroku rozwodowego – wywołuje on skutki dopiero po tej dacie. Nie wywołuje on skutków prawnych w roku 2016.

W praktyce może Pani:

  1. uzyskać zgodę eksmałżonka na to, by Pani za rok 2016 rozliczała się jako osoba samotna w całości,
  2. załączyć zeznanie ze stosownym wnioskiem,
  3. do zeznania załączyć dodatkowo pisemne wyjaśnienie.

W razie uznania Pani racji zyska Pani ulgę – fiskus dokona korekty zeznania. Ale jak wskazałem – data uprawomocnienia się wyroku jest nie do przeskoczenia.

Na koniec dodam, że rozdzielność majątkowa to instytucja, jaka występuje tylko w trakcie trwania małżeństwa. Gdy małżeństwo zostaje rozwiązane, ustaje małżeński ustrój majątkowy (wspólnota, rozdzielność, inny), a w jego miejsce powstaje współwłasność ułamkowa.

Ustanowienie w czasie trwania małżeństwa rozdzielności majątkowej nie powoduje ustania małżeństwa.

Rozliczenie samodzielne – bez małżonka – odbywa się na innych zasadach. W małżeństwie rozliczenie wspólne nie jest obowiązkowe, tak samo jak rozliczenie samodzielne. Nie działa to w taki sposób, że skoro nie może Pani rozliczyć się wspólnie z małżonkiem, to ma Pani prawo rozliczyć się z dzieckiem jako osoba samotnie je wychowująca. Faktycznie może Pani samodzielnie i samotnie zajmować się dzieckiem. W świetle prawa nie jest Pani jednak rozwiedziona. Na własne ryzyko może Pani postąpić tak, jak wskazałem.

* Opis sprawy z marca 2017 r.

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>


Indywidualne Porady Prawne

Masz problem z podatkiem dochodowym?
Opisz swój problem i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)
Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy
Zadaj pytanie »