Zakup akcji bez sprzedaży a PIT-38 i PIT-8C

Zakup akcji bez sprzedaży a PIT-38

Jeżeli w 2023 r. kupił Pan akcje spółki poza giełdą, ale ich Pan w tym samym roku nie sprzedał, to nie powstał przychód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Samo nabycie akcji oznacza poniesienie wydatku inwestycyjnego, ale nie jest jeszcze zdarzeniem powodującym rozliczenie dochodu albo straty w PIT-38.

PIT-38 służy do rozliczenia m.in. dochodów i strat z kapitałów pieniężnych opodatkowanych na zasadach określonych w art. 30b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przychód pojawia się zasadniczo przy odpłatnym zbyciu papierów wartościowych, czyli np. przy sprzedaży akcji, a nie przy ich zakupie. Inne skutki ma nie odpłatne zbycie, lecz darowizna akcji żonie albo innej osobie z rodziny.

Osobno warto sprawdzić zasady dotyczące sprzedaży obligacji skarbowych w PIT, ponieważ rozliczenie zależy od rodzaju papieru wartościowego i sposobu uzyskania przychodu.

Dlatego w opisanej sytuacji nie należy wpisywać samego zakupu akcji w części dotyczącej kosztów uzyskania przychodów w PIT-38 za rok, w którym nie było sprzedaży. Koszt ten pozostaje do rozliczenia na przyszłość, gdy dojdzie do zbycia tych samych akcji albo innego zdarzenia, które ustawa traktuje jak odpłatne zbycie. Jeżeli po późniejszym zbyciu powstanie strata, trzeba ją prawidłowo rozliczyć i odliczyć w kolejnych latach zgodnie z zasadami właściwymi dla PIT-38.

Jeżeli rachunek maklerski ma także oprocentowane saldo lub inne produkty, sam brak sprzedaży akcji nie wyłącza innych obowiązków: osobno rozlicza się odsetki z konta zagranicznego i podatek Belki, ocenia przewalutowanie środków na koncie a przychód podatkowy oraz przychody z pożyczek społecznościowych i odsetek od pożyczek prywatnych w PIT.

Sam brak sprzedaży akcji nie oznacza, że wszystkie inne zdarzenia na rachunku są podatkowo obojętne. Osobno rozlicza się na przykład dywidendy z zagranicy, a przy zagranicznych ETF-ach w PIT-38 i podatku u źródła znaczenie ma rodzaj transakcji i sposób poboru podatku. Przy rachunku zagranicznym warto też sprawdzić dokumenty i kursy walut potrzebne do PIT-38 u zagranicznego brokera. Reguł dotyczących akcji nie przenosi się również automatycznie na zakup, sprzedaż i wymianę kryptowalut w PIT.

Kiedy koszt zakupu akcji staje się kosztem podatkowym?

Wydatki na nabycie akcji nie są rozliczane w dacie zakupu. Zgodnie z zasadą wynikającą z art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT, wydatki na objęcie lub nabycie udziałów, akcji oraz papierów wartościowych nie stanowią bieżącego kosztu uzyskania przychodów. Stają się kosztem dopiero przy odpłatnym zbyciu tych akcji lub papierów wartościowych, w części niezaliczonej wcześniej do kosztów w jakiejkolwiek formie.

W praktyce oznacza to, że przy sprzedaży akcji można rozliczyć koszt historycznego nabycia sprzedawanych akcji. Do kosztów mogą należeć w szczególności cena zakupu, prowizje maklerskie i inne opłaty bezpośrednio związane z nabyciem lub sprzedażą, a także PCC zapłacony przy nabyciu akcji, jeżeli pozostaje w bezpośrednim związku z transakcją i jest prawidłowo udokumentowany.

Trzeba zachować dokumenty potwierdzające zakup: umowę, potwierdzenia przelewu, rozliczenie transakcji z domu maklerskiego, dowód zapłaty PCC oraz zestawienia prowizji. Jeżeli w przyszłości sprzeda Pan tylko część akcji, koszt należy przypisać do tej części, która została sprzedana.

W programach motywacyjnych zasady mogą być bardziej złożone niż przy zwykłym zakupie akcji; warto osobno sprawdzić, kiedy powstaje przychód z akcji pracowniczych i opcji menedżerskich.

Dlaczego nie wykazuje się kosztu bez przychodu?

Rozliczenie w PIT-38 opiera się na zestawieniu przychodów ze sprzedaży papierów wartościowych oraz kosztów dotyczących tych sprzedanych papierów. Jeżeli nie było sprzedaży, nie ma przychodu, z którym można powiązać koszt nabycia akcji.

Wpisanie samego zakupu jako kosztu w zeznaniu za rok nabycia mogłoby wykazać stratę podatkową, mimo że podatnik nadal posiada akcje. Taka strata byłaby nieprawidłowa, ponieważ wynikałaby nie z transakcji sprzedaży, lecz wyłącznie z przesunięcia kosztu na zbyt wczesny moment.

Takie ujęcie mogłoby też prowadzić do podwójnego rozliczenia tego samego wydatku: najpierw jako kosztu w roku zakupu, a później ponownie przy rzeczywistej sprzedaży akcji. Właśnie dlatego ustawa przesuwa moment rozpoznania kosztu do chwili odpłatnego zbycia.

PIT-8C a sam zakup akcji

Ten artykuł ma bardzo wąską intencję: czy sam zakup akcji wymaga PIT-38. Gdy problemem jest sprzedaż przez zagranicznego brokera albo brak PIT-8C po transakcjach, właściwszy jest tekst: PIT-38 bez PIT-8C od zagranicznego brokera.

Przy samym zakupie akcji koszt zasadniczo czeka na moment sprzedaży. Brak PIT-8C za rok zakupu nie jest więc zaskoczeniem, jeżeli nie było odpłatnego zbycia ani innych zdarzeń kapitałowych.

Późniejsza sprzedaż akcji

Dopiero przy sprzedaży trzeba zestawić przychód z kosztami nabycia, prowizjami i innymi kosztami transakcyjnymi. Dlatego dokumenty z roku zakupu trzeba zachować, nawet jeśli w tym roku nie składa się PIT-38 z samego powodu nabycia akcji.

Odpowiedź na pytanie

W opisanym stanie faktycznym, jeżeli w 2023 r. nastąpił wyłącznie zakup akcji i nie doszło do ich sprzedaży, nie powinien Pan wykazywać zakupu akcji jako kosztu uzyskania przychodów w PIT-38 za 2023 r.

Nie powinien Pan również oczekiwać PIT-8C tylko z tego powodu, że kupił Pan akcje. Informacja PIT-8C jest zasadniczo związana z rozliczeniem przychodów, dochodów albo strat z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, a nie z samym nabyciem akcji.

Koszt zakupu akcji, w tym ewentualne koszty transakcyjne oraz PCC, należy zachować do rozliczenia w roku, w którym akcje zostaną sprzedane. Wtedy wydatki te mogą pomniejszyć przychód ze sprzedaży, o ile dotyczą sprzedawanych akcji i są właściwie udokumentowane.

FAQ

Czy sam zakup akcji trzeba wpisać do PIT-38?

Nie. Sam zakup akcji nie powoduje powstania przychodu z kapitałów pieniężnych. PIT-38 składa się w związku z osiągnięciem dochodu albo poniesieniem straty z transakcji objętych tym zeznaniem, np. ze sprzedaży akcji.

Czy PCC zapłacony przy zakupie akcji jest kosztem?

PCC może być elementem kosztu związanego z nabyciem akcji, jeżeli jest odpowiednio udokumentowany i dotyczy sprzedawanych akcji. Nie rozlicza się go jednak w PIT-38 w roku samego zakupu, lecz dopiero przy sprzedaży akcji.

Czy brak PIT-8C oznacza, że nie trzeba składać PIT-38?

Nie zawsze, ale przy samym zakupie akcji bez sprzedaży brak PIT-8C jest co do zasady logiczny. Jeżeli jednak podatnik miał inne transakcje kapitałowe w danym roku, powinien ocenić obowiązek złożenia PIT-38 niezależnie od tego, czy otrzymał informację z domu maklerskiego.

Co zrobić, jeżeli dom maklerski nie zna ceny nabycia akcji?

Trzeba oprzeć się na własnych dokumentach: umowie, potwierdzeniach zapłaty, zestawieniach transakcji i dowodach poniesienia opłat. Jeżeli PIT-8C nie obejmuje pełnych kosztów, podatnik powinien zweryfikować rozliczenie i zachować dokumenty na wypadek pytań urzędu skarbowego.

Czy można wykazać stratę tylko dlatego, że kupiono akcje?

Nie. Strata podatkowa z kapitałów pieniężnych może powstać dopiero wtedy, gdy wystąpi rozliczana transakcja, np. sprzedaż akcji za cenę niższą od kosztu ich nabycia. Sam wydatek na zakup akcji nie jest jeszcze stratą podatkową.

Podsumowanie

W przypadku zakupu akcji bez ich sprzedaży nie należy wykazywać w PIT-38 kosztu nabycia akcji, nawet jeśli zakup był dokonany poza giełdą, za pośrednictwem domu maklerskiego i wiązał się z zapłatą PCC. Koszt zakupu jest rozliczany dopiero w roku odpłatnego zbycia akcji, przy ustalaniu dochodu albo straty z tej sprzedaży.

Brak PIT-8C przy samym zakupie akcji zwykle nie jest błędem. Warto jednak zachować pełną dokumentację nabycia, ponieważ będzie potrzebna przy przyszłym rozliczeniu sprzedaży akcji.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350