Zakup akcji bez sprzedaży a PIT-38 i PIT-8C

Zakup akcji bez sprzedaży a PIT-38

Jeżeli w 2023 r. kupił Pan akcje spółki poza giełdą, ale ich Pan w tym samym roku nie sprzedał, to nie powstał przychód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Samo nabycie akcji oznacza poniesienie wydatku inwestycyjnego, ale nie jest jeszcze zdarzeniem powodującym rozliczenie dochodu albo straty w PIT-38.

PIT-38 służy do rozliczenia m.in. dochodów i strat z kapitałów pieniężnych opodatkowanych na zasadach określonych w art. 30b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przychód pojawia się zasadniczo przy odpłatnym zbyciu papierów wartościowych, czyli np. przy sprzedaży akcji, a nie przy ich zakupie.

Dlatego w opisanej sytuacji nie należy wpisywać samego zakupu akcji w części dotyczącej kosztów uzyskania przychodów w PIT-38 za rok, w którym nie było sprzedaży. Koszt ten pozostaje do rozliczenia na przyszłość, gdy dojdzie do zbycia tych samych akcji albo innego zdarzenia, które ustawa traktuje jak odpłatne zbycie.

Kiedy koszt zakupu akcji staje się kosztem podatkowym?

Wydatki na nabycie akcji nie są rozliczane w dacie zakupu. Zgodnie z zasadą wynikającą z art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT, wydatki na objęcie lub nabycie udziałów, akcji oraz papierów wartościowych nie stanowią bieżącego kosztu uzyskania przychodów. Stają się kosztem dopiero przy odpłatnym zbyciu tych akcji lub papierów wartościowych, w części niezaliczonej wcześniej do kosztów w jakiejkolwiek formie.

W praktyce oznacza to, że przy sprzedaży akcji można rozliczyć koszt historycznego nabycia sprzedawanych akcji. Do kosztów mogą należeć w szczególności cena zakupu, prowizje maklerskie i inne opłaty bezpośrednio związane z nabyciem lub sprzedażą, a także PCC zapłacony przy nabyciu akcji, jeżeli pozostaje w bezpośrednim związku z transakcją i jest prawidłowo udokumentowany.

Trzeba zachować dokumenty potwierdzające zakup: umowę, potwierdzenia przelewu, rozliczenie transakcji z domu maklerskiego, dowód zapłaty PCC oraz zestawienia prowizji. Jeżeli w przyszłości sprzeda Pan tylko część akcji, koszt należy przypisać do tej części, która została sprzedana.

Dlaczego nie wykazuje się kosztu bez przychodu?

Rozliczenie w PIT-38 opiera się na zestawieniu przychodów ze sprzedaży papierów wartościowych oraz kosztów dotyczących tych sprzedanych papierów. Jeżeli nie było sprzedaży, nie ma przychodu, z którym można powiązać koszt nabycia akcji.

Wpisanie samego zakupu jako kosztu w zeznaniu za rok nabycia mogłoby wykazać stratę podatkową, mimo że podatnik nadal posiada akcje. Taka strata byłaby nieprawidłowa, ponieważ wynikałaby nie z transakcji sprzedaży, lecz wyłącznie z przesunięcia kosztu na zbyt wczesny moment.

Takie ujęcie mogłoby też prowadzić do podwójnego rozliczenia tego samego wydatku: najpierw jako kosztu w roku zakupu, a później ponownie przy rzeczywistej sprzedaży akcji. Właśnie dlatego ustawa przesuwa moment rozpoznania kosztu do chwili odpłatnego zbycia.

PIT-8C od domu maklerskiego

Obowiązek sporządzania informacji PIT-8C wynika z art. 39 ust. 3 ustawy o PIT. Przepis ten dotyczy informacji o wysokości dochodu, o którym mowa w art. 30b ust. 2 ustawy o PIT, czyli m.in. dochodu z odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Z kolei obowiązek złożenia PIT-38 wynika z art. 45 ust. 1a pkt 1 ustawy o PIT.

Jeżeli w danym roku doszło wyłącznie do zakupu akcji, a nie do ich sprzedaży, dom maklerski może nie wystawić PIT-8C, ponieważ nie ma przychodu ani kosztu do wykazania w ramach rozliczenia odpłatnego zbycia. Brak PIT-8C w takiej sytuacji jest więc co do zasady zrozumiały.

Inaczej będzie, jeżeli w danym roku podatnik sprzedał akcje, zrealizował inne transakcje na papierach wartościowych albo uzyskał przychody, które dom maklerski powinien wykazać w informacji podatkowej. Wtedy PIT-8C może być podstawą do wypełnienia PIT-38, choć podatnik nadal powinien zweryfikować dane z własnymi dokumentami.

Warto podkreślić, że przy rozliczeniu kapitałów pieniężnych dom maklerski zwykle nie pobiera podatku za podatnika od sprzedaży akcji. Podatnik sam wykazuje dochód albo stratę w PIT-38 i sam rozlicza podatek zgodnie z zasadami ustawy o PIT.

Co zrobić przy późniejszej sprzedaży akcji?

Gdy sprzeda Pan akcje w kolejnym roku podatkowym, należy ustalić przychód ze sprzedaży oraz koszt przypadający na sprzedane akcje. Przychodem będzie co do zasady kwota należna ze sprzedaży, a kosztem historyczne wydatki na nabycie tych akcji oraz koszty transakcyjne, jeżeli spełniają warunki podatkowe i są udokumentowane.

Jeżeli sprzedaż nastąpi za pośrednictwem domu maklerskiego, należy sprawdzić otrzymany PIT-8C, a przy rozliczeniach zagranicznych także zasady opisane dla sytuacji PIT-38 bez PIT-8C. Informacja może obejmować dane znane domowi maklerskiemu, ale nie zawsze musi zawierać wszystkie koszty, zwłaszcza gdy akcje były nabywane poza giełdą, przenoszone między rachunkami albo dokumentacja kosztów pochodzi od podatnika. Jeżeli akcje pochodzą z programu pracowniczego, odrębnie trzeba ocenić sprzedaż akcji RSU, bo znaczenie ma moment nabycia i rezydencja podatkowa.

W takim przypadku podatnik powinien uzupełnić rozliczenie na podstawie posiadanych dokumentów. Jeżeli kwoty z PIT-8C nie odpowiadają rzeczywistym, udokumentowanym kosztom, warto wyjaśnić sprawę z domem maklerskim przed złożeniem zeznania albo zachować dokumenty uzasadniające własne rozliczenie.

Odpowiedź na pytanie

W opisanym stanie faktycznym, jeżeli w 2023 r. nastąpił wyłącznie zakup akcji i nie doszło do ich sprzedaży, nie powinien Pan wykazywać zakupu akcji jako kosztu uzyskania przychodów w PIT-38 za 2023 r.

Nie powinien Pan również oczekiwać PIT-8C tylko z tego powodu, że kupił Pan akcje. Informacja PIT-8C jest zasadniczo związana z rozliczeniem przychodów, dochodów albo strat z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, a nie z samym nabyciem akcji.

Koszt zakupu akcji, w tym ewentualne koszty transakcyjne oraz PCC, należy zachować do rozliczenia w roku, w którym akcje zostaną sprzedane. Wtedy wydatki te mogą pomniejszyć przychód ze sprzedaży, o ile dotyczą sprzedawanych akcji i są właściwie udokumentowane.

FAQ

Czy sam zakup akcji trzeba wpisać do PIT-38?

Nie. Sam zakup akcji nie powoduje powstania przychodu z kapitałów pieniężnych. PIT-38 składa się w związku z osiągnięciem dochodu albo poniesieniem straty z transakcji objętych tym zeznaniem, np. ze sprzedaży akcji.

Czy PCC zapłacony przy zakupie akcji jest kosztem?

PCC może być elementem kosztu związanego z nabyciem akcji, jeżeli jest odpowiednio udokumentowany i dotyczy sprzedawanych akcji. Nie rozlicza się go jednak w PIT-38 w roku samego zakupu, lecz dopiero przy sprzedaży akcji.

Czy brak PIT-8C oznacza, że nie trzeba składać PIT-38?

Nie zawsze, ale przy samym zakupie akcji bez sprzedaży brak PIT-8C jest co do zasady logiczny. Jeżeli jednak podatnik miał inne transakcje kapitałowe w danym roku, powinien ocenić obowiązek złożenia PIT-38 niezależnie od tego, czy otrzymał informację z domu maklerskiego.

Co zrobić, jeżeli dom maklerski nie zna ceny nabycia akcji?

Trzeba oprzeć się na własnych dokumentach: umowie, potwierdzeniach zapłaty, zestawieniach transakcji i dowodach poniesienia opłat. Jeżeli PIT-8C nie obejmuje pełnych kosztów, podatnik powinien zweryfikować rozliczenie i zachować dokumenty na wypadek pytań urzędu skarbowego.

Czy można wykazać stratę tylko dlatego, że kupiono akcje?

Nie. Strata podatkowa z kapitałów pieniężnych może powstać dopiero wtedy, gdy wystąpi rozliczana transakcja, np. sprzedaż akcji za cenę niższą od kosztu ich nabycia. Sam wydatek na zakup akcji nie jest jeszcze stratą podatkową.

Podsumowanie

W przypadku zakupu akcji bez ich sprzedaży nie należy wykazywać w PIT-38 kosztu nabycia akcji, nawet jeśli zakup był dokonany poza giełdą, za pośrednictwem domu maklerskiego i wiązał się z zapłatą PCC. Koszt zakupu jest rozliczany dopiero w roku odpłatnego zbycia akcji, przy ustalaniu dochodu albo straty z tej sprzedaży.

Brak PIT-8C przy samym zakupie akcji zwykle nie jest błędem. Warto jednak zachować pełną dokumentację nabycia, ponieważ będzie potrzebna przy przyszłym rozliczeniu sprzedaży akcji.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350