Sprzedaż odziedziczonej partycypacji TBS a podatek

Sprzedaż odziedziczonej partycypacji TBS a podatek

W opisanej sytuacji trzeba oddzielić dwa zdarzenia podatkowe: nabycie prawa w spadku oraz późniejszą sprzedaż tego prawa. To, że spadek został zgłoszony do urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 i korzystał ze zwolnienia w podatku od spadków i darowizn, nie oznacza jeszcze, że sprzedaż odziedziczonego prawa jest neutralna w podatku dochodowym.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT przepisów tej ustawy nie stosuje się do przychodów podlegających podatkowi od spadków i darowizn. Ten przepis obejmuje samo nabycie spadku, ale nie obejmuje późniejszej odpłatnej sprzedaży składnika majątkowego nabytego w spadku. Sprzedaż jest odrębnym zdarzeniem i może rodzić obowiązek rozliczenia PIT.

Istotne jest również prawidłowe nazwanie przedmiotu sprzedaży. W typowych przypadkach osoba wnosząca partycypację w kosztach budowy lokalu TBS nie staje się właścicielem lokalu. Uzyskuje określone prawo majątkowe związane z partycypacją, najmem albo możliwością wskazania najemcy, zależnie od treści umowy z TBS. Dlatego sprzedaż lub cesja takiego prawa nie jest zwykle sprzedażą nieruchomości.

Jeżeli przedmiotem transakcji była partycypacja TBS, przychód należy co do zasady kwalifikować jako przychód z praw majątkowych, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 7 ustawy o PIT. Inaczej należałoby analizować sytuację, gdyby sprzedawany był rzeczywisty udział w spółce, akcje, udziały w towarzystwie albo inne prawa o odmiennej konstrukcji prawnej.

Czy wartość wpisana w SD-Z2 ma znaczenie dla PIT?

Wartość wykazana w formularzu SD-Z2 nie rozstrzyga automatycznie o wysokości podatku dochodowego przy późniejszej sprzedaży. Formularz SD-Z2 służy zgłoszeniu nabycia rzeczy lub praw majątkowych w spadku w celu skorzystania ze zwolnienia w podatku od spadków i darowizn. PIT od sprzedaży ustala się według reguł właściwych dla odpłatnego zbycia danego prawa.

Jeżeli cena sprzedaży była wyższa niż wartość podana wcześniej w SD-Z2, sama różnica nie jest jeszcze prostą podstawą opodatkowania. Dla PIT liczy się przychód ze sprzedaży oraz ewentualne koszty uzyskania przychodu, jeżeli można je wykazać i prawidłowo przypisać sprzedającemu. W praktyce urząd może jednak pytać o przyczynę dużej rozbieżności między wartością zgłoszoną przy spadku a późniejszą ceną sprzedaży.

Jeżeli wartość w SD-Z2 została wpisana zbyt nisko wskutek błędu, warto zachować dokumenty wyjaśniające sposób jej ustalenia, na przykład umowę z TBS, korespondencję, wycenę, regulamin rozliczenia partycypacji albo umowę sprzedaży. Nie każda różnica oznacza błąd, bo cena rynkowa może zmieniać się w czasie, a treść praw związanych z partycypacją może być różna.

Jak opodatkować sprzedaż prawa majątkowego?

Art. 18 ustawy o PIT wskazuje, że za przychód z praw majątkowych uważa się w szczególności przychody z praw autorskich, praw pokrewnych i innych praw majątkowych, w tym z ich odpłatnego zbycia. Katalog ten jest otwarty, ponieważ ustawodawca użył zwrotu „w szczególności”.

Przychód ze sprzedaży partycypacji TBS jest więc zwykle rozliczany według skali podatkowej, a nie według zasad właściwych dla sprzedaży nieruchomości po upływie pięciu lat. Pięcioletni termin znany ze sprzedaży nieruchomości nie ma tu decydującego znaczenia, jeżeli sprzedawane prawo nie jest własnością lokalu ani udziałem w nieruchomości.

Dochód z praw majątkowych wykazuje się w rocznym zeznaniu podatkowym składanym za rok, w którym otrzymano przychód. W zależności od sytuacji będzie to zeznanie podatnika albo rozliczenie uwzględniające dochody małoletniego dziecka. Warto nie odkładać analizy na ostatni moment, bo sposób rozliczenia zależy od dokumentów i od tego, komu prawnie przysługiwało zbyte prawo.

Koszty uzyskania przychodu przy sprzedaży partycypacji

Najczęstszy problem dotyczy tego, czy spadkobierca może pomniejszyć przychód o kwoty, które wcześniej zapłacił spadkodawca, na przykład o pierwotną partycypację albo kaucję. Organy podatkowe w interpretacjach indywidualnych wskazywały, że jeżeli podatnik nabył prawo nieodpłatnie, na przykład w spadku albo darowiźnie, to co do zasady nie poniósł wydatku na jego nabycie. W konsekwencji nie zawsze może odliczyć wydatek poniesiony przez spadkodawcę.

Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku podstawą opodatkowania musi być zawsze cała cena sprzedaży. Możliwe są koszty poniesione już przez sprzedającego, jeżeli pozostają w związku z uzyskaniem przychodu, są prawidłowo udokumentowane i nie zostały wyłączone z kosztów podatkowych. Mogą to być na przykład niektóre opłaty bezpośrednio związane ze sprzedażą prawa, o ile spełniają ogólne warunki kosztu podatkowego.

W praktyce należy więc sprawdzić: treść umowy nabycia spadku, umowę partycypacji, dokumenty TBS, umowę cesji lub sprzedaży, sposób rozliczenia kaucji oraz to, czy jakiekolwiek wydatki poniósł sam spadkobierca albo jego przedstawiciel ustawowy. Sam fakt, że w SD-Z2 wpisano określoną wartość prawa, nie przesądza jeszcze o koszcie w PIT.

Sprzedaż prawa należącego do małoletniego dziecka

Jeżeli prawo należało do małoletniego dziecka, sprzedaż zwykle wymagała zgody sądu opiekuńczego, ponieważ rozporządzenie istotnym składnikiem majątku dziecka przekracza zwykły zarząd. Uzyskanie takiej zgody rozwiązuje jednak problem cywilnoprawny, a nie podatkowy. Po sprzedaży trzeba jeszcze prawidłowo rozliczyć przychód.

Dochody małoletnich dzieci co do zasady dolicza się do dochodów rodziców, ale ustawa przewiduje wyjątki. W przypadku dochodu ze sprzedaży prawa majątkowego należącego do dziecka trzeba ustalić, czy dochód powinien zostać wykazany w zeznaniu rodzica z odpowiednim załącznikiem, czy w odrębnym zeznaniu składanym w imieniu dziecka. Znaczenie może mieć także to, czy rodzicom przysługuje prawo pobierania pożytków z danego źródła przychodów.

Warto zachować postanowienie sądu rodzinnego, dokument potwierdzający nabycie spadku, zgłoszenie SD-Z2, umowę sprzedaży oraz potwierdzenia przelewów. Dokumenty te mogą być potrzebne zarówno do rozliczenia PIT, jak i do wykazania, że środki uzyskane ze sprzedaży zostały przeznaczone zgodnie z dobrem dziecka.

Kiedy nie stosuje się zasad sprzedaży nieruchomości?

Sprzedaż lokalu mieszkalnego albo udziału w nieruchomości jest rozliczana według innych zasad niż sprzedaż prawa majątkowego. W przypadku nieruchomości znaczenie może mieć pięcioletni termin liczony według przepisów o PIT. Przy partycypacji TBS co do zasady nie dochodzi jednak do sprzedaży własności lokalu, ponieważ partycypant nie jest właścicielem mieszkania.

Dlatego powoływanie się na upływ pięciu lat od nabycia spadku może być nieskuteczne, jeżeli dokumenty pokazują, że przedmiotem sprzedaży była cesja prawa partycypacji, rozliczenie wkładu albo inne prawo majątkowe. Najważniejsza jest treść umowy z TBS i umowy zawartej z nabywcą.

FAQ

Czy zgłoszenie SD-Z2 zwalnia ze sprzedaży partycypacji TBS w PIT?

Nie. SD-Z2 dotyczy nabycia spadku i podatku od spadków i darowizn. Późniejsza sprzedaż prawa jest osobnym zdarzeniem i może powodować obowiązek rozliczenia podatku dochodowego.

Czy sprzedaż partycypacji TBS jest sprzedażą nieruchomości?

Co do zasady nie. Partycypant TBS zwykle nie jest właścicielem lokalu, lecz posiada prawo majątkowe wynikające z umowy. Dlatego sprzedaż lub cesja partycypacji najczęściej jest rozliczana jako zbycie prawa majątkowego.

Czy można odliczyć kwotę partycypacji zapłaconą przez zmarłego?

Nie należy zakładać tego automatycznie. Organy podatkowe wskazywały, że przy nieodpłatnym nabyciu prawa spadkobierca nie poniósł wydatku na jego nabycie. Trzeba jednak osobno sprawdzić, czy istnieją inne koszty poniesione przez sprzedającego i właściwie udokumentowane.

Czy podatek płaci dziecko, jeżeli to ono odziedziczyło prawo?

Podatnikiem jest osoba, której przysługiwało prawo i która uzyskała przychód. Przy małoletnich dzieciach dochody często rozliczają rodzice, ale sposób wykazania dochodu zależy od przepisów o doliczaniu dochodów małoletnich oraz od konkretnego źródła przychodu.

Czy wyższa cena sprzedaży niż wartość w SD-Z2 oznacza podatek tylko od różnicy?

Nie zawsze. W PIT podstawą jest przychód pomniejszony o dopuszczalne koszty uzyskania przychodu, a nie mechaniczne porównanie ceny sprzedaży z wartością wpisaną w SD-Z2. Jeżeli brak kosztów, opodatkowaniu może podlegać zasadniczo cała uzyskana kwota.

Podsumowanie

Sprzedaż odziedziczonej partycypacji TBS należy co do zasady traktować jako sprzedaż prawa majątkowego, a nie jako sprzedaż nieruchomości. Zgłoszenie nabycia spadku w SD-Z2 nie zwalnia z rozliczenia PIT od późniejszej transakcji. Kluczowe znaczenie mają dokumenty TBS, treść umowy sprzedaży lub cesji, możliwość wykazania kosztów oraz status sprzedającego, zwłaszcza gdy prawo należało do małoletniego dziecka.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350

2. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 29 kwietnia 2020 r., 0112-KDIL2-1.4011.299.2020.1.KF

3. Interpretacja indywidualna Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 12 czerwca 2012 r., IBPBII/2/415-417/12