Udziałowiec spółki z o.o. a status bezrobotnego

Czy udziałowiec spółki z o.o. może być bezrobotny?

Posiadanie udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nie jest tym samym co osobisty wpis do CEIDG ani osobiste prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej. Spółka z o.o. jest odrębnym podmiotem prawa, a wspólnik ma udziały w jej kapitale. Dlatego przy typowej spółce dwuosobowej, w której wspólnicy mają po 50% udziałów, sam udział kapitałowy nie powinien automatycznie wykluczać rejestracji w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna.

Trzeba jednak oddzielić samo bycie wspólnikiem od pełnienia funkcji w spółce. Od 1 czerwca 2025 r. definicję bezrobotnego określa ustawa z 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Obecne przepisy zawierają wyraźny katalog funkcji, których pełnienie wyklucza status bezrobotnego.

Udziałowiec a członek zarządu – najważniejsze rozróżnienie

Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia bezrobotnym nie może być osoba będąca członkiem zarządu, prokurentem, członkiem rady nadzorczej lub likwidatorem spółki kapitałowej. W rozumieniu Kodeksu spółek handlowych spółkami kapitałowymi są spółka z o.o., prosta spółka akcyjna oraz spółka akcyjna.

Wyłączenie to wynika bezpośrednio z pełnionej funkcji. Nie ma zatem znaczenia, czy członek zarządu otrzymuje wynagrodzenie z tytułu powołania, wykonuje swoje obowiązki bezpłatnie albo spółka aktualnie prowadzi intensywną działalność. Dopóki dana osoba prawnie pozostaje członkiem zarządu spółki kapitałowej, nie spełnia ustawowej definicji bezrobotnego.

Ustawa wymienia także niektóre funkcje w spółkach osobowych, m.in. wspólnika spółki jawnej, partnera lub członka zarządu spółki partnerskiej, komplementariusza w spółce komandytowej oraz określone funkcje w spółce komandytowo-akcyjnej. Osobno wyłączony jest również dyrektor w radzie dyrektorów prostej spółki akcyjnej. W przypadku spółki z o.o. najważniejsze pozostaje jednak ustalenie, czy zainteresowany jest wyłącznie wspólnikiem, czy równocześnie pełni jedną z funkcji wskazanych w ustawie.

Pozostałe warunki uzyskania statusu bezrobotnego

Brak funkcji w organie spółki nie oznacza jeszcze automatycznie prawa do rejestracji. Urząd pracy bada również pozostałe ustawowe warunki. W zależności od sytuacji znaczenie może mieć w szczególności to, czy osoba:

• nie pozostaje w zatrudnieniu i nie wykonuje innej pracy zarobkowej,
• nie prowadzi aktywnej działalności gospodarczej wpisanej do CEIDG; ustawa dopuszcza przy tym określone sytuacje, m.in. okres zawieszenia działalności albo okres przed wskazaną przyszłą datą jej rozpoczęcia,
• nie ma stałego źródła dochodu w rozumieniu ustawy, w tym nie osiąga miesięcznie przychodu przekraczającego połowę minimalnego wynagrodzenia, jeżeli przychód ten jest objęty ustawową definicją,
• nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu, z wyjątkiem przewidzianego w ustawie ubezpieczenia społecznego rolników,
• jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej w wymaganym wymiarze.

Szczególnej ostrożności wymaga jednoosobowa spółka z o.o. Jedyny wspólnik takiej spółki jest na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych traktowany jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność. Może to powodować objęcie obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi i tym samym stanowić odrębną przeszkodę do uzyskania statusu bezrobotnego. Nie należy tej sytuacji utożsamiać z typową spółką wieloosobową, np. z udziałami 50/50.

Dawna spółka z RHB – co trzeba ustalić?

Jeżeli spółka była wpisana wyłącznie do dawnego rejestru handlowego RHB i nie została przerejestrowana do KRS, nie wystarczy stwierdzić, że nie ma NIP albo od lat faktycznie nie prowadzi działalności. Trzeba ustalić jej status prawny na podstawie dokumentów rejestrowych.

Podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do KRS, które pozostawały w dawnych rejestrach sądowych i do 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do KRS, zostały z mocy prawa uznane za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. Jeżeli wniosek złożono przed tym terminem, lecz później został on zwrócony, odrzucony, oddalony albo postępowanie umorzono, skutek następował na zasadach określonych w przepisach przejściowych.

Dlatego w starej sprawie trzeba najpierw sprawdzić akta rejestrowe i ustalić, czy spółka nadal prawnie istnieje, a następnie zweryfikować funkcję konkretnego wspólnika. Sam brak aktywności gospodarczej lub brak NIP nie powoduje wygaśnięcia funkcji członka zarządu, jeżeli z innych przyczyn funkcja ta nadal prawnie istnieje. Z drugiej strony sam nieaktualny wpis rejestrowy nie powinien zastępować analizy dokumentów, jeżeli można wykazać, że mandat albo prokura wcześniej skutecznie wygasły.

Zasiłek i dotacja z PUP to odrębne kwestie

Najpierw należy ustalić, czy dana osoba w ogóle spełnia ustawową definicję bezrobotnego. Dopiero potem można oceniać prawo do zasiłku. Zasiłek zależy od spełnienia odrębnych warunków dotyczących wcześniejszych okresów zatrudnienia, ubezpieczenia i podstawy opłacania składek. Samo posiadanie udziałów w wieloosobowej spółce z o.o. ani nie tworzy prawa do zasiłku, ani automatycznie go nie odbiera.

Jeszcze inną kwestią jest dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej. Obecna ustawa przewiduje dla niego własne warunki, a starosta weryfikuje je na podstawie posiadanych danych, rejestrów publicznych i oświadczeń wnioskodawcy. Konkretny nabór może ponadto określać zasady oceny wniosku i dodatkowe wymagania zgodne z przepisami.

Regulamin dotacji nie zastępuje jednak ustawowego testu statusu bezrobotnego. Jeżeli wniosek jest składany jako osoba bezrobotna, członek zarządu spółki kapitałowej nie może być potraktowany jak bezrobotny tylko dlatego, że nie pobiera wynagrodzenia. Z kolei same udziały w wieloosobowej spółce z o.o. nie powinny być utożsamiane z ustawowym zakazem, jeżeli nie występuje żadna inna przeszkoda. Posiadane udziały i funkcje należy ujawnić, gdy wymagają tego formularze lub regulamin naboru.

Jak przygotować się do rejestracji w PUP?

Jeżeli w tle sprawy występuje spółka z o.o., zwłaszcza stara spółka z RHB, warto przygotować dokumenty pozwalające jednoznacznie oddzielić status wspólnika od funkcji pełnionych w spółce. Przydatne mogą być w szczególności:

• aktualna informacja z KRS albo dokumenty i informacje z sądu rejestrowego dotyczące dawnego wpisu w RHB,
• umowa spółki i dokumenty potwierdzające strukturę udziałów,
• dokumenty wskazujące, kto jest lub był członkiem zarządu, prokurentem, członkiem rady nadzorczej albo likwidatorem,
• w razie zakończenia funkcji – uchwała, oświadczenie o rezygnacji, odwołanie, wygaśnięcie prokury lub inny dokument pozwalający ustalić datę ustania funkcji,
• informacja dotycząca wpisu w CEIDG oraz dokumenty dotyczące jego ewentualnego zawieszenia,
• dokumenty dotyczące zgłoszeń i tytułów do ubezpieczeń społecznych, jeżeli w sprawie mogą mieć znaczenie,
• dokumenty dotyczące wynagrodzeń, innych wypłat i przychodów, jeżeli mogą wpływać na ustawowe warunki rejestracji.

PUP korzysta również z danych pochodzących z rejestrów publicznych, dlatego rozbieżności między rzeczywistym stanem prawnym a wpisami warto wyjaśnić od razu. Szczególne znaczenie ma to wtedy, gdy zainteresowany twierdzi, że określona funkcja w spółce już wygasła.

Jeżeli starosta odmówi przyznania statusu bezrobotnego, rozstrzygnięcie powinno zawierać pouczenie o środku zaskarżenia. Co do zasady odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który ją wydał; organem wyższego stopnia w tych sprawach jest wojewoda. W odwołaniu warto skoncentrować się na rzeczywistym źródle sporu, np. wykazać, że zainteresowany jest wyłącznie wspólnikiem albo że wskazana przez urząd funkcja skutecznie ustała.

Czy trzeba sprzedać udziały albo uporządkować spółkę?

Sama sprzedaż udziałów nie jest co do zasady konieczna tylko po to, aby wspólnik wieloosobowej spółki z o.o. mógł uzyskać status bezrobotnego. Nie należy też zakładać, że sprzedaż udziałów automatycznie kończy członkostwo w zarządzie, prokurę albo inną funkcję korporacyjną – są to odrębne kwestie prawne.

Jeżeli status spółki jest niejasny, warto jednak uporządkować dokumenty rejestrowe i korporacyjne. W zależności od sytuacji może chodzić o potwierdzenie ustania funkcji, zakończenie spraw rejestrowych, likwidację albo sprzedaż udziałów. Zakres potrzebnych czynności zależy od tego, czy spółka nadal istnieje i jaki jest rzeczywisty status wspólnika.

FAQ

Czy wspólnik spółki z o.o. jest przedsiębiorcą?

Nie z samego powodu posiadania udziałów. W typowej wieloosobowej spółce z o.o. przedsiębiorcą jest sama spółka. Trzeba jednak osobno zbadać pełnione przez wspólnika funkcje, jego ewentualną działalność gospodarczą i tytuły do ubezpieczeń społecznych. Szczególne zasady dotyczą jedynego wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.

Czy nieodpłatny członek zarządu może być bezrobotny?

Nie, jeżeli nadal jest członkiem zarządu spółki kapitałowej. Od 1 czerwca 2025 r. ustawa wprost wyklucza taką osobę z definicji bezrobotnego. Odpłatność funkcji nie ma znaczenia dla tego konkretnego wyłączenia.

Czy zawieszenie działalności spółki z o.o. pozwala członkowi zarządu uzyskać status bezrobotnego?

Samo zawieszenie działalności spółki nie usuwa ustawowej przeszkody wynikającej z członkostwa w zarządzie. Jeżeli dana osoba nadal prawnie jest członkiem zarządu spółki kapitałowej, nie może uzyskać statusu bezrobotnego tylko dlatego, że spółka zawiesiła działalność lub faktycznie nie prowadzi operacji.

Czy brak NIP starej spółki wystarczy, aby urząd uznał, że nie ma przeszkody?

Nie. Brak NIP lub brak faktycznej działalności może być jednym z elementów stanu faktycznego, ale nie przesądza o istnieniu spółki ani o tym, czy dana osoba nadal pełni określoną funkcję. Przy spółce z dawnego RHB trzeba ustalić jej status rejestrowy i prawny.

Czy trzeba sprzedać udziały przed rejestracją w PUP?

Nie, jeżeli chodzi wyłącznie o udziały w wieloosobowej spółce z o.o. i nie występują inne przeszkody. Trzeba też pamiętać, że sprzedaż udziałów sama w sobie nie kończy funkcji członka zarządu czy prokurenta.

Czy można dostać dotację z PUP, mając udziały w spółce?

Posiadanie udziałów nie oznacza automatycznej odmowy. Trzeba jednak spełnić warunki właściwe dla danego instrumentu oraz konkretnego naboru. Jeżeli wniosek jest składany jako osoba bezrobotna, najpierw musi być spełniona ustawowa definicja bezrobotnego, w tym ograniczenia dotyczące funkcji pełnionych w spółkach.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia, w szczególności art. 2 pkt 1, przepisy dotyczące rejestracji, zasiłku dla bezrobotnych oraz dofinansowania podjęcia działalności gospodarczej.
2. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, w szczególności przepisy dotyczące spółek kapitałowych i ich organów.
3. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 8 ust. 6 pkt 4 dotyczący wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.
4. Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, w szczególności art. 9 ust. 2a i nast.
5. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 129.