Czy wkład z majątku osobistego to darowizna?

Czy przekazanie pieniędzy na wspólny lokal jest darowizną?

Nie każde przesunięcie pieniędzy między majątkiem osobistym jednego małżonka a majątkiem wspólnym jest darowizną. Jeżeli mąż sprzedał mieszkanie po rodzicach, a uzyskane środki zostały następnie wykorzystane na zakup lokalu użytkowego do majątku wspólnego, to co do zasady mamy do czynienia z nakładem z majątku osobistego męża na majątek wspólny małżonków.

Darowizna wymaga czynności prawnej, której celem jest bezpłatne przysporzenie na rzecz obdarowanego kosztem majątku darczyńcy. Zgodnie z art. 888 Kodeksu cywilnego przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Sam fakt przelania pieniędzy na wspólny rachunek albo zapłacenia nimi ceny za lokal nabywany do majątku wspólnego nie przesądza jeszcze, że zawarto umowę darowizny.

W praktyce istotne jest, jaką czynność rzeczywiście dokonali małżonkowie. Jeżeli w akcie notarialnym lokal został nabyty do majątku wspólnego, a środki pochodziły z majątku osobistego męża, najbezpieczniej traktować to jako nakład. Inaczej mogłoby być wtedy, gdyby małżonkowie wyraźnie zawarli umowę darowizny albo postanowili przenieść określone środki na żonę jako jej majątek osobisty.

Majątek osobisty i majątek wspólny małżonków

Podstawą oceny jest ustrój majątkowy małżeński. Zgodnie z art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich. Przedmioty nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Do majątku osobistego należą między innymi składniki nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca albo darczyńca inaczej postanowił. Wynika to z art. 33 pkt 1, 2 i 10 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ten sam przepis przewiduje także zasadę surogacji, czyli przynależność do majątku osobistego przedmiotów nabytych w zamian za składniki majątku osobistego.

Oznacza to, że jeżeli mieszkanie po rodzicach należało do majątku osobistego męża, to pieniądze uzyskane z jego sprzedaży również co do zasady zachowują charakter majątku osobistego. Przelanie ich na wspólny rachunek bankowy nie musi automatycznie zmieniać ich kwalifikacji. W razie sporu warto jednak zachować dokumenty potwierdzające pochodzenie środków: akt nabycia spadku lub darowizny, umowę sprzedaży mieszkania, potwierdzenia przelewów i akt notarialny zakupu nowego lokalu.

Jeżeli małżonkowie zawarli małżeńską umowę majątkową, ocena może być inna. Na podstawie art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mogą w formie aktu notarialnego rozszerzyć albo ograniczyć wspólność ustawową, ustanowić rozdzielność majątkową albo rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. Dlatego przed oceną skutków podatkowych trzeba sprawdzić, jaki ustrój majątkowy obowiązuje w małżeństwie.

Czy trzeba zgłosić takie przekazanie do urzędu skarbowego?

Jeżeli przekazanie pieniędzy z majątku osobistego męża na zakup lokalu do majątku wspólnego nie przybrało postaci umowy darowizny ani innej czynności wymienionej w art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, to nie powstaje obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn. W konsekwencji żona co do zasady nie musi zgłaszać takiej czynności jako darowizny.

Stanowisko takie potwierdza praktyka interpretacyjna organów podatkowych. W interpretacji indywidualnej z 13 lipca 2020 r., nr 0111-KDIB2-2.4015.41.2020.2.PB, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wskazał, że przekazanie środków z majątku osobistego żony na zakup mieszkania stanowiącego majątek wspólny, jeżeli jest nakładem na majątek wspólny i nie przybiera postaci darowizny, nie powoduje obowiązku podatkowego w podatku od spadków i darowizn.

Warto jednak odróżnić tę sytuację od klasycznej darowizny pieniężnej między małżonkami. Jeżeli jeden małżonek rzeczywiście daruje drugiemu określoną kwotę do jego majątku osobistego, zastosowanie mogą mieć przepisy o podatku od spadków i darowizn oraz zwolnienie dla najbliższej rodziny, pod warunkiem spełnienia ustawowych wymogów. To jest jednak inny przypadek niż sfinansowanie składnika majątku wspólnego środkami z majątku osobistego.

Znaczenie wspólnego rachunku bankowego

Wpłata pieniędzy z majątku osobistego na rachunek wspólny małżonków ma znaczenie dowodowe, ale sama w sobie nie musi oznaczać darowizny ani definitywnego przeniesienia własności połowy środków na drugiego małżonka. Rachunek wspólny ułatwia dysponowanie pieniędzmi, lecz nie rozstrzyga automatycznie, z jakiego majątku pochodziły środki i jaki miały charakter prawny.

W razie późniejszego sporu, na przykład przy podziale majątku po rozwodzie, znaczenie będą miały dokumenty pokazujące źródło pieniędzy i sposób ich wykorzystania. Jeżeli mąż wykaże, że lokal wspólny został sfinansowany w całości albo w części z jego majątku osobistego, może żądać rozliczenia nakładów zgodnie z zasadami wynikającymi z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Rozliczenie nakładów przy podziale majątku

Brak podatku od darowizny nie oznacza, że wkład z majątku osobistego jest prawnie obojętny. Jeżeli w przyszłości dojdzie do rozwodu, separacji, ustanowienia rozdzielności majątkowej albo podziału majątku wspólnego, małżonek finansujący zakup z majątku osobistego może domagać się rozliczenia tego nakładu.

W praktyce może to oznaczać, że przy podziale majątku sąd uwzględni, iż część ceny lokalu pochodziła z majątku osobistego jednego z małżonków. Sposób rozliczenia zależy jednak od dokumentów, wartości majątku, treści aktu notarialnego, ewentualnych porozumień małżonków oraz tego, czy nakład rzeczywiście został wykazany.

Na co uważać przy lokalu użytkowym?

Jeżeli kupowany jest lokal użytkowy, oprócz podatku od spadków i darowizn mogą pojawić się inne zagadnienia podatkowe, na przykład PCC, VAT, rozliczenia związane z działalnością gospodarczą albo amortyzacją. Te kwestie nie wynikają jednak z samego faktu, że środki pochodziły z majątku osobistego męża, lecz z rodzaju transakcji, statusu sprzedawcy, sposobu wykorzystywania lokalu i przepisów podatkowych właściwych dla danej czynności.

Osobno trzeba też ocenić ewentualne skutki sprzedaży mieszkania po rodzicach w podatku dochodowym. Przy nieruchomościach nabytych w spadku znaczenie ma między innymi moment nabycia przez spadkodawcę oraz zasady liczenia pięcioletniego terminu podatkowego. Nie zmienia to jednak odpowiedzi na główne pytanie: samo przeznaczenie pieniędzy na wspólny lokal nie jest automatycznie darowizną dla żony.

Podsumowanie

Jeżeli mąż przeznaczył pieniądze ze sprzedaży mieszkania po rodzicach na zakup lokalu użytkowego do majątku wspólnego, co do zasady nie doszło do darowizny na rzecz żony. Najczęściej jest to nakład z majątku osobistego męża na majątek wspólny. W takiej sytuacji nie powstaje obowiązek zapłaty podatku od spadków i darowizn ani zgłoszenia darowizny, o ile małżonkowie nie zawarli odrębnej umowy darowizny lub innej czynności opodatkowanej.

Dla bezpieczeństwa warto zachować dokumenty potwierdzające pochodzenie środków i sposób ich wykorzystania. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy w przyszłości trzeba będzie rozliczyć nakłady przy podziale majątku wspólnego albo wyjaśnić charakter transakcji przed organem podatkowym.

FAQ

Czy samo przelanie pieniędzy na wspólny rachunek oznacza darowiznę?

Nie zawsze. Wspólny rachunek bankowy nie przesądza automatycznie, że drugi małżonek otrzymał darowiznę. Kluczowe jest źródło pieniędzy, cel przelewu i to, czy małżonkowie rzeczywiście chcieli zawrzeć umowę darowizny.

Czy żona musi złożyć SD-Z2, gdy mąż finansuje wspólny lokal ze swoich środków?

Co do zasady nie, jeżeli środki są nakładem z majątku osobistego męża na majątek wspólny i nie doszło do odrębnej darowizny na rzecz żony. Zgłoszenie może być potrzebne w innych sytuacjach, gdy rzeczywiście dochodzi do darowizny pieniężnej.

Czy lokal kupiony za pieniądze męża zawsze będzie wspólny?

Nie zawsze. Decyduje między innymi treść aktu notarialnego, obowiązujący ustrój majątkowy i zgodny zamiar małżonków. Jeżeli lokal zostanie nabyty do majątku wspólnego w czasie trwania wspólności ustawowej, co do zasady będzie składnikiem majątku wspólnego, nawet gdy cena pochodziła z majątku osobistego jednego małżonka.

Czy mąż może odzyskać pieniądze przy podziale majątku?

Może żądać rozliczenia nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny. Musi jednak wykazać, że środki rzeczywiście pochodziły z jego majątku osobistego i zostały przeznaczone na konkretny składnik majątku wspólnego.

Czy sprzedaż mieszkania po rodzicach może powodować inne podatki?

Tak, osobno trzeba ocenić ewentualny podatek dochodowy od sprzedaży nieruchomości oraz podatki związane z zakupem lokalu użytkowego. Nie są to jednak podatki od darowizny między małżonkami i zależą od szczegółów transakcji.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

3. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn

4. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 13 lipca 2020 r., nr 0111-KDIB2-2.4015.41.2020.2.PB