A
Podatek konsumpcyjny od określonych wyrobów (alkohol, papierosy, paliwa, energia). Pobierany od producenta lub importera, wliczany w cenę. ustawa o akcyzie
Akcyza to podatek pośredni od wyrobów akcyzowych (paliwa, alkohol, wyroby tytoniowe, energia elektryczna) oraz samochodów osobowych. Jest wliczona w cenę towaru, a podatnikiem jest co do zasady producent lub importer.
PrzykładKupując paliwo, konsument płaci w cenie zarówno akcyzę, jak i VAT. Sprowadzając samochód osobowy z UE, nabywca składa deklarację i płaci akcyzę przed pierwszą rejestracją. Obrót wyrobami akcyzowymi wymaga zwykle rejestracji i prowadzenia ewidencji.
Zobacz też: VAT
C
Wartość transakcji między podmiotami powiązanymi (kapitałowo, osobowo). Muszą odpowiadać warunkom rynkowym, inaczej fiskus może doszacować dochód. art. 11a CIT
Ceny transferowe to ceny stosowane w transakcjach między podmiotami powiązanymi; muszą odpowiadać warunkom rynkowym (zasada ceny rynkowej, ang. arm’s length). Przy przekroczeniu progów wymagana jest dokumentacja (local file, master file) i informacja TPR.
PrzykładSpółka córka kupująca usługi od spółki matki musi ustalić cenę na poziomie rynkowym i sporządzić dokumentację cen transferowych. Brak dokumentacji lub zaniżenie ceny grozi doszacowaniem dochodu i sankcjami. Powiązania i transakcje raportuje się fiskusowi w informacji TPR.
Zobacz też: CIT · indywidualna interpretacja podatkowa
CITPodatek dochodowy od osób prawnych
Podatek dochodowy płacony przez osoby prawne (spółki kapitałowe). Stawki: 19% (standardowa), 9% (mały podatnik i nowi). ustawa o CIT
CIT to podatek dochodowy od osób prawnych (m.in. spółek z o.o., akcyjnych). Stawka podstawowa wynosi 19%, a 9% dla małych podatników i nowych firm od dochodów innych niż zyski kapitałowe; alternatywą jest estoński CIT.
PrzykładSpółka z o.o. płaci CIT od dochodu, czyli przychodu pomniejszonego o koszty uzyskania. Mały podatnik korzysta ze stawki 9% od dochodu operacyjnego. Wspólnik dodatkowo zapłaci podatek od wypłaconej dywidendy — to tzw. podwójne opodatkowanie.
Zobacz też: estoński CIT · PIT
Wstępna analiza danych podatkowych przez US. Nie wymaga formalnej decyzji. Mogą prowadzić do kontroli podatkowej lub postępowania. art. 272 Ordynacji podatkowej
Czynności sprawdzające to najłagodniejsza forma weryfikacji podatnika przez urząd — sprawdzenie terminowości i poprawności deklaracji oraz formalnej zgodności dokumentów. Nie są pełną kontrolą i nie kończą się protokołem kontroli.
PrzykładUrząd w ramach czynności sprawdzających wzywa podatnika do wyjaśnienia rozbieżności w JPK_V7 albo do skorygowania deklaracji. To prostsza procedura niż kontrola podatkowa. Jeśli wątpliwości są poważniejsze, organ może wszcząć kontrolę.
Zobacz też: kontrola podatkowa · urząd skarbowy
Podatnik zarejestrowany w urzędzie skarbowym jako podatnik VAT (VAT-R). Wystawia faktury z VAT, odlicza VAT naliczony, składa JPK_V7. art. 96 ustawy o VAT
Czynny podatnik VAT to przedsiębiorca zarejestrowany do VAT, który nalicza podatek od sprzedaży i odlicza VAT od zakupów. Status weryfikuje się na „białej liście" podatników VAT.
PrzykładFirma po przekroczeniu limitu zwolnienia 240 000 zł rejestruje się jako czynny podatnik VAT i zaczyna wystawiać faktury z VAT. Może wtedy odliczać VAT od zakupów firmowych. Kontrahenci sprawdzają jej status na białej liście przed zapłatą.
Zobacz też: VAT · JPK_V7
D
Podatek od darowizn po grupach. Grupa I (małżonek, dzieci, rodzice) — pełne zwolnienie po zgłoszeniu SD-Z2 w 6 miesięcy. ustawa o podatku od spadków
Darowizna podlega podatkowi od spadków i darowizn, ale najbliższa rodzina (grupa „zero") jest zwolniona po zgłoszeniu nabycia na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy. Darowizny pieniężne w tej grupie wymagają udokumentowania przelewem.
PrzykładRodzice darują córce pieniądze na mieszkanie — przelewem na jej konto i ze zgłoszeniem SD-Z2 w terminie, darowizna jest zwolniona z podatku. Brak zgłoszenia lub gotówka bez udokumentowania oznacza opodatkowanie. Osoby spoza najbliższej rodziny płacą podatek po przekroczeniu kwot wolnych.
Zobacz też: PCC
Pisemne lub elektroniczne oświadczenie podatnika o podstawie wymiaru i wysokości należnego podatku. Składane w terminach ustawowych. art. 3 Ordynacji podatkowej
Deklaracja podatkowa to oświadczenie, w którym podatnik sam oblicza i wykazuje podatek (samoobliczenie). Złożenie deklaracji i zapłata w terminie to podstawowe obowiązki; błędy można naprawić korektą.
PrzykładPrzedsiębiorca składa roczny PIT oraz miesięczny JPK_V7 z deklaracją VAT. Wykazany podatek musi sam obliczyć i wpłacić w terminie. Jeśli pomyli się w kwocie, składa korektę deklaracji wraz z dopłatą i ewentualnymi odsetkami.
Zobacz też: PIT · CIT · JPK_V7
Zawód regulowany. Reprezentuje podatnika przed organami podatkowymi i sądami administracyjnymi. Może udzielać porad i sporządzać deklaracje. ustawa o doradztwie podatkowym
Doradca podatkowy to zawód zaufania publicznego uprawniony do doradzania w sprawach podatkowych, sporządzania deklaracji i reprezentowania podatnika przed organami i sądami administracyjnymi. Wpisany jest na listę prowadzoną przez Krajową Radę Doradców Podatkowych.
PrzykładPodatnik ustanawia doradcę podatkowego pełnomocnikiem w sporze z urzędem skarbowym. Doradca może go reprezentować także w postępowaniu przed WSA i NSA. Zawód objęty jest obowiązkowym ubezpieczeniem OC i tajemnicą zawodową.
Zobacz też: indywidualna interpretacja podatkowa
Drobna działalność osoby fizycznej do limitu (od 2026 r. kwartalnie 225% min. wynagrodzenia = 10 813,50 zł). Bez wpisu do CEIDG i ZUS, rozliczana w PIT-36. art. 5 Prawo przedsiębiorców
Działalność nierejestrowana to drobna aktywność zarobkowa osoby fizycznej bez rejestracji firmy. Od 2026 r. limit jest kwartalny: przychód należny nie może przekroczyć w żadnym kwartale 225% minimalnego wynagrodzenia (10 813,50 zł w 2026 r.), a osoba nie mogła prowadzić działalności w ostatnich 60 miesiącach. Nie wymaga wpisu do CEIDG ani składek ZUS.
PrzykładOsoba dorabiająca rękodziełem nie rejestruje firmy, dopóki przychód w kwartale mieści się w limicie (10 813,50 zł w 2026 r.). Przychód rozlicza w zeznaniu rocznym PIT jako przychód z innych źródeł. Po przekroczeniu limitu kwartalnego ma 7 dni na zarejestrowanie działalności w CEIDG.
Zobacz też: PIT-36
E
Faktura w postaci ustrukturyzowanej (XML) wystawiana przez KSeF. Obowiązkowa od 1 lutego 2026 r. (sprzedaż brutto powyżej 200 mln zł w 2024 r.) i od 1 kwietnia 2026 r. (pozostali); najmniejsi podatnicy (faktury do 10 000 zł miesięcznie) — od 1 stycznia 2027 r. Odbieranie faktur w KSeF obowiązkowe dla wszystkich od 1 lutego 2026 r. art. 106na ustawy o VAT
e-Faktura to faktura ustrukturyzowana wystawiana i odbierana przez Krajowy System e-Faktur (KSeF). Docelowo KSeF ma być obowiązkowy — faktury będą wystawiane wyłącznie w jego formacie, z datą otrzymania równą dacie przydzielenia numeru KSeF.
PrzykładPrzedsiębiorca wystawia fakturę w KSeF, a system nadaje jej unikalny numer i udostępnia ją nabywcy. Po wejściu obowiązku papierowe i PDF-owe faktury w obrocie B2B znikną. Data otrzymania e-faktury wpływa m.in. na moment odliczenia VAT.
Zobacz też: faktura · VAT
Estoński CITryczałt od dochodów spółek
Forma CIT z odroczeniem podatku do momentu wypłaty zysku spółki wspólnikom (np. w formie dywidendy). Niższe stawki. rozdz. 6b ustawy o CIT
Estoński CIT (ryczałt od dochodów spółek) odracza opodatkowanie do momentu wypłaty zysku — dopóki zysk zostaje w spółce i jest reinwestowany, podatku się nie płaci. Wymaga spełnienia warunków (m.in. struktura wspólników, zatrudnienie).
PrzykładSpółka na estońskim CIT nie płaci podatku od bieżącego zysku, dopóki go nie wypłaci wspólnikom. Reinwestowanie zysków poprawia płynność i efektywną stawkę. Łączne (spółka + wspólnik) obciążenie przy wypłacie bywa niższe niż w klasycznym CIT.
Zobacz też: CIT
F
Dokument księgowy wystawiany przez podatnika VAT przy sprzedaży towarów/usług. Zawiera dane stron, towar/usługę, kwoty netto, VAT i brutto. art. 106a–b ustawy o VAT
Faktura to dokument potwierdzający sprzedaż dla celów VAT, zawierający ustawowo wymagane elementy (strony, NIP, kwoty netto/VAT/brutto, stawkę). Jest podstawą odliczenia VAT przez nabywcę.
PrzykładCzynny podatnik VAT wystawia fakturę z wykazanym podatkiem, którą nabywca ujmuje w JPK_V7 i odlicza VAT. Brak wymaganych elementów może podważyć prawo do odliczenia. Termin wystawienia to zasadniczo 15. dzień miesiąca po dostawie/usłudze.
Zobacz też: VAT · JPK_V7
Dokument poprawiający dane wcześniej wystawionej faktury (np. cena, ilość, stawka VAT). Skutkuje korektą podatku VAT u sprzedawcy i nabywcy. art. 106j ustawy o VAT
Faktura korygująca poprawia pierwotną fakturę (np. rabat, zwrot, pomyłka w cenie lub stawce). Zasady ujęcia korekty „in minus" zależą od uzgodnień i dokumentacji warunków z nabywcą.
PrzykładPo udzieleniu rabatu sprzedawca wystawia fakturę korygującą obniżającą podstawę i VAT. Korektę „in minus" rozlicza w okresie, w którym uzgodnił i spełnił warunki obniżki. Nabywca odpowiednio koryguje swój wcześniej odliczony VAT.
Zobacz też: faktura · VAT
Faktura wystawiana po otrzymaniu części zapłaty przed dostawą towaru/wykonaniem usługi. Po finalizacji wystawia się fakturę końcową rozliczającą. art. 106b ustawy o VAT
Fakturę zaliczkową wystawia się po otrzymaniu części zapłaty przed dostawą/usługą; rozlicza ona VAT od zaliczki. Po realizacji wystawia się fakturę końcową rozliczającą pozostałą kwotę.
PrzykładWykonawca otrzymuje 30% zaliczki i wystawia fakturę zaliczkową z VAT od tej kwoty. Po zakończeniu prac wystawia fakturę końcową na resztę wartości. Jeśli zaliczka i dostawa są w tym samym okresie, dopuszczalna bywa jedna faktura.
Zobacz też: faktura · VAT
Fundacja rodzinna jest podatnikiem CIT, ale podatek (15%) płacony jest dopiero przy świadczeniu na rzecz beneficjentów. Korzystne dla sukcesji. ustawa o fundacji rodzinnej
Fundacja rodzinna korzysta ze zwolnienia z CIT od bieżącej działalności mieszczącej się w dozwolonym zakresie; podatek (15% CIT) pojawia się dopiero przy wypłacie świadczeń. Świadczenia dla najbliższych beneficjentów są zwolnione z PIT.
PrzykładFundacja rodzinna inwestująca majątek nie płaci CIT na bieżąco, a 15% podatku zapłaci dopiero, wypłacając świadczenia beneficjentom. Dzieci fundatora otrzymujące wypłaty są zwolnione z PIT. Działalność wykraczająca poza dozwolony zakres jest jednak opodatkowana sankcyjnie.
Zobacz też: CIT · estoński CIT
G
Stowarzyszenie podmiotów powiązanych traktowanych jako jeden podatnik VAT. Wewnętrzne transakcje nie podlegają opodatkowaniu. art. 15a ustawy o VAT
Grupa VAT to kilka powiązanych podmiotów rozliczających się jako jeden podatnik VAT — transakcje wewnątrz grupy są neutralne (poza VAT), a na zewnątrz grupa składa jeden JPK. Wymaga powiązań finansowych, ekonomicznych i organizacyjnych.
PrzykładSpółki z jednej grupy kapitałowej tworzą grupę VAT — ich wzajemne usługi nie są fakturowane z VAT. Na zewnątrz występują jako jeden podatnik z jednym numerem i jednym JPK_V7. Upraszcza to rozliczenia, ale wiąże się ze wspólną odpowiedzialnością.
Zobacz też: VAT · ceny transferowe
I
Wykładnia prawa podatkowego wydawana przez Krajową Informację Skarbową (KIS) na wniosek podatnika. Chroni przed negatywnymi konsekwencjami zastosowania się do niej. art. 14b Ordynacji podatkowej
Indywidualna interpretacja podatkowa to stanowisko organu (Dyrektora KIS) co do skutków podatkowych opisanego przez podatnika stanu faktycznego. Zastosowanie się do niej chroni podatnika (zasada nieszkodzenia), nawet gdyby później ją zmieniono.
PrzykładPrzedsiębiorca przed wdrożeniem rozliczenia występuje o interpretację, by potwierdzić sposób opodatkowania. Zastosowanie się do uzyskanej interpretacji chroni go przed odsetkami i sankcjami. Na niekorzystną interpretację przysługuje skarga do WSA.
Zobacz też: KAS · Ordynacja podatkowa
J
JPK_V7Jednolity Plik Kontrolny VAT
Plik elektroniczny zawierający ewidencję VAT i deklarację (część ewidencyjna + deklaracyjna). Wysyłany do urzędu co miesiąc. art. 99 ustawy o VAT
JPK_V7 to elektroniczny plik łączący ewidencję i deklarację VAT, składany co miesiąc (JPK_V7M) lub kwartalnie (JPK_V7K). Zastąpił odrębne deklaracje VAT-7 i pliki JPK_VAT.
PrzykładCzynny podatnik VAT wysyła JPK_V7 do 25. dnia miesiąca, wykazując sprzedaż i zakupy oraz kwotę do zapłaty lub zwrotu. Błędy w pliku koryguje się i może to wpływać na sankcje. Część transakcji oznacza się specjalnymi kodami (GTU, procedury).
Zobacz też: VAT · faktura
K
Forma opodatkowania działalności gospodarczej stałą kwotą zależną od rodzaju, miejsca i skali. Od 2022 r. dostępna tylko dla kontynuujących. ustawa o ryczałtach
Karta podatkowa to uproszczona, zryczałtowana forma opodatkowania o stałej miesięcznej kwocie podatku niezależnej od dochodu. Od 2022 r. jest formą wygasającą — mogą ją kontynuować tylko ci, którzy rozliczali się tak wcześniej.
PrzykładDrobny usługodawca, który był na karcie podatkowej przed 2022 r., płaci stałą kwotę podatku ustaloną decyzją naczelnika US. Nowi przedsiębiorcy nie mogą już wybrać tej formy. Po rezygnacji powrót do karty nie jest możliwy.
Zobacz też: ryczałt · PIT
KASKrajowa Administracja Skarbowa
Jednolita administracja podatkowa, celna i skarbowa. Obejmuje izby administracji skarbowej, urzędy skarbowe, urzędy celno-skarbowe, Krajową Informację Skarbową i Krajową Szkołę Skarbowości. ustawa o KAS
KAS (Krajowa Administracja Skarbowa) to scalona administracja skarbowo-celna obejmująca urzędy skarbowe, urzędy celno-skarbowe i izby administracji skarbowej. Prowadzi pobór podatków, kontrole i kontrolę celno-skarbową.
PrzykładRutynowe rozliczenia załatwia urząd skarbowy, a poważniejsze nieprawidłowości bada urząd celno-skarbowy w ramach KAS. Kontrola celno-skarbowa ma szersze uprawnienia niż zwykła kontrola podatkowa. Wszystkie te organy działają w strukturze KAS.
Zobacz też: urząd skarbowy · kontrola podatkowa
Urządzenie ewidencjonujące sprzedaż konsumencką podatników VAT. Obowiązkowa po przekroczeniu limitu sprzedaży lub dla określonych branż. art. 111 ustawy o VAT
Kasa rejestrująca (fiskalna) służy ewidencji sprzedaży na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności i rolników ryczałtowych. Część branż ma obowiązek kasy bez względu na obrót, a powszechny limit zwolnienia to 20 000 zł rocznie.
PrzykładSklep sprzedający konsumentom ewidencjonuje obrót na kasie fiskalnej online i wydaje paragony. Po przekroczeniu 20 000 zł obrotu z osobami fizycznymi powstaje obowiązek kasy. Niektóre usługi (np. fryzjerskie, gastronomia) wymagają kasy od pierwszej sprzedaży.
Zobacz też: VAT · faktura
Czynności sprawdzające organów podatkowych dotyczące prawidłowości rozliczeń. Wszczynana po doręczeniu zawiadomienia (z 7-dniowym wyprzedzeniem). art. 281 Ordynacji podatkowej
Kontrola podatkowa to sformalizowana weryfikacja wywiązywania się z obowiązków podatkowych, prowadzona przez urząd skarbowy, zwykle po uprzednim zawiadomieniu. Kończy się protokołem; ustalenia mogą prowadzić do postępowania podatkowego.
PrzykładUrząd zawiadamia o zamiarze kontroli i po 7 dniach (a przed upływem 30) ją rozpoczyna. Kontrolujący badają dokumenty, a wynik ujmują w protokole. Podatnik może złożyć zastrzeżenia, a jeśli zgadza się z ustaleniami — skorygować deklarację.
Zobacz też: KAS · postępowanie podatkowe
Poprawa wcześniej złożonej deklaracji. Składana z pisemnym uzasadnieniem. Korekta in plus — bez sankcji, in minus — po terminie skutkuje odsetkami. art. 81 Ordynacji podatkowej
Korekta deklaracji pozwala poprawić błędy w już złożonej deklaracji przez złożenie nowej, „korygującej". Skuteczna korekta z dopłatą zaległości i odsetkami chroni co do zasady przed odpowiedzialnością karną skarbową (czynny żal bywa zbędny).
PrzykładPodatnik, który zaniżył podatek, składa korektę i dopłaca różnicę wraz z odsetkami za zwłokę. Prawidłowa korekta zwykle wyłącza karę za wykroczenie/przestępstwo skarbowe. Korekty nie można jednak złożyć skutecznie w trakcie kontroli obejmującej dany okres.
Zobacz też: deklaracja podatkowa · PIT
KPiRKsięga Przychodów i Rozchodów
Uproszczona ewidencja podatkowa dla małych firm (jednoosobowych, spółek cywilnych). Zawiera przychody i koszty — podstawa rozliczenia PIT. rozporządzenie ws. KPiR
Podatkowa księga przychodów i rozchodów (KPiR) to uproszczona ewidencja dla mniejszych firm na zasadach ogólnych lub podatku liniowym. Służy ustaleniu dochodu (przychody minus koszty) na potrzeby PIT.
PrzykładJednoosobowa firma na podatku liniowym prowadzi KPiR, zapisując przychody i koszty. Na ich podstawie oblicza dochód i zaliczki na PIT. Przy wyższych obrotach (limit ksiąg rachunkowych) trzeba przejść na pełną księgowość.
Zobacz też: PIT · ryczałt
Roczny dochód nie podlegający opodatkowaniu PIT na skali (30 000 zł). Realizowana przez "ulgę 0 zł" lub niepobranie zaliczki przez pracodawcę. art. 27 PIT
Kwota wolna od podatku to część dochodu nieobjęta PIT — obecnie 30 000 zł rocznie przy skali podatkowej. Uwzględnia się ją przez kwotę zmniejszającą podatek (3600 zł rocznie).
PrzykładOsoba na skali z rocznym dochodem 30 000 zł efektywnie nie zapłaci PIT dzięki kwocie wolnej. Pracodawca stosuje kwotę zmniejszającą w zaliczkach na podstawie PIT-2. Kwota wolna nie dotyczy podatku liniowego ani ryczałtu.
Zobacz też: skala podatkowa · ulga na dziecko
M
Podatnik VAT/CIT, którego sprzedaż brutto w poprzednim roku nie przekroczyła określonego limitu (CIT: 2 mln euro). Korzysta z preferencji (np. CIT 9%, kwartalne rozliczenie VAT). art. 4a CIT, art. 2 VAT
Mały podatnik to przedsiębiorca, którego przychód ze sprzedaży (z VAT) w poprzednim roku nie przekroczył równowartości 2 mln euro. Daje to przywileje: 9% CIT, jednorazową amortyzację czy kasową metodę VAT.
PrzykładSpółka będąca małym podatnikiem rozlicza CIT według stawki 9% od dochodu operacyjnego. Może też jednorazowo zamortyzować część środków trwałych. W VAT mały podatnik może wybrać metodę kasową, rozliczając podatek dopiero po zapłacie.
Zobacz też: VAT · CIT
N
NIPNumer Identyfikacji Podatkowej
Unikalny identyfikator podatnika nadawany przez US. 10 cyfr. Wymagany dla osób prowadzących działalność, spółek i instytucji. ustawa o NIP
NIP to numer identyfikacji podatkowej. Osoby fizyczne nieprowadzące firmy identyfikuje się numerem PESEL, a przedsiębiorcy i podmioty — numerem NIP, podawanym m.in. na fakturach i w deklaracjach.
PrzykładZakładając firmę, przedsiębiorca posługuje się NIP nadanym przy rejestracji (w CEIDG automatycznie). Spółka otrzymuje NIP po wpisie do KRS. Konsument w zeznaniu PIT identyfikuje się natomiast numerem PESEL.
Zobacz też: KAS
O
Uprawnienie czynnego podatnika VAT do pomniejszenia VAT należnego o VAT naliczony z faktur zakupowych (związany ze sprzedażą opodatkowaną). art. 86 ustawy o VAT
Odliczenie VAT to pomniejszenie podatku należnego od sprzedaży o VAT naliczony przy zakupach związanych z działalnością opodatkowaną. Przy wydatkach o charakterze mieszanym (np. samochody) odliczenie bywa ograniczone (np. do 50%).
PrzykładCzynny podatnik VAT odlicza podatek z faktur za towary i usługi wykorzystywane w firmie. Od auta osobowego używanego także prywatnie odliczy zwykle 50% VAT. Warunkiem odliczenia jest m.in. związek zakupu ze sprzedażą opodatkowaną i prawidłowa faktura.
Zobacz też: VAT · faktura
Sankcja za zaległość podatkową — od 5 marca 2026 r. 10,5% rocznie (stawka zmienia się wraz ze stopą lombardową NBP). Naliczana od dnia po terminie zapłaty. art. 56 Ordynacji podatkowej
Odsetki za zwłokę nalicza się od zaległości podatkowej za okres opóźnienia, według stawki powiązanej ze stopami NBP. Przy dobrowolnej korekcie z szybką wpłatą można skorzystać z obniżonej stawki odsetek.
PrzykładPodatnik, który spóźnił się z zapłatą VAT, dolicza odsetki za zwłokę za każdy dzień opóźnienia. Składając korektę i płacąc w ciągu 7 dni, stosuje obniżoną stawkę odsetek. Drobnych odsetek poniżej ustawowego progu się nie wpłaca.
Zobacz też: zaliczka na podatek · Ordynacja podatkowa
Ustawa regulująca ogólne zasady prawa podatkowego — postępowanie, kontrole, interpretacje, zobowiązania, ulgi, zwolnienia, przedawnienie. ustawa z 1997 r.
Ordynacja podatkowa to ustawa regulująca ogólne prawo podatkowe: zobowiązania, postępowanie podatkowe, kontrolę, interpretacje, terminy i przedawnienie. Stanowi „część ogólną" prawa podatkowego, wspólną dla poszczególnych podatków.
PrzykładReguły doręczeń, terminów czy przedawnienia zobowiązań znajdziemy w Ordynacji, a nie w ustawie o danym podatku. To na jej podstawie organ prowadzi postępowanie i wydaje decyzje. Procedury VAT, PIT i CIT korzystają z ogólnych instytucji Ordynacji.
Zobacz też: postępowanie podatkowe · interpretacja podatkowa
P
PCCPodatek od czynności cywilnoprawnych
Podatek od umów cywilnoprawnych (sprzedaż samochodu, mieszkania, pożyczka, darowizna). Stawki 0,5%–2%, deklaracja PCC-3 w 14 dni. ustawa o PCC
PCC to podatek od czynności cywilnoprawnych (np. umowa sprzedaży rzeczy, pożyczka, umowa spółki). Co do zasady nie pobiera się PCC, gdy czynność jest opodatkowana VAT — te podatki zwykle się wykluczają.
PrzykładKupując samochód od osoby prywatnej, nabywca płaci 2% PCC i składa deklarację PCC-3 w ciągu 14 dni. Gdyby kupował od firmy „na fakturę VAT", PCC by nie wystąpił. Pożyczka od najbliższej rodziny bywa z PCC zwolniona po spełnieniu warunków zgłoszenia.
Zobacz też: VAT
Osoba upoważniona do reprezentowania podatnika przed organami podatkowymi. Pełnomocnictwo ogólne: PPO-1 (do CRPO); szczególne: PPS-1; do doręczeń: PPD-1. UPL-1 to odrębne upoważnienie wyłącznie do podpisywania deklaracji elektronicznych. art. 138a Ordynacji podatkowej
Podatnik może działać przez pełnomocnika — ogólnego (PPO, do wszystkich spraw, zgłaszanego do CRPO), szczególnego (do konkretnej sprawy) lub do doręczeń. Pełnomocnikiem bywa doradca podatkowy, radca prawny lub adwokat.
PrzykładPrzedsiębiorca ustanawia pełnomocnictwo ogólne dla księgowej, by reprezentowała go we wszystkich sprawach podatkowych. Do pojedynczej kontroli wystarczy pełnomocnictwo szczególne. Pełnomocnictwo ogólne zgłasza się elektronicznie do Centralnego Rejestru Pełnomocnictw Ogólnych.
Zobacz też: doradca podatkowy · Ordynacja podatkowa
PITPodatek dochodowy od osób fizycznych
Podatek dochodowy płacony przez osoby fizyczne. Skala podatkowa: 12% i 32% (próg 120 000 zł), alternatywnie liniowy 19%, ryczałt lub karta podatkowa. ustawa o PIT
PIT to podatek dochodowy od osób fizycznych. Dochody opodatkowane są według skali (12% i 32%), liniowo (19%) albo ryczałtem od przychodów — w zależności od źródła i wyboru podatnika.
PrzykładPracownik rozlicza dochody z etatu według skali, korzystając z kwoty wolnej. Przedsiębiorca może wybrać podatek liniowy lub ryczałt, jeśli to dla niego korzystniejsze. Roczne zeznanie składa się co do zasady do 30 kwietnia.
Zobacz też: PIT-36 · PIT-37 · podatek liniowy · ryczałt
Roczne zeznanie PIT dla osób prowadzących działalność gospodarczą (skala podatkowa) oraz uzyskujących dochody z najmu, działalności nierejestrowanej, zagranicy. art. 45 PIT
PIT-36 to roczne zeznanie dla osób uzyskujących dochody bez pośrednictwa płatnika — m.in. z działalności gospodarczej na zasadach ogólnych, najmu czy dochodów zagranicznych. Składa się je do 30 kwietnia.
PrzykładPrzedsiębiorca na skali rozlicza rok w PIT-36, wykazując przychody, koszty i wpłacone zaliczki. W tym samym zeznaniu ujmie też np. dochody z najmu prywatnego rozliczanego skalą. Podatnicy liniowi składają natomiast PIT-36L.
Zobacz też: PIT · działalność nierejestrowana
Roczne zeznanie PIT dla pracowników i zleceniobiorców rozliczających się przez płatnika (pracodawca). Najpopularniejsza forma rozliczenia PIT. art. 45 PIT
PIT-37 to najpopularniejsze zeznanie roczne dla osób, których dochody rozliczał płatnik (np. pracodawca, ZUS) — z etatu, zlecenia, emerytury. Można je złożyć lub zaakceptować w usłudze Twój e-PIT.
PrzykładPracownik etatowy rozlicza rok w PIT-37 na podstawie informacji PIT-11 od pracodawcy. Może zaakceptować lub zmodyfikować zeznanie przygotowane w usłudze Twój e-PIT. Brak działania do 30 kwietnia oznacza automatyczną akceptację zeznania z e-PIT.
Zobacz też: PIT
Forma opodatkowania działalności gospodarczej stawką stałą 19%, bez progu i bez kwoty wolnej. Korzystna przy wyższych dochodach. art. 30c PIT
Podatek liniowy to opodatkowanie dochodu z działalności jednolitą stawką 19%, niezależnie od jego wysokości. Nie przysługuje przy nim kwota wolna, wspólne rozliczenie z małżonkiem ani większość ulg.
PrzykładPrzedsiębiorca o wysokich dochodach wybiera liniowy 19%, by uniknąć stawki 32% ze skali. Traci jednak kwotę wolną, ulgę na dziecko i wspólne rozliczenie. Wybór formy zgłasza się co do zasady do 20. dnia miesiąca po pierwszym przychodzie w roku.
Zobacz też: PIT · ryczałt
Pakiet zmian podatkowych obowiązujący od 2022 r. (potem korygowany). Wprowadził nowe stawki, składkę zdrowotną od dochodu, ulgi. ustawa z 2021 r.
Polski Ład to pakiet zmian podatkowych z 2022 r. (i korekt w kolejnych latach), który m.in. podniósł kwotę wolną do 30 000 zł i próg do 120 000 zł, obniżył stawkę skali do 12% oraz zmienił zasady składki zdrowotnej.
PrzykładPo zmianach Polskiego Ładu pracownik korzysta z kwoty wolnej 30 000 zł i niższej stawki 12% do progu 120 000 zł. Przedsiębiorcy odczuli zmianę zasad liczenia składki zdrowotnej. Kolejne nowelizacje korygowały pierwotne rozwiązania.
Zobacz też: PIT · składka zdrowotna
Sformalizowane postępowanie organu podatkowego zmierzające do wymierzenia podatku w formie decyzji. Następuje po kontroli i czynnościach sprawdzających. art. 165 Ordynacji podatkowej
Postępowanie podatkowe to sformalizowana procedura, w której organ ustala wysokość zobowiązania i wydaje decyzję. Bywa następstwem kontroli; od decyzji służy odwołanie do organu wyższego stopnia, a dalej skarga do WSA.
PrzykładPo kontroli urząd wszczyna postępowanie i wydaje decyzję określającą zaległość podatkową. Podatnik odwołuje się w 14 dni do dyrektora izby administracji skarbowej. Jeśli i ta decyzja jest niekorzystna, wnosi skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Zobacz też: kontrola podatkowa · Ordynacja podatkowa
Wygaśnięcie zobowiązania podatkowego po 5 latach od końca roku, w którym upłynął termin zapłaty. Bieg może być zawieszony lub przerwany. art. 70 Ordynacji podatkowej
Zobowiązanie podatkowe przedawnia się co do zasady po 5 latach, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności. Bieg przedawnienia może się zawieszać lub przerywać (np. wszczęcie sprawy karnej skarbowej, środek egzekucyjny).
PrzykładPodatek za 2024 r. (płatny w 2025 r.) przedawnia się zasadniczo z końcem 2030 r. Wszczęcie postępowania karnego skarbowego może jednak zawiesić bieg przedawnienia. Po przedawnieniu organ nie może już skutecznie dochodzić zaległości.
Zobacz też: Ordynacja podatkowa · zobowiązanie podatkowe
Granica dochodu, do której obowiązuje niższa stawka. W PIT skala — 120 000 zł (12% poniżej, 32% powyżej). Próg waloryzowany sporadycznie. art. 27 PIT
Próg podatkowy w skali to granica 120 000 zł rocznego dochodu — nadwyżkę ponad nią opodatkowuje się stawką 32% zamiast 12%. Do progu uwzględnia się kwotę wolną.
PrzykładPodatnik na skali z dochodem 150 000 zł płaci 12% do 120 000 zł, a od nadwyżki 30 000 zł — 32%. Przekroczenie progu nie „cofa" niższej stawki dla wcześniejszej części dochodu. Wybór liniowego 19% bywa korzystny dopiero przy wyższych dochodach.
Zobacz też: skala podatkowa · PIT
R
Złożenie wniosku VAT-R o rejestrację jako podatnika VAT. Obowiązkowa po przekroczeniu limitu zwolnienia. Można też zarejestrować się dobrowolnie. art. 96 ustawy o VAT
Rejestracja VAT (formularz VAT-R) jest konieczna, by zostać czynnym podatnikiem VAT — obowiązkowa po przekroczeniu limitu zwolnienia 240 000 zł lub przy czynnościach wyłączonych ze zwolnienia. Można też zarejestrować się dobrowolnie.
PrzykładFirma zbliżająca się do 240 000 zł obrotu składa VAT-R, by od właściwego momentu rozliczać VAT. Niektóre branże (np. doradztwo, jubilerstwo) rejestrują się od pierwszej sprzedaży, bez limitu. Po rejestracji podatnik trafia na białą listę i może odliczać VAT.
Zobacz też: czynny podatnik VAT · zwolnienie podmiotowe VAT
Uproszczona forma PIT dla działalności gospodarczej i najmu. Podatek od przychodu (bez kosztów). Stawki 2%–17% zależne od rodzaju działalności. ustawa o zryczałtowanym podatku
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych to uproszczona forma PIT, w której podatek płaci się od przychodu (bez kosztów), według stawek zależnych od rodzaju działalności (np. 8,5%, 12%, 15%). Wymaga prowadzenia ewidencji przychodów.
PrzykładInformatyk na ryczałcie płaci 12% od przychodu, nie odliczając kosztów. Najemca mieszkania prywatnie rozlicza najem ryczałtem 8,5% (12% od nadwyżki ponad 100 000 zł). Wybór ryczałtu opłaca się przy niskich kosztach działalności.
Zobacz też: podatek liniowy · PIT
S
Dodatkowe zobowiązanie (15%, 20%, 30% lub 100%) nakładane przez US za nieprawidłowości w rozliczaniu VAT (zaniżenie, fikcyjne faktury). art. 112b ustawy o VAT
Sankcja w VAT (dodatkowe zobowiązanie) to doliczenie procentu zaniżenia podatku lub zawyżenia zwrotu, gdy podatnik wykazał błędne kwoty. Stawki (np. 15%, 20%, 30%, a przy oszustwach 100%) zależą od okoliczności i są miarkowane.
PrzykładUrząd stwierdza zawyżony zwrot VAT i ustala dodatkowe zobowiązanie obok korekty podatku. Dobrowolna korekta przed kontrolą pozwala uniknąć lub obniżyć sankcję. Najwyższą stawkę (100%) stosuje się przy „pustych" fakturach i oszustwach.
Zobacz też: VAT · kontrola podatkowa
Uzgodnienie, które spełnia ogólne i szczególne cechy rozpoznawcze (Hallmarks) wskazujące na korzyść podatkową. Podlega raportowaniu (MDR). art. 86a Ordynacji podatkowej
Schemat podatkowy to uzgodnienie spełniające ustawowe „cechy rozpoznawcze", podlegające raportowaniu w ramach MDR. Nie musi być nielegalne — obowiązek dotyczy także legalnej optymalizacji o określonych cechach.
PrzykładWdrożenie struktury obniżającej podatek o cechach rozpoznawczych jest schematem podatkowym i wymaga zgłoszenia (MDR). Po zgłoszeniu nadawany jest numer schematu (NSP). Brak raportowania grozi wysokimi karami zarówno doradcy, jak i podatnikowi.
Zobacz też: MDR
Forma opodatkowania PIT — stawka 12% do progu 120 000 zł, 32% od nadwyżki. Daje prawo do kwoty wolnej (30 000 zł), ulg, wspólnego rozliczenia z małżonkiem. art. 27 PIT
Skala podatkowa to progresywne opodatkowanie PIT: 12% do progu 120 000 zł i 32% od nadwyżki, z uwzględnieniem kwoty wolnej 30 000 zł. To domyślna forma dla dochodów z pracy i wielu innych źródeł.
PrzykładPracownik rozlicza dochody z etatu według skali, korzystając z kwoty wolnej i kwoty zmniejszającej podatek. Na skali można rozliczyć się wspólnie z małżonkiem i skorzystać z większości ulg. Przedsiębiorca może wybrać skalę zamiast liniowego, jeśli to korzystniejsze.
Zobacz też: PIT · podatek liniowy
Skarga do WSAWojewódzki Sąd Administracyjny
Środek od decyzji organu podatkowego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Termin 30 dni od doręczenia. Po rozprawie wyrok WSA. art. 53 P.p.s.a.
Skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego (WSA) wnosi się na ostateczną decyzję (lub interpretację) za pośrednictwem organu, w terminie 30 dni od doręczenia. Sąd bada zgodność z prawem, a nie celowość rozstrzygnięcia.
PrzykładPo niekorzystnej decyzji odwoławczej podatnik składa skargę do WSA w ciągu 30 dni, przez organ, który wydał decyzję. WSA może uchylić decyzję, jeśli narusza prawo. Od wyroku WSA przysługuje skarga kasacyjna do NSA.
Zobacz też: Ordynacja podatkowa · skarga kasacyjna do NSA
Środek od wyroku WSA do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Termin 30 dni. Wymaga pełnomocnika (radca prawny, adwokat, doradca podatkowy). art. 173 P.p.s.a.
Skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) przysługuje od wyroku WSA, w terminie 30 dni, i musi być sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika (przymus adwokacko-radcowski, także doradca podatkowy). NSA bada zarzuty naruszenia prawa.
PrzykładPrzegrawszy przed WSA, podatnik wnosi przez doradcę podatkowego skargę kasacyjną do NSA. Skargę musi sporządzić profesjonalny pełnomocnik — samodzielnie napisana będzie nieskuteczna. NSA rozpoznaje sprawę w granicach podniesionych zarzutów.
Zobacz też: skarga do WSA
Obowiązkowa składka na NFZ — od 2022 r. liczona od dochodu (skala/liniowy) lub jako stała kwota (ryczałt). Nieodliczalna od podatku. ustawa o świadczeniach NFZ
Składka zdrowotna (9% na NFZ) od 2022 r. dla przedsiębiorców zależy od formy opodatkowania i dochodu/przychodu, a jej odliczenie od podatku zostało mocno ograniczone. Dla pracownika to 9% od podstawy, potrącane przez pracodawcę.
PrzykładPrzedsiębiorca na liniowym liczy składkę zdrowotną jako procent dochodu, więc rośnie ona w dobrych miesiącach. Na ryczałcie składka jest ryczałtowa, zależna od progu przychodu. Możliwość odliczenia składki od podatku jest dziś ograniczona albo jej brak.
Zobacz też: PIT · ryczałt
Procentowa stawka podatku VAT. Podstawowa 23%, obniżone 8% (gastronomia, hotele), 5% (książki, leki), 0% (eksport), zwolnienie (wybrane towary i usługi). art. 41 ustawy o VAT
Podstawowa stawka VAT to 23%, a stawki obniżone to 8% i 5% (np. żywność, książki, niektóre usługi) oraz 0% (m.in. eksport, WDT). O stawce decyduje rodzaj towaru lub usługi, a wątpliwości rozstrzyga Wiążąca Informacja Stawkowa (WIS).
PrzykładSklep stosuje 5% na podstawowe produkty spożywcze, a 23% na większość pozostałych towarów. Eksporter stosuje 0% przy spełnieniu warunków dokumentacyjnych. W razie wątpliwości co do stawki przedsiębiorca występuje o WIS, która go chroni.
Zobacz też: VAT · VAT marża
U
Odliczenie dodatkowo 100% kosztów kwalifikowanych poniesionych na działalność badawczo-rozwojową. Dla CBR — 200%. art. 18d CIT, 26e PIT
Ulga B+R pozwala dodatkowo odliczyć od podstawy opodatkowania koszty kwalifikowane działalności badawczo-rozwojowej (po raz drugi, obok zaliczenia ich do kosztów). Dostępna jest w PIT i CIT.
PrzykładFirma technologiczna odlicza w ramach ulgi B+R koszty wynagrodzeń zespołu badawczego i materiałów do prototypów. Te same wydatki są już kosztem, a ulga daje dodatkowe odliczenie od podstawy. Warunkiem jest wyodrębnienie kosztów kwalifikowanych w ewidencji.
Zobacz też: CIT · PIT
Zwolnienie z PIT do ukończenia 26 lat dla osób z dochodem z pracy/zlecenia/stażu (limit 85 528 zł rocznie). art. 21 ust. 1 pkt 148 PIT
Ulga dla młodych zwalnia z PIT przychody (m.in. z pracy i zlecenia) osób do ukończenia 26. roku życia, do rocznego limitu ok. 85 528 zł. Nadwyżka ponad limit oraz inne źródła są opodatkowane na zasadach ogólnych.
PrzykładStudent do 26. roku życia pracujący na etacie nie płaci PIT od wynagrodzenia do limitu rocznego. Po przekroczeniu limitu lub ukończeniu 26 lat nadwyżka jest już opodatkowana. Ulga nie zwalnia ze składek ZUS ani zdrowotnej.
Zobacz też: PIT · ulga na dziecko
PIT-0 przez 4 lata dla osób, które wróciły do Polski po min. 3 latach pobytu za granicą. Stosowana po spełnieniu określonych warunków. art. 21 ust. 1 pkt 152 PIT
Ulga na powrót (dla powracających z zagranicy) zwalnia część przychodów z PIT przez 4 lata po przeniesieniu rezydencji do Polski, do rocznego limitu. Ma zachęcać do powrotu i osiedlenia się w kraju.
PrzykładOsoba wracająca po latach pracy za granicą korzysta przez 4 lata z częściowego zwolnienia przychodów z PIT. Limit roczny jest wspólny z innymi ulgami „zerowymi" (np. dla młodych). Trzeba spełnić warunki dotyczące wcześniejszego miejsca rezydencji.
Zobacz też: PIT
Zwolnienie z PIT przy sprzedaży nieruchomości przed upływem 5 lat, jeśli przychód wydany na własne cele mieszkaniowe (zakup mieszkania, budowa, remont) w 3 lata. art. 21 ust. 1 pkt 131 PIT
Ulga mieszkaniowa zwalnia z PIT dochód ze sprzedaży nieruchomości przed upływem 5 lat, jeśli przychód przeznaczy się na własne cele mieszkaniowe w ciągu 3 lat. Zwolnienie jest proporcjonalne do wydatkowanej kwoty.
PrzykładSprzedając mieszkanie po 2 latach, podatnik unika PIT, jeśli całość przychodu wyda na zakup innego lokum w ciągu 3 lat. Wydanie tylko części przychodu daje zwolnienie proporcjonalne. Wydatki trzeba udokumentować i mieścić w katalogu „własnych celów mieszkaniowych".
Zobacz też: PIT
Odliczenie od PIT przysługujące rodzicom/opiekunom na każde dziecko (do 18 lat lub uczące się do 25). Roczna kwota zależy od liczby dzieci. art. 27f PIT
Ulga prorodzinna (na dziecko) pomniejsza PIT za każde wychowywane dziecko; kwota zależy od liczby dzieci, a przy jednym dziecku obowiązuje limit dochodów rodziców. Niewykorzystaną ulgę można częściowo odzyskać jako dodatkowy zwrot.
PrzykładRodzice trojga dzieci odliczają ulgę za każde z nich, znacząco obniżając podatek. Przy jednym dziecku ulga przysługuje, gdy łączny dochód rodziców nie przekracza limitu. Jeśli podatek jest za niski, by odliczyć całość, brakującą kwotę zwraca urząd.
Zobacz też: PIT · PIT-37
Odliczenie od PIT do 53 000 zł kosztów termomodernizacji jednorodzinnego budynku własności podatnika z aktualnego katalogu wydatków (m.in. ocieplenie, pompa ciepła, fotowoltaika, magazyn energii/ciepła; od 2025 r. usunięto kotły gazowe i olejowe). art. 26h PIT
Ulga termomodernizacyjna pozwala właścicielowi domu jednorodzinnego odliczyć od dochodu wydatki na termomodernizację (docieplenie, wymiana źródła ciepła, fotowoltaika), do limitu 53 000 zł na podatnika. Inwestycję trzeba zakończyć w 3 lata.
PrzykładWłaściciel domu odlicza w PIT koszty docieplenia i wymiany kotła w ramach ulgi termomodernizacyjnej. Limit 53 000 zł dotyczy podatnika, więc małżonkowie mogą odliczyć łącznie więcej. Wydatki dokumentuje się fakturami, a inwestycję trzeba ukończyć w ciągu 3 lat.
Zobacz też: PIT
Terenowy organ administracji podatkowej. Obsługuje podatników w sprawach PIT, VAT, PCC. Składamy tam deklaracje i odbieramy pisma podatkowe. ustawa o KAS
Urząd skarbowy to podstawowa jednostka KAS obsługująca podatników — przyjmuje deklaracje, pobiera podatki, prowadzi czynności sprawdzające i zwykłe kontrole. Właściwość ustala się zwykle według miejsca zamieszkania lub siedziby.
PrzykładPodatnik składa zeznanie i wpłaca podatek do właściwego urzędu skarbowego. Urząd prowadzi też czynności sprawdzające i kontrole podatkowe. Poważniejsze sprawy (np. kontrola celno-skarbowa) prowadzi urząd celno-skarbowy.
Zobacz też: KAS · kontrola podatkowa
V
VATPodatek od towarów i usług
Podatek od wartości dodanej. Stawki: 23% (podstawowa), 8%, 5%, 0%, zwolnienie. Limit zwolnienia podmiotowego: 240 000 zł netto (od 2026 r.; do końca 2025 r. — 200 000 zł). ustawa o VAT
VAT to podatek od towarów i usług — podatek pośredni od konsumpcji, neutralny dla przedsiębiorcy dzięki prawu do odliczenia. Rozlicza się go w JPK_V7, a podstawowa stawka to 23%.
PrzykładSprzedawca dolicza VAT do ceny i odprowadza różnicę między podatkiem należnym a naliczonym. Dzięki odliczeniu realny ciężar VAT ponosi konsument, a nie firma. Rozliczenie składa się w JPK_V7 do 25. dnia miesiąca.
Zobacz też: JPK_V7 · faktura · odliczenie VAT
Szczególna procedura VAT — podstawą opodatkowania jest marża (różnica między ceną sprzedaży a ceną nabycia), nie cała wartość. Dotyczy używanych towarów, usług turystycznych. art. 119, 120 ustawy o VAT
VAT marża to szczególna procedura, w której podstawą opodatkowania jest marża (różnica między ceną sprzedaży a zakupu), a nie cała cena. Stosuje się ją m.in. przy towarach używanych, dziełach sztuki, usługach turystyki.
PrzykładKomis samochodowy sprzedający auto używane płaci VAT tylko od swojej marży, a nie od całej ceny pojazdu. Na fakturze nie wykazuje kwoty VAT, oznaczając ją „procedura marży". Nabywca nie odlicza wtedy VAT z takiej faktury.
Zobacz też: VAT
Dawna nazwa deklaracji VAT — od 2020 zastąpiona JPK_V7M (miesięczna) lub JPK_V7K (kwartalna). Zawiera ewidencję i deklarację. art. 99 ustawy o VAT
VAT-7 (i kwartalny VAT-7K) to dawne deklaracje VAT, zastąpione od 2020 r. plikiem JPK_V7 łączącym ewidencję i deklarację. Nazwa funkcjonuje jeszcze potocznie.
PrzykładObecnie zamiast „VAT-7" podatnik wysyła JPK_V7M (miesięczny) lub JPK_V7K (kwartalny). Plik zawiera zarówno część ewidencyjną, jak i deklaracyjną. Termin to 25. dzień miesiąca po okresie rozliczeniowym.
Zobacz też: JPK_V7 · VAT
W
Rozliczenie PIT-37 razem przez małżonków. Korzystne gdy znaczna różnica dochodów — obie połowy opodatkowane niższą stawką. art. 6 PIT
Wspólne rozliczenie małżonków pozwala opodatkować łączny dochód według skali od połowy sumy dochodów — korzystne, gdy dochody są nierówne lub jedno z małżonków nie zarabia. Nie przysługuje przy liniowym ani ryczałcie (z wyjątkami).
PrzykładMałżonkowie, z których jedno zarabia dużo, a drugie mało, rozliczają się wspólnie i obniżają łączny podatek. Korzystają wtedy z podwójnej kwoty wolnej. Wspólne rozliczenie jest możliwe, gdy oboje rozliczają się według skali (z nielicznymi wyjątkami).
Zobacz też: PIT · PIT-37 · skala podatkowa
Złożenie wniosku VAT-Z o zakończenie statusu podatnika VAT. Wymagane przy zaprzestaniu działalności lub po spadku sprzedaży poniżej limitu. art. 96 ustawy o VAT
Wyrejestrowanie z VAT (VAT-Z) następuje przy zakończeniu działalności lub powrocie do zwolnienia. Urząd może też wykreślić podatnika z urzędu (np. brak deklaracji, brak kontaktu), co utrudnia kontrahentom odliczenia.
PrzykładKończąc działalność, przedsiębiorca składa VAT-Z, by wyrejestrować się z VAT. Urząd potrafi też wykreślić firmę z rejestru przy braku składanych JPK_V7. Kontrahent powinien sprawdzać status na białej liście, bo zakup od wykreślonego podatnika rodzi ryzyko.
Zobacz też: rejestracja VAT · VAT
Z
Płatność na poczet podatku rocznego, wpłacana w trakcie roku miesięcznie lub kwartalnie. W PIT przez płatnika (pracodawca) lub samodzielnie. art. 44 PIT
Zaliczka na podatek to wpłata na poczet rocznego PIT/CIT w trakcie roku — oblicza ją płatnik (np. pracodawca) albo sam przedsiębiorca, zwykle miesięcznie lub kwartalnie. Roczne zeznanie rozlicza różnicę: dopłatę lub zwrot nadpłaty.
PrzykładPrzedsiębiorca co miesiąc wpłaca zaliczkę na PIT od dochodu narastająco. Pracodawca pobiera zaliczkę z wynagrodzenia pracownika i przekazuje ją do US. Po roku w zeznaniu wychodzi dopłata albo zwrot nadpłaconych zaliczek.
Zobacz też: PIT · CIT
Obowiązek podatnika świadczenia podatku, jego wysokości, terminu, miejsca zapłaty wynikający z mocy prawa i konkretnego zdarzenia. art. 5 Ordynacji podatkowej
Zobowiązanie podatkowe to wynikający z obowiązku podatkowego nakaz zapłaty podatku w określonej wysokości, terminie i miejscu. Powstaje z mocy prawa (przez samoobliczenie) albo z chwilą doręczenia decyzji ustalającej.
PrzykładPrzy VAT i PIT zobowiązanie powstaje z mocy prawa — podatnik sam je oblicza i wpłaca. Przy podatku od nieruchomości od osób fizycznych powstaje dopiero z doręczeniem decyzji gminy. Niezapłacone w terminie zobowiązanie staje się zaległością z odsetkami.
Zobacz też: Ordynacja podatkowa · przedawnienie zobowiązania
Zwolnienie z VAT do limitu 240 000 zł sprzedaży rocznej (netto) — od 2026 r.; do końca 2025 r. limit wynosił 200 000 zł. Nie dotyczy m.in. doradztwa, jubilerów. Po przekroczeniu — obowiązkowa rejestracja. art. 113 ustawy o VAT
Zwolnienie podmiotowe z VAT przysługuje drobnym przedsiębiorcom, których roczna sprzedaż nie przekracza 240 000 zł (proporcjonalnie w pierwszym roku). Nie obejmuje niektórych branż, które muszą rozliczać VAT bez względu na obrót.
PrzykładMała firma korzysta ze zwolnienia z VAT, dopóki nie przekroczy 240 000 zł sprzedaży — nie nalicza wtedy VAT, ale i nie odlicza. Po przekroczeniu limitu musi się zarejestrować jako czynny podatnik. Doradcy, prawnicy czy jubilerzy nie mogą z tego zwolnienia skorzystać.
Zobacz też: VAT · czynny podatnik VAT
Wypłata nadwyżki VAT naliczonego nad należnym przez urząd skarbowy. Termin standardowy 60 dni, skrócony 25 dni (faktury opłacone) lub 180 dni. art. 87 ustawy o VAT
Zwrot VAT przysługuje, gdy podatek naliczony (od zakupów) przewyższa należny (od sprzedaży) — nadwyżkę można otrzymać na rachunek. Podstawowy termin to 60 dni, ze skróconymi (np. 25 dni, 15 dni dla podatników bezgotówkowych) i wydłużonymi przy weryfikacji.
PrzykładFirma, która dużo zainwestowała, wykazuje w JPK_V7 nadwyżkę VAT i wnioskuje o zwrot na konto. Standardowo zwrot następuje w 60 dni, a po spełnieniu warunków szybciej. Urząd może wydłużyć termin, jeśli weryfikuje zasadność zwrotu.
Zobacz też: VAT · odliczenie VAT
Zawiadomienie organu skarbowego o popełnionym czynie zabronionym (np. niezłożeniu deklaracji), pozwalające uniknąć kary karno-skarbowej.
Skuteczny czynny żal wymaga ujawnienia istotnych okoliczności i uregulowania zaległości wraz z odsetkami. Trzeba go złożyć, zanim organ samodzielnie wykryje nieprawidłowość.
Zobacz też: czynny podatnik vat
Poprawienie złożonego zeznania PIT przez złożenie korekty z prawidłowymi danymi.
Koryguje się m.in. błędy w przychodach, kosztach lub ulgach; w wyniku korekty dopłaca się lub odzyskuje różnicę podatku. Prawo do korekty przysługuje do upływu przedawnienia zobowiązania.
Zobacz też: korekta deklaracji · pit
Brak pojęć pasujących do wyszukiwania.
Definicje mają charakter informacyjny. W razie wątpliwości skonsultuj się z prawnikiem — zapytaj prawnika.
