Powrót do zwolnienia z VAT – kiedy można ponownie nie być vatowcem?

Na czym polega powrót do zwolnienia z VAT?

Przedsiębiorca może być podatnikiem VAT w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT, a jednocześnie nie naliczać podatku od swojej sprzedaży dzięki zwolnieniu podmiotowemu z art. 113 ustawy. Potoczny powrót do bycia „nievatowcem” oznacza więc przejście ze statusu podatnika VAT czynnego do sprzedaży zwolnionej ze względu na wartość obrotu.

Od 2026 r. zasadniczy limit wynosi 240 000 zł. Przy jego ustalaniu bierze się pod uwagę wartość sprzedaży bez VAT, ale nie każda czynność wchodzi do limitu. Art. 113 ust. 2 wskazuje m.in. określone czynności zwolnione oraz sprzedaż środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych, których pod określonymi warunkami nie uwzględnia się przy obliczaniu limitu.

Samo osiągnięcie sprzedaży poniżej 240 000 zł nie przesądza jednak o prawie do zwolnienia. Trzeba zbadać jednocześnie kilka warunków.

Warunek	Co należy sprawdzić
Okres karencji	W którym roku utracono zwolnienie albo z niego zrezygnowano.
Limit sprzedaży	Czy wartość sprzedaży w poprzednim i bieżącym roku pozwala korzystać ze zwolnienia.
Rodzaj działalności	Czy podatnik nie wykonuje czynności wskazanych w art. 113 ust. 13 ustawy o VAT.
Siedziba	Zwolnienie z art. 113 ust. 1 dotyczy podatnika posiadającego siedzibę działalności gospodarczej w Polsce; dla podatników z innych państw UE funkcjonuje odrębna procedura SME.

Kiedy po rezygnacji albo utracie zwolnienia można wrócić do VAT zwolnionego?

Najważniejszą regułę zawiera art. 113 ust. 11 ustawy o VAT. Podatnik, który utracił prawo do zwolnienia albo sam z niego zrezygnował, może ponownie skorzystać ze zwolnienia nie wcześniej niż po upływie roku, licząc od końca roku, w którym utracił prawo do zwolnienia lub z niego zrezygnował.

Nie trzeba natomiast czekać wyłącznie do kolejnego 1 stycznia, jeżeli okres karencji upłynął już wcześniej. W praktyce organów podatkowych dopuszczany jest powrót do zwolnienia również w trakcie roku, od początku wybranego miesiąca, pod warunkiem spełnienia wszystkich przesłanek. Przy takim rozwiązaniu trzeba szczególnie dokładnie sprawdzić wartość sprzedaży osiągniętej od początku danego roku – także w okresie, kiedy przedsiębiorca był jeszcze podatnikiem VAT czynnym.

Szczególny wyjątek związany z podwyższeniem limitu w 2026 r.

Do końca 2025 r. podstawowy limit zwolnienia wynosił 200 000 zł. Od 1 stycznia 2026 r. wzrósł do 240 000 zł. Ustawa zmieniająca przewidziała szczególne rozwiązanie dla podatników, których sprzedaż w 2025 r. przekroczyła 200 000 zł, ale nie przekroczyła 240 000 zł. Podatnicy objęci tym przepisem przejściowym mogli skorzystać ze zwolnienia od 1 stycznia 2026 r. mimo przekroczenia obowiązującego w 2025 r. starego progu. Analogiczne rozwiązanie przewidziano dla podatników rozpoczynających działalność w 2025 r., przy uwzględnieniu proporcjonalnego limitu.

Czy rodzaj wykonywanej czynności pozwala korzystać ze zwolnienia?

Przed sprawdzeniem limitu trzeba ustalić, czy sprzedaż wykonywana przez przedsiębiorcę może w ogóle korzystać ze zwolnienia podmiotowego. Art. 113 ust. 13 ustawy o VAT zawiera katalog czynności, które wyłączają to uprawnienie niezależnie od wysokości sprzedaży.

Dotyczy to między innymi usług prawniczych, usług w zakresie doradztwa z ustawowym wyjątkiem dla określonego doradztwa rolniczego, usług jubilerskich oraz ściągania długów, w tym factoringu. Wyłączenia obejmują również wskazane w ustawie rodzaje dostaw towarów.

Przy działalnościach znajdujących się na granicy usług doradczych znaczenie ma rzeczywisty charakter świadczenia, a nie wyłącznie nazwa działalności lub kod PKD. Przykładowo osobnej analizy może wymagać coaching a zwolnienie podmiotowe VAT.

Jeżeli więc firma ma obrót np. 120 000 zł rocznie, ale świadczy usługi wyłączone przez art. 113 ust. 13, niski obrót nie daje prawa do zwolnienia podmiotowego.

Miejsce opodatkowania i reverse charge – zwolnienie nie rozwiązuje każdego problemu VAT

Przed zastosowaniem zwolnienia należy ustalić, czy dana czynność w ogóle podlega opodatkowaniu w Polsce. Jest to szczególnie ważne przy usługach zagranicznych. Miejsce świadczenia może powodować, że sprzedaż nie będzie rozliczana jako krajowa sprzedaż zwolniona na podstawie art. 113, lecz zastosowanie znajdą reguły dotyczące miejsca świadczenia i rozliczenia podatku przez kontrahenta.

Również podatnik korzystający ze zwolnienia podmiotowego może mieć obowiązki jako nabywca usług od zagranicznego kontrahenta. Import usług rozliczany na zasadzie odwrotnego obciążenia nie znika tylko dlatego, że krajowa sprzedaż przedsiębiorcy jest zwolniona. W określonych przypadkach trzeba rozliczyć VAT należny, złożyć właściwą deklarację, a przed określonymi transakcjami unijnymi dokonać rejestracji VAT-UE.

Zarejestrowanie podatnika zwolnionego jako VAT-UE nie powoduje samo w sobie utraty zwolnienia podmiotowego. Przy zakupach usług z zagranicy trzeba jednak pilnować momentu rejestracji i rozliczenia podatku. Szerszy przypadek dotyczący spóźnionej rejestracji i terminu przy imporcie usług został omówiony odrębnie.

VAT-R, faktury, JPK_V7 i korekta podatku po powrocie do zwolnienia

Aktualizacja VAT-R

Jeżeli przedsiębiorca jest zarejestrowany jako podatnik VAT czynny i chce ponownie korzystać ze zwolnienia podmiotowego, powinien zgłosić zmianę poprzez aktualizację formularza VAT-R i wskazać datę, od której korzysta ze zwolnienia. Zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 96 ust. 12 ustawy o VAT zmianę danych objętych zgłoszeniem rejestracyjnym zgłasza się w terminie 7 dni od dnia jej wystąpienia.

Interpretacje organów podatkowych wskazują, że samo przekroczenie siedmiodniowego terminu aktualizacji VAT-R nie musi automatycznie pozbawiać prawa do zwolnienia, jeżeli materialne warunki zwolnienia były spełnione, a podatnik od wybranej daty rzeczywiście zachowywał się jak podatnik zwolniony. Nie należy jednak traktować spóźnienia jako bezpiecznego sposobu na wsteczne porządkowanie statusu. Faktury, ewidencje oraz składane rozliczenia powinny być ze sobą spójne.

Co z JPK_V7?

Podatnik korzystający ze zwolnienia podmiotowego co do zasady nie przesyła regularnego JPK_V7. Jeżeli zmiana następuje w trakcie roku, należy natomiast prawidłowo zamknąć okres, w którym przedsiębiorca pozostawał podatnikiem VAT czynnym, i złożyć wymagany JPK_V7 za ostatni okres objęty rozliczaniem VAT.

Brak regularnego JPK_V7 nie oznacza braku wszystkich ewidencji. Podatnik zwolniony podmiotowo prowadzi ewidencję sprzedaży pozwalającą ustalić, czy nie przekroczył limitu zwolnienia. Szczególne transakcje, np. import usług, mogą ponadto powodować odrębne obowiązki deklaracyjne mimo zwolnienia sprzedaży krajowej.

Jak wystawiać faktury po powrocie do zwolnienia?

Od dnia objęcia sprzedaży zwolnieniem przedsiębiorca nie powinien doliczać VAT do transakcji korzystających z art. 113. Jeżeli wystawia fakturę dokumentującą taką sprzedaż, dokument powinien odpowiadać zasadom właściwym dla sprzedaży zwolnionej.

Trzeba przy tym pamiętać o obowiązującym w 2026 r. Krajowym Systemie e-Faktur. Podatnicy zwolnieni podmiotowo również są objęci obowiązkiem wystawiania faktur w KSeF w przypadkach, w których faktura podlega temu obowiązkowi. Dla większości podatników obowiązek wystawiania faktur w KSeF rozpoczął się 1 kwietnia 2026 r. Do końca 2026 r. funkcjonuje jednak przepis epizodyczny dotyczący najmniejszych podatników, których łączna miesięczna wartość sprzedaży udokumentowanej fakturami nie przekracza 10 000 zł. Powrót do zwolnienia z VAT nie powinien więc być utożsamiany z automatycznym wyłączeniem z KSeF.

Czy trzeba oddać wcześniej odliczony VAT?

Zmiana przeznaczenia zakupów z działalności opodatkowanej na działalność zwolnioną może powodować obowiązek korekty podatku naliczonego na zasadach art. 91 ustawy o VAT. Trzeba przeanalizować w szczególności towary pozostające na stanie, wyposażenie, środki trwałe, wartości niematerialne i prawne oraz inne zakupy, od których wcześniej odliczono VAT.

Nie oznacza to automatycznie obowiązku jednorazowego zwrotu całego VAT od wszystkich historycznych zakupów. Sposób korekty zależy między innymi od rodzaju składnika, jego wartości, momentu nabycia oraz tego, czy nadal znajduje się w odpowiednim okresie korekty.

Przykład praktyczny – powrót z VAT czynnego w 2026 r.

Inaczej wyglądałaby sytuacja przedsiębiorcy, który zrezygnował ze zwolnienia dopiero w 2025 r. Standardowo nie mógłby powrócić do niego już w 2026 r., ponieważ wymagany roczny okres liczony od końca 2025 r. jeszcze by nie upłynął.

Najczęstsze błędy przy powrocie do zwolnienia i kiedy potrzebna jest korekta

Jednym z częstszych błędów jest przyjęcie, że skoro obrót spadł poniżej limitu, można po prostu przestać naliczać VAT. Jeżeli nie upłynęła karencja z art. 113 ust. 11 albo podatnik wykonuje czynność wyłączoną ze zwolnienia, taki sposób rozliczeń może prowadzić do zaległości podatkowej.

Drugie ryzyko to błędne liczenie limitu. Nie powinno się automatycznie utożsamiać go z przychodem wykazanym w PIT lub księdze przychodów. Ustawa o VAT zawiera własne zasady ustalania wartości sprzedaży i katalog czynności nieuwzględnianych w limicie.

Problem może powstać także wtedy, gdy po dacie przejścia na zwolnienie przedsiębiorca nadal wystawia faktury z wykazanym VAT. Samo korzystanie ze zwolnienia nie neutralizuje podatku wykazanego na fakturze – w określonych przypadkach zastosowanie może mieć art. 108 ustawy o VAT. Trzeba wtedy ocenić, czy i w jaki sposób skorygować dokumenty i rozliczenia. Odwrotna sytuacja występuje, gdy podatnik bezpodstawnie stosował zwolnienie mimo przekroczenia limitu. Osobno opisujemy korektę faktur po przekroczeniu limitu VAT.

Jeżeli podatnik odkryje błąd po kilku okresach rozliczeniowych, zakres korekty zależy od jego rodzaju. Może być potrzebna korekta JPK_V7, faktur, ewidencji albo deklaracji dotyczącej szczególnych transakcji. Jeżeli powstała zaległość podatkowa, trzeba również przeanalizować odsetki oraz konsekwencje na gruncie Kodeksu karnego skarbowego.

FAQ – powrót do zwolnienia podmiotowego z VAT

Czy po roku bycia vatowcem automatycznie mogę wrócić do zwolnienia?

Nie. Rok należy liczyć w sposób wskazany w art. 113 ust. 11 – od końca roku, w którym nastąpiła utrata zwolnienia albo rezygnacja. Oprócz tego trzeba spełnić limit sprzedaży oraz pozostałe warunki zwolnienia.

Czy można wrócić do zwolnienia z VAT w trakcie roku?

Tak, przepisy nie ograniczają ponownego wyboru zwolnienia wyłącznie do 1 stycznia. Po upływie wymaganej karencji i przy spełnieniu pozostałych warunków organy podatkowe akceptują powrót od początku wybranego miesiąca. Trzeba przy tym uwzględnić sprzedaż osiągniętą od początku danego roku.

Czy po powrocie do zwolnienia trzeba złożyć VAT-R?

Tak. Podatnik zarejestrowany jako VAT czynny informuje urząd o zmianie poprzez aktualizację VAT-R, wskazując datę rozpoczęcia korzystania ze zwolnienia. Zasadą jest zgłoszenie zmiany w terminie 7 dni.

Czy podatnik zwolniony z VAT może mieć numer VAT-UE?

Tak. Rejestracja VAT-UE nie powoduje automatycznej utraty zwolnienia podmiotowego. Może być obowiązkowa m.in. przy określonych transakcjach wewnątrzwspólnotowych oraz nabywaniu usług od zagranicznych kontrahentów.

Co się stanie, jeżeli po powrocie przekroczę w 2026 r. 240 000 zł?

Zwolnienie traci moc począwszy od czynności, którą przekroczono limit. Cała transakcja powodująca przekroczenie podlega opodatkowaniu na zasadach właściwych dla tej czynności, a przedsiębiorca musi prawidłowo przejść na rozliczanie VAT czynnego.

Czy podatnik zwolniony z VAT w 2026 r. musi korzystać z KSeF?

Samo zwolnienie podmiotowe nie wyłącza obowiązku KSeF. Od 1 kwietnia 2026 r. obowiązek wystawiania faktur w KSeF co do zasady obejmuje również podatników zwolnionych, z uwzględnieniem wyjątków przewidzianych w przepisach, w tym przejściowego rozwiązania dla najmniejszych podatników do końca 2026 r.

Źródła

• Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, w szczególności art. 15, art. 91, art. 96, art. 106b, art. 108 i art. 113.
• Ustawa z dnia 24 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług, Dz.U. z 2025 r. poz. 896 – podwyższenie limitu zwolnienia do 240 000 zł i przepisy przejściowe na 2026 r.
• Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl, „Zwolnienie podmiotowe od podatku VAT”, aktualizacja z 17 lutego 2026 r.
• Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl, informacje dotyczące VAT, VAT-UE i JPK_VAT.
• Ministerstwo Finansów, Krajowy System e-Faktur – zasady obowiązywania KSeF w 2026 r., w tym zasady dotyczące podatników zwolnionych z VAT.
• Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, interpretacje indywidualne dostępne w bazie Eureka MF dotyczące art. 113 ust. 11 i art. 96 ust. 12 ustawy o VAT, w tym powrotu do zwolnienia w trakcie roku.