Zwolnienie podmiotowe z VAT do 240 000 zł – zasady i limit w 2026 r.

Zwolnienie podmiotowe z VAT – czego dotyczy i jaki limit obowiązuje w 2026 r.

Zwolnienie podmiotowe zostało uregulowane przede wszystkim w art. 113 ustawy o podatku od towarów i usług. Polega ono na tym, że podatnik wykonuje działalność objętą VAT, ale jego sprzedaż korzysta ze zwolnienia ze względu na jej wartość. Nie jest to więc to samo co sytuacja, w której konkretna usługa albo dostawa jest zwolniona przedmiotowo na podstawie art. 43 ustawy.

Od 1 stycznia 2026 r. limit wynosi 240 000 zł. W przypadku podatnika mającego siedzibę działalności gospodarczej w Polsce zwolniona jest sprzedaż, jeżeli jej wartość, z wyłączeniem podatku, nie przekroczyła tego limitu ani w poprzednim, ani w bieżącym roku podatkowym, z uwzględnieniem przepisów szczególnych i przejściowych.

Podwyższenie limitu z 200 000 zł do 240 000 zł ma szczególne znaczenie dla przedsiębiorców, którzy w 2025 r. przekroczyli poprzedni próg 200 000 zł, lecz nie przekroczyli 240 000 zł. Przepisy przejściowe umożliwiły takim podatnikom skorzystanie ze zwolnienia od 1 stycznia 2026 r., jeżeli spełniają pozostałe warunki. Jest to wyjątek od zwykłych zasad dotyczących powrotu do zwolnienia.

Sytuacja	Zasada w 2026 r.
Działalność prowadzona przez cały rok	Podstawowy limit wynosi 240 000 zł.
Rozpoczęcie sprzedaży w trakcie 2026 r.	Limit 240 000 zł ustala się proporcjonalnie do okresu prowadzenia działalności w roku.
Przekroczenie limitu w trakcie roku	Zwolnienie traci moc od czynności, którą przekroczono limit.
Sprzedaż wyłączona z art. 113 ust. 13	Limit nie daje prawa do zwolnienia podmiotowego w zakresie przewidzianym przez przepis.

Jak liczyć limit przy rozpoczęciu działalności w trakcie roku?

Jeżeli podatnik rozpoczyna w ciągu roku wykonywanie czynności określonych w art. 5 ustawy o VAT, przewidywana wartość sprzedaży nie może przekroczyć 240 000 zł w proporcji do okresu prowadzonej działalności w danym roku. Nie można więc przyjąć pełnego limitu tylko dlatego, że jest to pierwszy rok działalności.

W uproszczeniu proporcję można ustalić według wzoru: 240 000 zł × liczba dni prowadzenia działalności w roku ÷ liczba dni danego roku.

Co wlicza się do limitu 240 000 zł?

Nie należy utożsamiać limitu VAT z przychodem wykazywanym w podatku dochodowym ani z sumą wszystkich wpływów na rachunek bankowy. Ustawa o VAT posługuje się własnym pojęciem sprzedaży. Do sprzedaży zalicza m.in. odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów.

Art. 113 ust. 2 wskazuje jednocześnie czynności, których nie uwzględnia się przy ustalaniu limitu. Chodzi m.in. o określone transakcje sprzedaży na odległość niepodlegające opodatkowaniu w Polsce, niektóre czynności zwolnione przedmiotowo oraz odpłatną dostawę środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji. Przy niektórych transakcjach związanych z nieruchomościami, usługami finansowymi lub ubezpieczeniowymi znaczenie ma również to, czy mają one charakter pomocniczy.

Dlatego przy działalności obejmującej kilka rodzajów świadczeń nie wystarczy zsumować wystawionych faktur. Trzeba najpierw ustalić, które pozycje zgodnie z ustawą wpływają na limit zwolnienia.

Kiedy niski obrót nie daje prawa do zwolnienia?

Art. 113 ust. 13 zawiera katalog czynności wyłączających możliwość korzystania ze zwolnienia podmiotowego. Obejmuje on m.in. określone dostawy towarów wymienionych w załączniku nr 12, niektórych wyrobów akcyzowych, terenów budowlanych, nowych środków transportu, określonych towarów sprzedawanych w ramach zorganizowanego systemu zawierania umów na odległość oraz części i akcesoriów do pojazdów.

Po stronie usług katalog obejmuje w szczególności usługi prawnicze, usługi w zakresie doradztwa, usługi jubilerskie oraz ściąganie długów, w tym factoring. W przypadku doradztwa wyjątek przewidziano dla wskazanego w ustawie doradztwa rolniczego.

O kwalifikacji nie przesądza sama nazwa działalności, kod PKD ani określenie wpisane na fakturze. Trzeba ustalić rzeczywisty charakter świadczenia. Dotyczy to zwłaszcza usług eksperckich, szkoleniowych, coachingowych, technicznych i konsultacyjnych, których zakres może być zbliżony do doradztwa.

Czy czynność podlega VAT i kto jest podatnikiem

Sprawdzenie limitu powinno być jednym z kolejnych, a nie pierwszym etapem analizy VAT. Najpierw trzeba ustalić, czy dana czynność w ogóle znajduje się w zakresie polskiej ustawy o VAT i kto jest podatnikiem z tytułu tej czynności.

Przy typowej sprzedaży krajowej analiza zwykle przebiega według następującej kolejności:

1. ustalenie, czy podmiot wykonuje samodzielnie działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT,
2. ustalenie, czy dochodzi do dostawy towarów albo świadczenia usług objętych VAT,
3. ustalenie miejsca opodatkowania czynności,
4. sprawdzenie, czy podatnikiem jest sprzedawca, czy wyjątkowo nabywca,
5. ustalenie, czy przysługuje zwolnienie podmiotowe albo przedmiotowe,
6. jeżeli zwolnienia nie ma – zastosowanie właściwej stawki VAT i zasad dokumentowania.

Ta kolejność ma znaczenie szczególnie przy transakcjach zagranicznych. Usługa świadczona polskiemu lub zagranicznemu kontrahentowi może mieć miejsce opodatkowania poza Polską. Z kolei przy zakupie określonej usługi od zagranicznego usługodawcy obowiązek rozliczenia VAT może przejść na polskiego nabywcę.

Samo korzystanie ze zwolnienia podmiotowego nie powoduje, że przedsiębiorca przestaje być podatnikiem VAT w rozumieniu ustawy. Zwolnienie dotyczy sprzedaży, a nie istnienia statusu podatnika jako takiego. Ta różnica jest szczególnie widoczna przy imporcie usług, VAT-UE i niektórych nabyciach wewnątrzwspólnotowych.

Zwolnienie, stawka VAT, miejsce opodatkowania albo reverse charge

Zwolnienie podmiotowe nie jest stawką 0%. Przy sprzedaży objętej art. 113 podatnik nie wykazuje podatku należnego od tej sprzedaży, ale jednocześnie co do zasady nie ma prawa do odliczenia podatku naliczonego od zakupów związanych ze sprzedażą zwolnioną. VAT zawarty w zakupach może więc stanowić dla niego realny koszt.

Jeżeli zwolnienie nie ma zastosowania, trzeba dopiero ustalić właściwą stawkę dla konkretnego towaru lub usługi. Nie można automatycznie przyjmować 23%, ponieważ ustawa i przepisy wykonawcze przewidują także stawki obniżone oraz zwolnienia przedmiotowe.

Transakcje zagraniczne mogą powodować obowiązek VAT mimo zwolnienia

Przy usługach transgranicznych najpierw ustala się miejsce świadczenia. Jeżeli polski przedsiębiorca nabywa od zagranicznego kontrahenta usługę, dla której zgodnie z art. 28b miejscem opodatkowania jest Polska, może powstać import usług. W takim przypadku podatnikiem zobowiązanym do rozliczenia podatku jest nabywca, nawet jeśli jego własna sprzedaż korzysta ze zwolnienia podmiotowego na podstawie art. 113.

Podatnik zwolniony, który nie składa JPK_V7 ani VAT-8, może być w takiej sytuacji obowiązany do rozliczenia importu usług w deklaracji VAT-9M. Jeżeli transakcja podlega zasadom VAT-UE, konieczna może być również wcześniejsza rejestracja na formularzu VAT-R do VAT-UE. Sama rejestracja do VAT-UE nie powoduje utraty zwolnienia podmiotowego w sprzedaży krajowej.

Podobnie przy wewnątrzwspólnotowym nabyciu towarów dla podatnika zwolnionego obowiązują odrębne reguły. W 2026 r. istotny pozostaje m.in. próg 50 000 zł dla określonych nabywców zwolnionych, przy czym istnieją czynności, dla których próg ten nie chroni przed rozliczeniem WNT. Jeżeli powstaje obowiązek rozliczania WNT przez podatnika zwolnionego, zastosowanie może mieć deklaracja VAT-8 i rejestracja VAT-UE.

Zwolnienie dla małych przedsiębiorców w innych państwach UE

Od 2025 r. funkcjonuje również unijna procedura SME dla małych przedsiębiorstw. Polski przedsiębiorca może, po spełnieniu warunków, korzystać ze zwolnienia przewidzianego przez inne państwo członkowskie, a przedsiębiorca mający siedzibę w innym państwie UE może korzystać ze zwolnienia w Polsce na zasadach art. 113a. Procedura ta ma własny limit obrotu na terytorium Unii Europejskiej wynoszący 100 000 euro oraz odrębne wymogi dotyczące uprzedniego powiadomienia i numeru identyfikacyjnego EX. Nie należy utożsamiać jej z krajowym limitem 240 000 zł z art. 113 ust. 1.

Faktura, JPK_V7, rejestracja i korekta po przekroczeniu limitu

Ewidencja sprzedaży i faktury podatnika zwolnionego

Podatnik korzystający ze zwolnienia z art. 113 ust. 1 lub 9 ma obowiązek prowadzić ewidencję sprzedaży za dany dzień, nie później niż przed dokonaniem sprzedaży w dniu następnym. Ewidencja powinna pozwalać na bieżące ustalenie, czy limit zwolnienia nie został przekroczony.

Podatnik zwolniony nie rozlicza VAT należnego od swojej sprzedaży objętej zwolnieniem. W przypadkach określonych w ustawie ma jednak obowiązek wystawienia faktury na żądanie nabywcy. Trzeba też uwzględniać obowiązujące w 2026 r. zasady Krajowego Systemu e-Faktur.

Od 1 kwietnia 2026 r. obowiązek wystawiania faktur w KSeF objął co do zasady także podatników zwolnionych podmiotowo i przedmiotowo, jeżeli wystawiana faktura znajduje się w zakresie obowiązkowego KSeF. Do końca 2026 r. funkcjonuje rozwiązanie przejściowe dla najmniejszych podatników: jeżeli łączna wartość sprzedaży dokumentowanej fakturami wystawionymi w danym miesiącu nie przekracza 10 000 zł brutto, takie faktury mogą być wystawiane poza KSeF. Po przekroczeniu tego miesięcznego progu obowiązek KSeF powstaje od faktury powodującej przekroczenie. Odrębne wyłączenia dotyczą m.in. faktur konsumenckich i przypadków określonych w przepisach szczególnych.

Co dzieje się w dniu przekroczenia limitu?

Zgodnie z art. 113 ust. 5 ustawy zwolnienie traci moc począwszy od czynności, którą przekroczono limit. Nie ma więc okresu przejściowego do końca miesiąca ani zasady, że VAT nalicza się dopiero od kolejnej sprzedaży.

Jeżeli podatnik wie, że planowana transakcja spowoduje przekroczenie limitu, powinien wcześniej przygotować się do prawidłowego wystawienia dokumentu, ustalenia ceny netto lub brutto, właściwej stawki VAT i rejestracji. To szczególnie istotne, gdy umowa z kontrahentem określa cenę jako ostateczną i nie przewiduje jej zwiększenia o VAT.

VAT-R po utracie zwolnienia

Podatnik korzystający ze zwolnienia podmiotowego nie musi co do zasady rejestrować się wcześniej jako podatnik VAT czynny. Może dobrowolnie złożyć VAT-R i zostać zarejestrowany jako podatnik VAT zwolniony.

Jeżeli jednak traci prawo do zwolnienia z art. 113 ust. 1 lub 9, zgłoszenie rejestracyjne VAT-R albo jego aktualizację powinien złożyć przed dniem, w którym traci prawo do zwolnienia. Wymaga to rzeczywistego monitorowania wartości sprzedaży, ponieważ złożenie VAT-R po fakcie nie przesuwa momentu utraty zwolnienia.

Podatnik może też dobrowolnie zrezygnować ze zwolnienia. Przy kontynuowaniu działalności zawiadomienie składa się przed początkiem miesiąca, od którego ma nastąpić rezygnacja. Podatnik rozpoczynający działalność, który chce być podatnikiem VAT czynnym od pierwszej czynności, powinien zrezygnować ze zwolnienia przed jej wykonaniem.

JPK_V7 po przejściu na VAT czynny

Dopóki podatnik korzysta wyłącznie ze zwolnienia podmiotowego, co do zasady nie przesyła regularnego JPK_V7 z deklaracją. Po utracie zwolnienia i rejestracji jako podatnik VAT czynny powstają obowiązki właściwe dla czynnych podatników, w tym prowadzenie pełnej ewidencji VAT i przesyłanie JPK_V7.

Plik JPK_V7 składa się do 25. dnia miesiąca następującego po okresie rozliczeniowym, z uwzględnieniem przesunięcia terminu, jeżeli 25. dzień przypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy. Przy świeżej rejestracji trzeba dodatkowo sprawdzić, czy podatnik może stosować rozliczenia kwartalne, ponieważ przepisy przewidują w tym zakresie ograniczenia dla nowych podatników VAT czynnych.

Co z fakturą wystawioną bez VAT, gdy limit został już przekroczony?

Jeżeli podatnik zbyt późno zauważy przekroczenie limitu i po utracie zwolnienia wystawił faktury tak, jakby nadal był zwolniony, konieczne może być skorygowanie dokumentów i rozliczeń. Trzeba ustalić moment przekroczenia, wszystkie późniejsze czynności, właściwe stawki VAT oraz to, czy uzgodniona z kontrahentem cena pozwala doliczyć podatek, czy też VAT trzeba ekonomicznie wyodrębnić z otrzymanej kwoty.

Szczegółowe zasady dokumentowania takiej sytuacji omawia materiał dotyczący korekty faktur przekroczeniu limitu.

Najczęstsze błędy podatników przy zwolnieniu do limitu VAT

Najwięcej problemów wynika nie z samego limitu, lecz z błędnego ustalenia, co należy z nim porównywać i od kiedy zwolnienie przestaje działać.

• Stosowanie nieaktualnego limitu 200 000 zł. Od 1 stycznia 2026 r. podstawowy próg wynosi 240 000 zł.
• Porównywanie limitu z każdym przychodem podatkowym. Limit VAT opiera się na wartości sprzedaży określonej ustawą o VAT i zawiera własny katalog wyłączeń.
• Opodatkowanie tylko nadwyżki. Jeżeli jedna czynność powoduje przekroczenie limitu, opodatkowana jest cała czynność przekraczająca próg.
• Założenie, że kod PKD przesądza o prawie do zwolnienia. Przy usługach doradczych liczy się rzeczywista treść świadczenia.
• Uznanie zwolnienia podmiotowego za stawkę 0%. Są to odmienne konstrukcje, mające inne skutki m.in. dla prawa do odliczenia VAT.
• Brak kontroli sprzedaży w ciągu roku. Ustalenie przekroczenia dopiero przy sporządzaniu rocznego zestawienia może oznaczać zaległy VAT i konieczność korekt.
• Przekonanie, że podatnik zwolniony nie ma żadnych obowiązków przy transakcjach zagranicznych. Import usług, WNT czy świadczenie określonych usług dla kontrahentów unijnych mogą wymagać VAT-UE, VAT-8 albo VAT-9M.
• Założenie, że spóźniona rejestracja VAT-R przesuwa moment powstania obowiązku. O utracie zwolnienia decydują przepisy i faktyczna sprzedaż, a nie dzień technicznego zarejestrowania przez urząd.

Jeżeli zaległe obowiązki zostały wykryte po terminie, trzeba ustalić zakres korekt, wysokość podatku i odsetek oraz ewentualne konsekwencje na gruncie Kodeksu karnego skarbowego. W zależności od okoliczności znaczenie może mieć również instytucja czynnego żalu. Więcej informacji o spóźnionych obowiązkach i czynnym żalu i terminach znajduje się w osobnym opracowaniu.

Kiedy przejść do artykułów szczegółowych z klastra

Ten poradnik pokazuje ogólny mechanizm zwolnienia podmiotowego. Przy konkretnym modelu działalności warto przejść do bardziej szczegółowej analizy, ponieważ o prawie do zwolnienia często przesądza sposób wykonywania usługi lub rodzaj konkretnej transakcji.

• Jeżeli wykonujesz usługi rozwojowe, mentoringowe lub szkoleniowe i nie wiesz, czy zawierają element doradczy, pomocny będzie materiał coaching zwolnienie podmiotowe vat.
• Jeżeli świadczysz usługi eksperckie lub techniczne i problemem jest granica między wykonaniem usługi a doradztwem, zobacz opracowanie techniczne zwolnienie vat.
• Jeżeli korzystasz z zagranicznych platform, reklam, programów, licencji lub innych usług od kontrahentów z UE, odrębnie sprawdź obowiązki dotyczące VAT-UE i materiał o terminie import usług.

Takie rozdzielenie tematów jest ważne, ponieważ limit 240 000 zł odpowiada tylko na jedno z pytań. Nie rozstrzyga samodzielnie, czy dana czynność podlega VAT w Polsce, czy jest wyłączona ze zwolnienia, ani kto rozlicza podatek w transakcji międzynarodowej.

Najczęstsze pytania o zwolnienie podmiotowe z VAT

Czy limit 240 000 zł liczy się brutto czy netto?

Art. 113 ust. 1 mówi o wartości sprzedaży z wyłączeniem podatku. Przy sprzedaży korzystającej ze zwolnienia podmiotowego VAT należny nie jest wykazywany, natomiast jeżeli analizowany jest okres obejmujący sprzedaż opodatkowaną, do limitu przyjmuje się jej wartość bez podatku należnego.

Czy sprzedaż firmowego środka trwałego zwiększa limit zwolnienia?

Co do zasady do wartości sprzedaży na potrzeby art. 113 nie wlicza się odpłatnej dostawy towarów zaliczanych przez podatnika na podstawie przepisów o podatku dochodowym do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji. Przy nietypowych składnikach majątku trzeba jednak sprawdzić, czy spełnione są wszystkie warunki i czy zastosowania nie ma inny przepis szczególny.

Czy rejestracja do VAT-UE oznacza utratę zwolnienia z VAT w Polsce?

Nie. Podatnik zwolniony podmiotowo może być jednocześnie zarejestrowany jako podatnik VAT-UE. Rejestracja ta służy określonym transakcjom wewnątrzwspólnotowym i sama w sobie nie oznacza rezygnacji ze zwolnienia z art. 113.

Czy po przekroczeniu limitu można wrócić do zwolnienia od następnego roku?

Nie zawsze. Zgodnie z art. 113 ust. 11 podatnik, który utracił prawo do zwolnienia albo z niego zrezygnował, może ponownie skorzystać ze zwolnienia nie wcześniej niż po upływie roku, licząc od końca roku, w którym nastąpiła utrata lub rezygnacja. Jeżeli więc zwolnienie zostanie utracone w 2026 r., zwykłe zasady pozwalają na powrót najwcześniej od 1 stycznia 2028 r., o ile spełnione będą pozostałe warunki. Szczególny wyjątek dotyczył podatników objętych przepisami przejściowymi po podniesieniu limitu od 2026 r.

Czy podatnik zwolniony może dobrowolnie zostać podatnikiem VAT czynnym?

Tak. Zwolnienie podmiotowe nie jest obowiązkowe. Podatnik może z niego zrezygnować po dokonaniu wymaganego zgłoszenia. Decyzja bywa ekonomicznie uzasadniona np. przy dużych zakupach z VAT albo sprzedaży głównie dla podatników VAT czynnych, ale trzeba uwzględnić również dodatkową ewidencję, JPK_V7, fakturowanie i zasady późniejszego powrotu do zwolnienia.

Czy działalność bez wpisu do CEIDG automatycznie oznacza brak VAT?

Nie. Pojęcie działalności gospodarczej w ustawie o VAT jest autonomiczne. To, czy dana osoba jest podatnikiem VAT i czy może korzystać ze zwolnienia, ocenia się według przepisów ustawy o VAT, niezależnie od samego obowiązku rejestracji działalności w CEIDG.

Źródła

• Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, w szczególności art. 2 pkt 22, art. 15, art. 17, art. 28b, art. 96–99, art. 106b, art. 109 oraz art. 113–113a.
• Ustawa z dnia 24 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług, Dz.U. z 2025 r. poz. 896 – podwyższenie limitu zwolnienia podmiotowego do 240 000 zł od 1 stycznia 2026 r. i przepisy przejściowe.
• Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl, „Zwolnienie podmiotowe od podatku VAT”, informacje aktualizowane w 2026 r.
• Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl, informacje dotyczące rejestracji VAT i VAT-UE oraz JPK_VAT z deklaracją.
• Ministerstwo Finansów, Krajowy System e-Faktur – informacje o zakresie obowiązkowego KSeF i etapach wdrożenia w 2026 r.