Sprzedaż samochodu na raty – podatki i formalności

Czy można sprzedać samochód za cenę wyższą niż rynkowa?

Tak. W polskim prawie obowiązuje zasada swobody umów, dlatego sprzedający i kupujący mogą ustalić cenę odpowiadającą ich uzgodnieniom. Nie ma przepisu nakazującego wpisanie w umowie dokładnie wartości rynkowej pojazdu.

Jeżeli samochód jest wart około 20 000 zł, a strony ustalają cenę 30 000 zł dlatego, że płatność jest rozłożona na 15 rat, taki zapis jest co do zasady dopuszczalny. Warto jednak opisać w umowie, że wyższa cena wynika z odroczenia zapłaty, ryzyka kredytowania kupującego albo innych ustaleń stron. Zmniejsza to ryzyko późniejszych sporów o pozorność ceny, odsetki lub charakter dodatkowej kwoty.

W umowie należy rozdzielić trzy kwestie: cenę całkowitą, harmonogram rat oraz moment przejścia własności. Jeżeli samochód ma pozostać własnością sprzedającego do zapłaty ostatniej raty, trzeba użyć wyraźnego zastrzeżenia własności rzeczy sprzedanej do czasu zapłaty całej ceny.

PCC przy sprzedaży samochodu na raty

Przy sprzedaży samochodu między osobami prywatnymi zasadą jest podatek od czynności cywilnoprawnych. Podatnikiem jest kupujący, a stawka PCC przy sprzedaży rzeczy ruchomych wynosi 2%.

Termin na złożenie deklaracji PCC-3 i zapłatę podatku wynosi 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego. W typowej umowie sprzedaży będzie to dzień zawarcia umowy sprzedaży, a nie termin zapłaty ostatniej raty. Rozłożenie ceny na raty nie przesuwa samo przez się terminu zapłaty PCC.

Podstawą PCC jest wartość rynkowa samochodu, a nie automatycznie cena wpisana w umowie. Jeżeli strony wpiszą cenę 30 000 zł, ale rynkowa wartość pojazdu wynosi 20 000 zł, kupujący powinien liczyć PCC od wartości rynkowej. Urząd skarbowy może jednak badać, czy zadeklarowana wartość odpowiada realiom rynkowym. Dlatego warto zachować wydruki ogłoszeń, wycenę, opis stanu technicznego albo dokumentację napraw.

Jeżeli sprzedaż podlega VAT, PCC zasadniczo nie wystąpi w zakresie tej czynności. To ma znaczenie głównie wtedy, gdy sprzedawcą jest przedsiębiorca dokonujący sprzedaży w ramach działalności gospodarczej.

Czy sprzedający zapłaci dodatkowy podatek dochodowy?

Osoba prywatna sprzedająca samochód powinna sprawdzić, jak długo była właścicielem pojazdu. Jeżeli sprzedaż następuje po upływie pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie auta, taka sprzedaż rzeczy ruchomej zasadniczo nie powoduje obowiązku zapłaty PIT.

Jeżeli samochód jest sprzedawany wcześniej, przychód ze sprzedaży może podlegać rozliczeniu w PIT. Wtedy znaczenie ma cena sprzedaży, koszty nabycia i ewentualny dochód. Sama okoliczność, że płatność jest rozłożona na raty, nie oznacza automatycznie zwolnienia z podatku dochodowego.

Zastrzeżenie własności do czasu spłaty rat

Jeżeli sprzedający chce pozostać właścicielem samochodu do zapłaty ostatniej raty, umowa powinna zawierać jednoznaczny zapis o zastrzeżeniu własności rzeczy sprzedanej do czasu zapłaty całej ceny. Nie wystarczy ogólne zdanie, że „auto będzie spłacane w ratach”.

W praktyce należy określić:

• cenę całkowitą i liczbę rat,
• termin płatności każdej raty i numer rachunku,
• datę wydania samochodu kupującemu,
• moment przejścia własności, na przykład po zaksięgowaniu ostatniej raty,
• zasady korzystania z auta, serwisu, napraw i ubezpieczenia,
• skutki opóźnienia w płatności, w tym możliwość odstąpienia od umowy lub żądania zwrotu pojazdu, jeżeli takie rozwiązanie zostanie prawidłowo uregulowane.

Trzeba pamiętać, że wydanie samochodu kupującemu nie musi oznaczać przeniesienia własności, jeżeli strony prawidłowo zastrzegły inaczej. Jednocześnie wydanie auta osobie, która nie jest jeszcze właścicielem, zwiększa ryzyko praktyczne: szkody, mandatów, utraty pojazdu, problemów z AC albo trudności z odzyskaniem auta po zaprzestaniu płatności.

Sprzedaż prywatna a kupujący przedsiębiorca

Jeżeli sprzedający jest osobą prywatną i nie sprzedaje samochodu w ramach działalności gospodarczej, nie wystawia faktury VAT. Dokumentem transakcji jest wtedy umowa sprzedaży. To, że kupującym jest przedsiębiorca, nie zmienia osoby prywatnej w podatnika VAT ani nie daje jej prawa do wystawienia faktury VAT.

Kupujący prowadzący działalność gospodarczą może potrzebować umowy do ujęcia samochodu w ewidencji firmowej. Umowa powinna więc zawierać dokładne dane stron, dane pojazdu, cenę, harmonogram rat, datę wydania auta, oświadczenia o stanie prawnym pojazdu oraz informację o zastrzeżeniu własności, jeżeli takie ustalenie przyjęto.

Jeżeli sprzedającym jest przedsiębiorca, zasady są inne. Wtedy może powstać obowiązek wystawienia faktury, rozliczenia VAT albo zastosowania szczególnych zasad sprzedaży pojazdu używanego. Zależy to od statusu sprzedawcy, sposobu nabycia pojazdu, prawa do odliczenia VAT i ujęcia auta w działalności.

OC, AC i korzystanie z samochodu przed przeniesieniem własności

Obowiązkowe ubezpieczenie OC jest związane z pojazdem. Jeżeli sprzedający pozostaje właścicielem samochodu do czasu pełnej spłaty, powinien zadbać, aby OC było nieprzerwane. W umowie można jednak przenieść ekonomiczny koszt składki na kupującego, o ile strony tak ustalą.

W przypadku AC trzeba zachować szczególną ostrożność. Warunki dobrowolnego ubezpieczenia mogą przewidywać ograniczenia dotyczące oddania pojazdu innej osobie do stałego używania, zmiany sposobu korzystania z auta albo obowiązku informowania ubezpieczyciela. Przed wydaniem pojazdu kupującemu warto sprawdzić ogólne warunki ubezpieczenia i w razie potrzeby zgłosić sytuację ubezpieczycielowi.

W umowie warto również wskazać, kto ponosi koszty paliwa, serwisu, badań technicznych, napraw, mandatów, opłat parkingowych i szkód powstałych w okresie używania auta przez kupującego przed przejściem własności.

Formalności w wydziale komunikacji

Jeżeli własność samochodu przechodzi od razu, kupujący powinien dopełnić obowiązków związanych z rejestracją pojazdu w ustawowym terminie, a sprzedający powinien zgłosić zbycie pojazdu. W praktyce potrzebna będzie umowa sprzedaży, dowód rejestracyjny, dokumenty pojazdu i potwierdzenie dotychczasowej rejestracji, zgodnie z wymaganiami właściwego urzędu.

Jeżeli jednak umowa przewiduje, że własność przejdzie dopiero po zapłacie ostatniej raty, sytuacja jest bardziej złożona. Kupujący, który jeszcze nie jest właścicielem, może mieć problem z rejestracją pojazdu na siebie, bo podstawą rejestracji jest wykazanie własności. W takim modelu najbezpieczniej przyjąć, że właściwe formalności rejestracyjne po stronie kupującego nastąpią po ziszczeniu się warunku, czyli po pełnej spłacie i przeniesieniu własności.

Po faktycznym przeniesieniu własności sprzedający powinien pamiętać także o zawiadomieniu ubezpieczyciela o zbyciu pojazdu, jeżeli dochodzi już do zmiany właściciela. Terminy i sposób zgłoszenia warto sprawdzić w aktualnych zasadach właściwego urzędu oraz u ubezpieczyciela.

Co powinno znaleźć się w umowie sprzedaży ratalnej auta?

Dobra umowa sprzedaży samochodu na raty powinna być bardziej szczegółowa niż standardowy formularz sprzedaży pojazdu. W szczególności warto ująć w niej:

• dane stron, w tym PESEL albo NIP, adresy i dane dokumentów tożsamości,
• pełne dane samochodu: marka, model, rok produkcji, VIN, numer rejestracyjny, przebieg,
• oświadczenie sprzedającego o własności pojazdu i braku obciążeń, jeżeli jest zgodne z prawdą,
• cenę całkowitą oraz informację, że została ustalona z uwagi na płatność ratalną,
• harmonogram rat i sposób płatności,
• datę wydania pojazdu oraz spis wyposażenia i dokumentów,
• zastrzeżenie własności do czasu zapłaty całej ceny, jeżeli strony tak postanawiają,
• zasady OC, AC, serwisu, napraw i odpowiedzialności za szkody,
• procedurę na wypadek opóźnienia z ratą, utraty pojazdu albo odmowy zwrotu auta,
• postanowienia dotyczące przekazania dokumentów i zgłoszeń po przejściu własności.

FAQ

Czy można wpisać w umowie cenę wyższą niż wartość samochodu?

Tak, jeżeli obie strony zgadzają się na taką cenę. Warto jednak opisać przyczynę wyższej ceny, na przykład płatność w ratach, aby później nie było wątpliwości, że była to świadoma decyzja stron.

Od jakiej kwoty kupujący płaci PCC?

PCC płaci się zasadniczo od wartości rynkowej samochodu. Jeżeli cena w umowie jest wyższa lub niższa od wartości rynkowej, urząd skarbowy może badać realną wartość pojazdu.

Czy raty przesuwają termin zapłaty PCC?

Co do zasady nie. Kupujący powinien złożyć PCC-3 i zapłacić podatek w terminie 14 dni od zawarcia umowy, chyba że dana transakcja w konkretnej sytuacji nie podlega PCC, na przykład z uwagi na VAT.

Czy osoba prywatna może wystawić fakturę przedsiębiorcy?

Nie, jeżeli nie działa jako przedsiębiorca i podatnik VAT w tej transakcji. W takim przypadku podstawowym dokumentem jest umowa sprzedaży.

Czy kupujący może zarejestrować auto przed spłatą wszystkich rat?

Jeżeli własność nie została jeszcze przeniesiona, rejestracja na kupującego może być problematyczna, ponieważ trzeba wykazać prawo własności pojazdu. W takim modelu formalności rejestracyjne zwykle powinny nastąpić po przejściu własności.

Kto powinien płacić OC przy sprzedaży auta na raty?

OC musi być zachowane bez przerwy. Strony mogą ustalić, kto ekonomicznie ponosi koszt składki, ale przy zastrzeżeniu własności sprzedający powinien szczególnie pilnować ciągłości ubezpieczenia i zgodności z umową ubezpieczenia.

Podsumowanie

Sprzedaż samochodu na raty jest dopuszczalna, a cena może być wyższa niż wartość rynkowa auta. Najważniejsze jest jednak precyzyjne ustalenie, czy własność przechodzi od razu, czy dopiero po zapłacie ostatniej raty. Od tego zależą obowiązki rejestracyjne, ryzyka związane z korzystaniem z pojazdu i sposób zabezpieczenia sprzedającego.

Kupujący co do zasady rozlicza PCC od wartości rynkowej pojazdu, a nie od samej nadwyżki wynikającej z rat. Osoba prywatna nie wystawia faktury VAT, nawet jeśli kupującym jest przedsiębiorca. Przy droższej sprzedaży ratalnej warto przygotować indywidualną umowę zamiast korzystać z prostego wzoru pobranego z internetu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - Dz.U. 2000 nr 86 poz. 959

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

3. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350

4. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, Dz.U. 1997 nr 98 poz. 602

5. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK, Dz.U. 2003 nr 124 poz. 1152