Przejęcie niepublicznego przedszkola - umowa i podatki

Jaka umowa przy przejęciu niepublicznego przedszkola?

W praktyce słowo „przejęcie” może oznaczać kilka różnych czynności. Najczęściej chodzi o sprzedaż przedsiębiorstwa, sprzedaż zorganizowanej części przedsiębiorstwa albo sprzedaż poszczególnych składników majątkowych. Rzadziej strony wybierają dzierżawę, najem, aport do spółki, darowiznę albo umowę mieszaną. Nie należy więc zaczynać od nazwy umowy, lecz od ustalenia, co dokładnie ma przejść na nowy podmiot.

Przy podobnych obowiązkach podatkowych warto porównać także temat: darowizna przedsiębiorstwa.

Jeżeli fundacja, spółka albo inna osoba prawna ma przejąć działające przedszkole jako funkcjonujący organizm, czyli lokal, wyposażenie, dokumentację, personel, oznaczenie, umowy z rodzicami, umowy z dostawcami i organizację pracy, najbardziej naturalna będzie umowa sprzedaży przedsiębiorstwa albo zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Jeżeli natomiast nabywca kupuje tylko meble, zabawki, sprzęt, materiały dydaktyczne albo wybrane prawa, właściwsza może być zwykła umowa sprzedaży składników majątku na podstawie art. 535 i następnych Kodeksu cywilnego.

Sprzedaż ma charakter odpłatny, ponieważ jej istotą jest przeniesienie własności rzeczy lub praw za cenę. Jeżeli strony nie przewidują ceny, lecz nieodpłatne przekazanie majątku, trzeba ocenić inną podstawę prawną, na przykład darowiznę albo odrębne porozumienie, oraz inne skutki podatkowe. Sama nazwa „przekazanie przedszkola” nie przesądza więc ani o formie, ani o podatkach.

Forma umowy sprzedaży przedsiębiorstwa lub składników majątku

Umowa zbycia przedsiębiorstwa powinna być zawarta w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, zgodnie z art. 75¹ Kodeksu cywilnego. Jeżeli w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość albo prawo, dla którego wymagana jest forma aktu notarialnego, trzeba dochować tej surowszej formy co najmniej w odpowiednim zakresie.

Przy sprzedaży samych składników majątku forma zależy od rodzaju przenoszonych praw. Dla ruchomości najczęściej wystarczy zwykła forma pisemna, ale dla nieruchomości konieczny będzie akt notarialny. Dla praw z umów, licencji, wierzytelności albo zobowiązań mogą być potrzebne dodatkowe zgody wynikające z umów lub przepisów szczególnych.

Jeżeli stroną jest spółka, fundacja, stowarzyszenie albo inna osoba prawna, przed podpisaniem umowy trzeba sprawdzić dokumenty wewnętrzne i wymogi reprezentacji. W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością uchwała wspólników może być wymagana przy zbyciu lub wydzierżawieniu przedsiębiorstwa, co wynika m.in. z art. 228 Kodeksu spółek handlowych. W praktyce należy też sprawdzić umowę spółki, statut fundacji, uchwały organów, finansowanie bankowe i ewentualne ograniczenia ustanowione na majątku.

W umowie warto szczegółowo opisać przedmiot transakcji: wyposażenie, prawa, dokumentację, bazy danych, domeny internetowe, nazwę placówki, oznaczenia, umowy, należności, zobowiązania, kaucje, dotacje, rozliczenia z rodzicami oraz odpowiedzialność za okres sprzed przejęcia. Należy też uregulować rękojmię za wady rzeczy i praw, nawiązując do art. 556 i następnych Kodeksu cywilnego.

Wpis do ewidencji i wymogi prawa oświatowego

Przejęcie niepublicznego przedszkola nie jest wyłącznie sprawą cywilnoprawną. Placówka niepubliczna działa na podstawie wpisu do właściwej ewidencji prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego. Dlatego przed zawarciem umowy trzeba ustalić z organem ewidencyjnym, czy w konkretnym stanie faktycznym wystarczy zgłoszenie zmian, czy konieczne będzie dokonanie nowego wpisu przez podmiot przejmujący prowadzenie przedszkola.

Szczególnej analizy wymagają: ciągłość działalności, dotacja oświatowa, lokal, tytuł prawny do nieruchomości, statut przedszkola, dane organu prowadzącego, dokumentacja dzieci, zatrudnienie nauczycieli oraz terminy wobec rodziców. W umowie warto przewidzieć warunki zawieszające albo rozwiązujące, jeżeli przejęcie ma zależeć od uzyskania wpisu, zgody, zaświadczenia albo potwierdzenia ze strony organu.

Nie należy zakładać, że nabycie wyposażenia lub lokalu automatycznie pozwala prowadzić przedszkole pod tą samą nazwą i w tym samym zakresie. Jeżeli nowy podmiot nie spełni wymogów oświatowych, sama umowa sprzedaży może okazać się niewystarczająca do legalnej kontynuacji działalności.

Pracownicy przedszkola przy zmianie podmiotu prowadzącego

Jeżeli przejęcie obejmuje zorganizowaną całość pozwalającą kontynuować działalność przedszkola, może dojść do przejścia zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę. Wtedy zastosowanie ma art. 23¹ Kodeksu pracy, a pracownicy stają się z mocy prawa pracownikami nabywcy. Nie trzeba zawierać z nimi nowych umów tylko dlatego, że zmienił się pracodawca.

Jeżeli transakcja obejmuje wyłącznie pojedyncze składniki majątku i nie dochodzi do przejścia zakładu pracy, pracownicy nie przejdą automatycznie. W takim wariancie konieczne może być zakończenie dotychczasowych stosunków pracy i zawarcie nowych umów z podmiotem przejmującym działalność, z zachowaniem przepisów prawa pracy.

W praktyce trzeba przeanalizować nie tylko nauczycieli, lecz także pracowników administracyjnych, pomoc nauczyciela, kuchnię, obsługę, kadrę zarządzającą oraz osoby współpracujące na podstawie umów cywilnoprawnych. Warto także przygotować komunikację dla rodziców i personelu, aby uniknąć niepewności co do ciągłości opieki nad dziećmi.

Umowy, wierzytelności i zobowiązania

Zgodnie z art. 552 Kodeksu cywilnego czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w jego skład, chyba że z treści czynności albo z przepisów szczególnych wynika inaczej. Nie oznacza to jednak, że wszystkie obowiązki i wszystkie umowy przechodzą automatycznie bez żadnych dodatkowych czynności.

Przeniesienie wierzytelności zwykle następuje przez cesję, ale umowy mogą zawierać zakazy albo ograniczenia przelewu. Przejęcie długu wymaga zgody wierzyciela na zasadach wynikających z art. 519 Kodeksu cywilnego. Dlatego przed transakcją należy przejrzeć umowy z rodzicami, wynajmującym lokal, dostawcami cateringu, firmą księgową, bankiem, leasingodawcą, ubezpieczycielem i podmiotami obsługującymi placówkę.

Częstym rozwiązaniem jest trójstronne porozumienie ze zbywcą, nabywcą i kontrahentem, w którym strony uzgadniają przejęcie praw i obowiązków. Alternatywnie stare umowy są rozwiązywane, a nowy podmiot zawiera własne umowy. Ten drugi wariant może być prostszy formalnie, ale bywa ryzykowny, jeżeli chodzi o ciągłość usług i relacje z rodzicami.

Podatki: PCC, VAT i cena transakcji

Przy umowie sprzedaży podstawą opodatkowania PCC jest co do zasady wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego, o czym stanowi art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Podatek od umowy sprzedaży płaci kupujący.

Stawka PCC zależy od rodzaju składników. Zasadniczo sprzedaż rzeczy, w tym ruchomości i nieruchomości, może podlegać stawce 2%, a sprzedaż niektórych praw majątkowych stawce 1%, zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o PCC. Jeżeli umowa nie rozdziela wartości poszczególnych składników, może powstać spór o zastosowanie właściwej stawki. Z tego względu warto w umowie i załącznikach przygotować rzetelny wykaz składników oraz ich wartości.

Ustawa o PCC przewiduje także zwolnienia, w tym zwolnienie sprzedaży rzeczy ruchomych, jeżeli podstawa opodatkowania nie przekracza 1000 zł, wskazane w art. 9 pkt 6 tej ustawy. W transakcjach obejmujących przedsiębiorstwo zwolnienie to ma zwykle znaczenie tylko dla wyodrębnionych drobnych składników, jeżeli spełnione są warunki ustawowe.

Na gruncie VAT zbycie przedsiębiorstwa albo zorganizowanej części przedsiębiorstwa nie podlega przepisom ustawy o VAT. Inaczej może być przy sprzedaży pojedynczych składników majątku, gdy czynność może być opodatkowana VAT albo korzystać ze zwolnienia, zależnie od statusu stron i rodzaju składnika. Jeżeli dana czynność jest opodatkowana VAT lub korzysta ze zwolnienia z VAT, trzeba dodatkowo zbadać wyłączenia z PCC, zwłaszcza przy nieruchomościach.

Osobno należy przeanalizować skutki w podatku dochodowym po stronie zbywcy i nabywcy, w tym rozpoznanie przychodu, koszty podatkowe, amortyzację środków trwałych, rozliczenie wartości firmy oraz dokumentację ceny. Przy większych transakcjach warto rozważyć uzyskanie interpretacji indywidualnej, zwłaszcza gdy strony chcą potwierdzić, czy przedmiotem sprzedaży jest przedsiębiorstwo, zorganizowana część przedsiębiorstwa czy tylko zbiór aktywów.

Co powinna zawierać bezpieczna umowa?

Dobrze przygotowana umowa przejęcia przedszkola powinna zawierać co najmniej: precyzyjne oznaczenie stron, opis przedmiotu transakcji, cenę i sposób zapłaty, listę składników majątkowych, zasady przejęcia dokumentacji, rozliczenie dotacji i opłat od rodziców, warunki dotyczące pracowników, zasady przejęcia umów, odpowiedzialność za długi, oświadczenia o stanie prawnym i faktycznym placówki oraz postanowienia dotyczące poufności i danych osobowych.

Warto dołączyć załączniki: spis wyposażenia, wykaz umów, wykaz pracowników, wykaz zobowiązań, dokumenty lokalu, informację o wpisie do ewidencji, statut przedszkola, zestawienie dotacji, rozliczenia z rodzicami oraz protokół zdawczo-odbiorczy. Im dokładniejsza dokumentacja, tym mniejsze ryzyko sporu po przejęciu.

Jeżeli strony chcą, aby zapłata zależała od uzyskania wpisu, zgód albo przejęcia określonej liczby umów z rodzicami, należy wprowadzić warunki i terminy. Bez takich postanowień nabywca może zapłacić za majątek, którego nie będzie mógł wykorzystać zgodnie z planem.

FAQ

Czy przejęcie przedszkola zawsze oznacza sprzedaż przedsiębiorstwa?

Nie. Jeżeli przekazywana jest działająca, zorganizowana całość zdolna do kontynuowania działalności, sprzedaż przedsiębiorstwa albo zorganizowanej części przedsiębiorstwa jest często właściwym rozwiązaniem. Jeżeli przedmiotem są tylko wybrane rzeczy lub prawa, może wystarczyć sprzedaż składników majątku.

Czy umowa przejęcia przedszkola musi być u notariusza?

Sprzedaż przedsiębiorstwa wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Jeżeli w skład transakcji wchodzi nieruchomość, konieczny może być akt notarialny. Przy sprzedaży samych ruchomości zwykle wystarcza forma pisemna, ale zawsze trzeba sprawdzić rodzaj przenoszonych składników.

Czy pracownicy automatycznie przechodzą do nowego podmiotu?

Tak może być, jeżeli dochodzi do przejścia zakładu pracy lub jego części w rozumieniu Kodeksu pracy. Wtedy stosunki pracy trwają nadal, a nowy podmiot staje się pracodawcą. Jeżeli sprzedawane są tylko pojedyncze składniki majątku, automatyczne przejście pracowników może nie nastąpić.

Czy sprzedaż przedszkola podlega VAT?

Zbycie przedsiębiorstwa albo zorganizowanej części przedsiębiorstwa nie podlega ustawie o VAT. Sprzedaż pojedynczych składników majątku może natomiast podlegać VAT albo zwolnieniu z VAT. Ocena zależy od struktury transakcji, statusu stron i rodzaju sprzedawanych składników.

Kto płaci PCC przy sprzedaży przedszkola?

Przy umowie sprzedaży PCC płaci kupujący. Podstawą jest zasadniczo wartość rynkowa rzeczy lub praw majątkowych. Stawka zależy od rodzaju składników, dlatego w umowie warto rozdzielić ich wartości i przygotować czytelne załączniki.

Czy wystarczy kupić lokal i wyposażenie, aby prowadzić przedszkole?

Nie zawsze. Prowadzenie przedszkola niepublicznego wymaga spełnienia wymogów prawa oświatowego i odpowiedniego wpisu do ewidencji. Nabycie lokalu oraz wyposażenia nie zastępuje czynności wobec organu ewidencyjnego ani nie gwarantuje prawa do dotacji.

Podsumowanie

Przejęcie niepublicznego przedszkola powinno być poprzedzone analizą tego, czy przedmiotem transakcji jest przedsiębiorstwo, zorganizowana część przedsiębiorstwa czy tylko wybrane składniki majątku. Od tej kwalifikacji zależą forma umowy, przejście pracowników, przeniesienie umów, odpowiedzialność za zobowiązania, VAT, PCC oraz możliwość kontynuowania działalności.

Najbezpieczniej przygotować transakcję etapowo: najpierw audyt prawny i podatkowy, następnie uzgodnienia z organem ewidencyjnym i kontrahentami, a dopiero potem podpisanie umowy z pełnymi załącznikami. W sprawach przedszkoli szczególnie ważna jest ciągłość opieki nad dziećmi, dlatego umowa powinna przewidywać także praktyczne terminy i obowiązki informacyjne wobec rodziców oraz pracowników.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037
3. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
4. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - Dz.U. 2000 nr 86 poz. 959
5. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535
6. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, Dz.U. 2017 poz. 59