Rozliczenia konkubentów, sprzedaż domu, skutki podatkowe

Bezpodstawne wzbogacenie w relacjach partnerskich

W sytuacji, gdy tylko jedna osoba jest właścicielem nieruchomości oraz jedynym kredytobiorcą, a druga osoba partycypuje w spłacie zobowiązania, po stronie właściciela może dojść do bezpodstawnego wzbogacenia. Dotyczy to tej części świadczeń, którymi partnerka faktycznie spłacała zobowiązanie wobec banku.

Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 30.04.2015 r., I ACa 233/15, do rozliczeń konkubinatu należy stosować przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, tj. art. 405 KC.

Stanowisko to jest również powszechnie akceptowane w doktrynie prawa cywilnego, gdzie podkreśla się, że roszczenie zwrotu z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia stanowi podstawowy mechanizm rozliczeń między konkubentami (por. J. Ciszewski, P. Nazaruk (red.), „Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany”, 2022).

Zgodnie z art. 405 KC:
„Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.”

Świadczenie nienależne i jego skutki

Na podstawie art. 410 § 1 KC przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Z kolei § 2 tego przepisu stanowi, że świadczenie jest nienależne m.in. wtedy, gdy osoba spełniająca świadczenie nie była do tego zobowiązana.

Bezpodstawne wzbogacenie stanowi odrębne źródło zobowiązań i nie jest tożsame z darowizną. Również ustawa o podatku od spadków i darowizn nie wymienia bezpodstawnego wzbogacenia jako zdarzenia podlegającego opodatkowaniu.

Skutkiem bezpodstawnego wzbogacenia jest roszczenie o zwrot poniesionych nakładów.

Skutki podatkowe zwrotu nakładów

Na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych opodatkowaniu podlega przychód, rozumiany jako trwałe przysporzenie majątkowe. Zwrot wydatków nie powoduje jednak wzrostu majątku podatnika, a jedynie przywraca stan sprzed poniesienia nakładów. W konsekwencji nie powstaje przychód podatkowy.

Takie stanowisko potwierdził Dyrektor KIS w interpretacji z dnia 10.10.2019 r., nr 0113-KDIPT3.4011.389.2019.1.ASZ, wskazując, że kwota stanowiąca zwrot poniesionych nakładów na budowę domu nie stanowi przysporzenia majątkowego i nie podlega opodatkowaniu PIT.

Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 marca 2017 r., sygn. II FSK 164/15, podkreślając, że zwrotny charakter świadczenia z art. 405 i 406 KC wyklucza uznanie go za przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o PIT.

Brak opodatkowania PIT przy zwrocie nakładów potwierdzają również interpretacje indywidualne:
– z dnia 3 marca 2022 r., nr 0113-KDIPT2-1.4011.905.2021.5.MAP,
– z dnia 4 grudnia 2021 r., nr 0115-KDIT3.4011.943.2021.3.AD,
– z dnia 10 października 2019 r., nr 0113-KDIPT3.4011.389.2019.1.ASZ,
– z dnia 18 stycznia 2023 r., nr 0115-KDIT2.4011.796.2022.1.ENB.

Granica między zwrotem a darowizną

Jeżeli partnerka partycypowała w spłacie kredytu w określonej kwocie, ma prawo do zwrotu równowartości poniesionych nakładów. Zwrot tej kwoty jest dla niej neutralny podatkowo. Natomiast każda kwota przekazana ponad wartość faktycznych nakładów będzie stanowiła darowiznę i może podlegać opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.