Nowy składnik spadku po złożeniu SD-Z2

Zwolnienie z podatku od spadków i darowizn

Zgodnie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn nabycie rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma albo macochę może korzystać z pełnego zwolnienia podatkowego. Warunkiem jest zgłoszenie nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy.

Przy dziedziczeniu termin ten liczy się zasadniczo od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Jeżeli spadkobiercy sporządzili akt poświadczenia dziedziczenia i w terminie złożyli SD-Z2 dla znanych składników spadku, zachowali zwolnienie w zakresie tych składników.

Czy nieruchomość należała do spadku po ojcu?

W opisanej sytuacji kluczowa jest prawidłowa kwalifikacja nieruchomości. Sam wpis jednego małżonka w księdze wieczystej nie zawsze rozstrzyga, czy nieruchomość stanowiła wyłącznie jego majątek osobisty, czy weszła do majątku wspólnego małżonków.

Jeżeli z aktu notarialnego wynika, że nieruchomość została nabyta odpłatnie w czasie trwania wspólności ustawowej, na przykład w zamian za świadczenie rentowe, może to przemawiać za przynależnością nieruchomości do majątku wspólnego. Wtedy po śmierci jednego z małżonków do spadku wchodzi co do zasady udział zmarłego w tym majątku, a nie cała nieruchomość.

Praktycznie oznacza to, że w SD-Z2 nie wykazuje się całego domu i działki jako nabytych po ojcu, lecz udział przypadający każdemu spadkobiercy w części należącej do zmarłego. Przy wspólności majątkowej i dziedziczeniu przez małżonka oraz dwoje dzieci typowo do spadku wchodzi udział ojca wynoszący połowę, a każdy spadkobierca nabywa po jednej trzeciej tej połowy. Ostateczne wartości powinny jednak wynikać z dokumentów i przyjętego udziału spadkowego.

Późniejsze ujawnienie składnika majątku

Art. 4a ust. 2 ustawy przewiduje szczególne rozwiązanie dla sytuacji, w której nabywca dowiedział się o nabyciu rzeczy lub prawa majątkowego dopiero po upływie podstawowego terminu. Zwolnienie nadal może przysługiwać, jeżeli nabywca zgłosi ten składnik w terminie 6 miesięcy od dnia powzięcia wiadomości o jego nabyciu oraz uprawdopodobni fakt późniejszego uzyskania tej informacji.

Ten przepis ma znaczenie właśnie wtedy, gdy spadkobierca brał udział w czynnościach spadkowych, ale obiektywnie nie wiedział, że określony składnik powinien zostać zaliczony do masy spadkowej. Może tak być przy nieruchomości, która przez lata była traktowana jako majątek osobisty jednego małżonka, a dopiero analiza aktu notarialnego przed sprzedażą wykazała inny skutek prawny.

Nowe zgłoszenie SD-Z2 zamiast korekty

Jeżeli ujawnia się nowy składnik majątku spadkowego, zasadniczo nie składa się korekty wcześniejszego SD-Z2. Właściwe jest złożenie nowego zgłoszenia SD-Z2, obejmującego wyłącznie składnik, o którym spadkobierca dowiedział się później.

Takie podejście potwierdzono w interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 25 marca 2019 r., nr 0111-KDIB4.4015.21.2019.2.ASZ. Organ wskazał, że korekta zgłoszenia może służyć poprawieniu błędnych danych w już złożonym formularzu, natomiast nabycie innych rzeczy lub praw, niewykazanych wcześniej dlatego, że nie były znane, nie powinno być ujmowane jako korekta poprzedniego zgłoszenia.

W nowym SD-Z2 warto podać datę, w której spadkobierca dowiedział się o rzeczywistym charakterze nieruchomości, a także opisać źródło tej wiedzy, na przykład informację od notariusza podczas przygotowywania sprzedaży albo analizę dawnego aktu notarialnego.

Jak uprawdopodobnić późniejsze powzięcie wiedzy?

Ustawa wymaga uprawdopodobnienia, a nie pełnego udowodnienia późniejszego powzięcia wiadomości. Chodzi o przedstawienie wiarygodnych okoliczności, z których wynika, że podatnik nie wiedział wcześniej o danym składniku spadku i dowiedział się o nim dopiero później.

W części „Uwagi składającego zgłoszenie” formularza SD-Z2 można krótko opisać, że przy sporządzaniu aktu poświadczenia dziedziczenia spadkobiercy działali w przekonaniu, iż nieruchomość stanowi majątek osobisty matki, ponieważ była ona wpisana jako jedyny właściciel w księdze wieczystej. Następnie warto wskazać, że dopiero w toku czynności poprzedzających sprzedaż notariusz zwrócił uwagę na odpłatny charakter pierwotnej umowy i możliwe wejście nieruchomości do majątku wspólnego.

Pomocne mogą być również dokumenty: odpis księgi wieczystej, kopia dawnego aktu notarialnego, korespondencja z notariuszem, projekt aktu sprzedaży albo notatka wyjaśniająca chronologię zdarzeń. Nie trzeba jednak dołączać nadmiernej liczby dokumentów, jeżeli urząd ich nie wymaga. Najważniejsze jest jasne i spójne wyjaśnienie daty oraz przyczyny późniejszego ustalenia składu spadku.

W orzecznictwie podkreśla się, że uprawdopodobnienie nie oznacza pewności, lecz wykazanie prawdopodobieństwa określonego faktu. WSA w Olsztynie w wyroku z 13 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 643/18, wskazał, że uprawdopodobnienie ma prowadzić do przyjęcia, iż przedstawiona okoliczność jest wiarygodna. Podobnie NSA w wyroku z 4 marca 2020 r., sygn. akt II FSK 803/18, zaakceptował stosowanie art. 4a ust. 2 także wtedy, gdy spadkobierca nie znał pełnego składu majątku spadkowego.

Czy trzeba składać czynny żal?

W typowej sytuacji późniejszego ujawnienia składnika spadku czynny żal nie jest potrzebny, o ile spadkobierca składa nowe SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tym składniku, i uprawdopodobnia tę okoliczność. Nie chodzi wtedy o naprawienie wykroczenia lub przestępstwa skarbowego, lecz o skorzystanie z ustawowego mechanizmu przewidzianego dla później ujawnionego nabycia.

Inaczej może być, gdy podatnik wiedział o składniku spadku już wcześniej, ale mimo to nie zgłosił go w terminie, albo gdy urząd skarbowy może wykazać, że późniejsze powzięcie wiedzy jest niewiarygodne. W takich przypadkach warto indywidualnie ocenić ryzyko utraty zwolnienia i ewentualne obowiązki podatkowe.

Co wpisać w nowym SD-Z2?

W nowym zgłoszeniu należy wskazać dane spadkodawcy, dane spadkobiercy, tytuł nabycia, datę powstania obowiązku podatkowego lub datę późniejszego powzięcia wiadomości oraz opis i wartość ujawnionego składnika. Przy nieruchomości trzeba zwrócić uwagę na prawidłowe określenie udziału nabytego w spadku.

Jeżeli do spadku po ojcu wchodził tylko udział w nieruchomości wynikający z majątku wspólnego, każdy spadkobierca wykazuje jedynie swój udział w tym udziale. Wartość należy ustalić według zasad właściwych dla podatku od spadków i darowizn, czyli w praktyce według wartości rynkowej nabytego prawa, z uwzględnieniem stanu z dnia nabycia i cen z dnia powstania obowiązku podatkowego.

Jeżeli zgłoszenie zostanie złożone terminowo i spełnia wymogi art. 4a, spadkobiercy z najbliższej rodziny zachowują zwolnienie podatkowe. Jeżeli termin zostanie przekroczony, urząd może odmówić zwolnienia i konieczne może być rozliczenie podatku na zasadach przewidzianych dla pierwszej grupy podatkowej.

Podsumowanie

Po ujawnieniu nowego składnika spadku po wcześniejszym złożeniu SD-Z2 należy przede wszystkim ustalić, czy składnik rzeczywiście wchodził do masy spadkowej oraz jaki udział nabył konkretny spadkobierca. Jeżeli informacja o tym składniku pojawiła się dopiero później, właściwe jest złożenie nowego SD-Z2 obejmującego ten składnik, a nie korekty poprzedniego formularza.

Dla zachowania zwolnienia podatkowego najważniejsze jest dochowanie 6-miesięcznego terminu od dnia powzięcia wiadomości oraz wiarygodne opisanie tej okoliczności. W opisanym stanie faktycznym, jeżeli rodzina rzeczywiście dowiedziała się o przynależności nieruchomości do majątku wspólnego dopiero od notariusza, złożenie nowego SD-Z2 bez czynnego żalu jest rozwiązaniem zgodnym z mechanizmem przewidzianym w ustawie.

FAQ

Czy nowe SD-Z2 składa każdy spadkobierca osobno?

Tak. SD-Z2 jest zgłoszeniem konkretnego nabywcy. Każdy spadkobierca, który chce skorzystać ze zwolnienia, powinien złożyć własne zgłoszenie dotyczące swojego udziału w później ujawnionym składniku.

Czy trzeba poprawiać akt poświadczenia dziedziczenia?

Co do zasady akt poświadczenia dziedziczenia określa osoby spadkobierców i ich udziały, a nie pełny wykaz majątku. Ujawnienie nowego składnika zwykle nie wymaga zmiany aktu poświadczenia dziedziczenia, ale może wymagać prawidłowego rozliczenia podatkowego i uporządkowania dokumentów do sprzedaży nieruchomości.

Czy urząd skarbowy może zakwestionować późniejsze powzięcie wiedzy?

Tak, jeżeli wyjaśnienia będą niespójne albo z dokumentów będzie wynikało, że podatnik znał składnik spadku wcześniej. Dlatego w SD-Z2 warto jasno opisać chronologię i wskazać, dlaczego wcześniejsze pominięcie było obiektywnie wiarygodne.

Czy w SD-Z2 wpisuje się całą nieruchomość?

Nie, jeżeli spadkobierca nabył tylko udział w nieruchomości. W zgłoszeniu należy wykazać udział nabyty w spadku oraz jego wartość, a nie wartość całej nieruchomości, która częściowo mogła nadal należeć do żyjącego małżonka.

Co grozi za przekroczenie terminu 6 miesięcy?

Przekroczenie terminu może skutkować utratą zwolnienia z art. 4a. Wtedy nabycie może podlegać opodatkowaniu według zasad właściwych dla danej grupy podatkowej, chyba że w konkretnej sprawie istnieją podstawy do innego rozstrzygnięcia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
2. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 25 marca 2019 r., nr 0111-KDIB4.4015.21.2019.2.ASZ
3. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 643/18
4. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt II FSK 803/18