Umowa-zlecenie projektanta poza spółką jawną

Czy przedsiębiorca może podpisać umowę-zlecenie poza działalnością?

Tak, przedsiębiorca może zawrzeć umowę-zlecenie jako osoba fizyczna poza prowadzoną działalnością gospodarczą. Nie oznacza to jednak, że każdy taki kontrakt automatycznie będzie rozliczany jako przychód z działalności wykonywanej osobiście. O kwalifikacji podatkowej decyduje przede wszystkim rzeczywisty charakter czynności, a nie sama nazwa umowy ani oczekiwanie kontrahenta.

Zgodnie z art. 13 pkt 8 ustawy o PIT przychodami z działalności wykonywanej osobiście są m.in. przychody z umów-zleceń i umów o dzieło uzyskiwane od określonych podmiotów, w tym przedsiębiorców, osób prawnych i jednostek organizacyjnych. Przepis wyraźnie wyłącza jednak przychody z umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej.

W Pana sytuacji istotne jest to, że usługi projektowe i konsultingowe są już wykonywane w ramach spółki jawnej. Jeżeli nowa umowa dotyczy tego samego lub bardzo zbliżonego zakresu, urząd skarbowy może badać, czy nie jest to w istocie kolejny przychód z działalności gospodarczej, tylko ubrany w formę prywatnej umowy-zlecenia.

Co przesądza o kwalifikacji przychodu?

Ustawa o PIT definiuje pozarolniczą działalność gospodarczą przede wszystkim przez zarobkowy, zorganizowany i ciągły charakter aktywności wykonywanej we własnym imieniu. Jednocześnie przepisy wskazują sytuacje, w których czynności nie są uznawane za działalność gospodarczą, jeżeli łącznie spełnione są warunki dotyczące odpowiedzialności wobec osób trzecich, podporządkowania co do miejsca i czasu wykonywania czynności oraz braku ryzyka gospodarczego po stronie wykonawcy.

W praktyce organy podatkowe analizują m.in. następujące okoliczności:

• czy przedmiot zlecenia pokrywa się z zakresem usług świadczonych w działalności lub w spółce jawnej,
• czy zleceniobiorca wykorzystuje zaplecze, wiedzę, dokumentację, personel lub organizację właściwą dla działalności gospodarczej,
• czy współpraca ma charakter incydentalny, czy powtarzalny i przewidywany na dłuższy czas,
• czy wykonawca ponosi odpowiedzialność zawodową i gospodarczą za rezultat lub należyte wykonanie usługi,
• czy wynagrodzenie i sposób działania przypominają zwykłą usługę przedsiębiorcy, czy raczej jednorazowe osobiste zlecenie.

Jeżeli pozarolniczą działalność gospodarczą prowadzi spółka niebędąca osobą prawną, np. spółka jawna, przychody wspólnika z udziału w takiej spółce są zasadniczo kwalifikowane jako przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej. To dodatkowo wzmacnia argument organu, że podobne usługi projektowe wykonywane dla innego kontrahenta mogą należeć do tego samego źródła przychodów.

Czy osobiste wykonanie zlecenia rozwiązuje problem?

Nie. Obowiązek osobistego wykonania usługi nie jest wystarczającym argumentem za rozliczeniem przychodu poza działalnością gospodarczą. W wielu branżach przedsiębiorca świadczy usługi osobiście, zwłaszcza gdy liczą się jego kwalifikacje, uprawnienia, doświadczenie lub renoma. Dotyczy to również usług projektowych, inżynieryjnych i konsultingowych.

Osobisty charakter świadczenia może mieć znaczenie pomocnicze, ale nie przesądza o źródle przychodu. Jeżeli usługa jest wykonywana zawodowo, za wynagrodzeniem, w sposób zorganizowany i w zakresie zbieżnym z profilem spółki jawnej, organ podatkowy może uznać, że jest to przychód z działalności gospodarczej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreślano, że dla odróżnienia działalności gospodarczej od działalności wykonywanej osobiście nie wystarcza stwierdzenie, że dana osoba działa osobiście. Znaczenie ma całokształt okoliczności, w szczególności zawodowy, zorganizowany i ciągły charakter usług.

Jakie ryzyka podatkowe powstają przy błędnej kwalifikacji?

Jeżeli urząd skarbowy zakwestionuje rozliczenie umowy-zlecenia jako działalności wykonywanej osobiście, może uznać, że przychód powinien zostać rozliczony w ramach działalności gospodarczej. W konsekwencji mogą pojawić się problemy z prawidłowością zaliczek na podatek, kosztów uzyskania przychodów, dokumentowania transakcji oraz rozliczeń po stronie zleceniodawcy jako płatnika.

Dla zleceniodawcy ryzyko polega m.in. na tym, że przy klasycznej umowie-zleceniu może on występować jako płatnik podatku dochodowego i sporządzać informację PIT-11. Jeżeli jednak świadczenie powinno być rozliczone jako działalność gospodarcza, model rozliczenia może wyglądać inaczej. To właśnie dlatego kontrahenci często oczekują jasnego ustalenia, czy współpraca ma charakter prywatnego zlecenia, czy usługi gospodarczej.

W przypadku usług projektowych warto także pamiętać, że nazwa umowy cywilnoprawnej nie przesądza o skutkach podatkowych. Umowa może być nazwana zleceniem, ale jeżeli jej treść, organizacja pracy i zakres odpowiedzialności odpowiadają normalnej usłudze świadczonej przez przedsiębiorcę, organ może ocenić ją według rzeczywistego charakteru.

Jak zmniejszyć ryzyko sporu z urzędem skarbowym?

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest takie ułożenie współpracy, aby odpowiadała rzeczywistemu modelowi wykonywania usługi. Jeżeli projekt ma być elementem działalności zawodowej prowadzonej przez wspólnika spółki jawnej, warto rozważyć zawarcie umowy ze spółką, a w samej umowie wskazać, że określone czynności ma wykonywać konkretna osoba jako kluczowy specjalista.

Jeżeli strony mimo wszystko chcą zawrzeć umowę z osobą fizyczną poza działalnością, należy zadbać o spójność dokumentów i praktyki. Umowa powinna jasno wskazywać, dlaczego zlecenie nie jest wykonywane w ramach działalności gospodarczej, jaki ma zakres, czy jest incydentalne, kto ponosi ryzyko, kto odpowiada wobec osób trzecich oraz czy wykonawca korzysta z zaplecza spółki.

Nie należy jednak tworzyć sztucznej konstrukcji tylko po to, aby osiągnąć korzystniejsze rozliczenie. Jeżeli fakty wskazują, że usługa jest wykonywana w ramach działalności gospodarczej, sama prywatna forma umowy może nie wystarczyć.

Interpretacja indywidualna jako najbezpieczniejsze rozwiązanie

W sytuacji granicznej warto wystąpić o interpretację indywidualną. Wniosek pozwala opisać planowany model współpracy i zapytać, czy przychód z umowy powinien zostać rozliczony jako działalność wykonywana osobiście, czy jako działalność gospodarcza.

Opłata od wniosku o interpretację wynosi 40 zł od jednego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego. Interpretacja powinna zostać wydana bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 3 miesięcy. Ochrona wynikająca z interpretacji działa jednak tylko wtedy, gdy opisany stan faktyczny jest zgodny z rzeczywistością i podatnik zastosuje się do otrzymanego stanowiska.

W opisywanym przypadku interpretacja jest szczególnie przydatna, ponieważ zakres planowanej umowy pokrywa się z usługami wykonywanymi w spółce jawnej. To właśnie taka zbieżność najczęściej powoduje spór o właściwe źródło przychodu.

Podsumowanie

Zawarcie umowy-zlecenia poza spółką jawną jest prawnie możliwe, ale przy usługach projektowych podobnych do wykonywanych w spółce nie jest neutralne podatkowo. Urząd skarbowy może badać, czy umowa nie powinna zostać rozliczona jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej.

Najważniejsze jest ustalenie, czy zlecenie ma rzeczywiście prywatny, incydentalny charakter, czy stanowi element zawodowej, zorganizowanej aktywności przedsiębiorcy. Sam wymóg osobistego wykonania usługi nie przesądza sprawy. Przy większej wartości zlecenia lub dłuższej współpracy warto rozważyć interpretację indywidualną albo zmianę modelu umowy na bardziej odpowiadający rzeczywistości.

FAQ

Czy sama nazwa „umowa-zlecenie” decyduje o rozliczeniu podatkowym?

Nie. Organy podatkowe mogą oceniać rzeczywisty charakter współpracy. Jeżeli umowa nazwana zleceniem faktycznie dotyczy usług wykonywanych w sposób zawodowy, zorganizowany i zbieżny z działalnością gospodarczą, jej nazwa nie przesądzi o źródle przychodu.

Czy osobiste wykonanie usługi oznacza działalność wykonywaną osobiście?

Nie zawsze. Przedsiębiorca również może wykonywać usługi osobiście. Osobiste zaangażowanie jest tylko jedną z okoliczności i nie eliminuje ryzyka uznania przychodu za przychód z działalności gospodarczej.

Czy wspólnik spółki jawnej może mieć przychód z prywatnego zlecenia?

Może, ale tylko wtedy, gdy zlecenie faktycznie nie jest wykonywane w ramach działalności gospodarczej. Jeżeli zakres usługi pokrywa się z działalnością spółki jawnej, kwalifikacja jako prywatne zlecenie może zostać zakwestionowana.

Kto pobiera zaliczkę na podatek przy umowie-zleceniu poza działalnością?

Co do zasady zleceniodawca występuje wtedy jako płatnik podatku dochodowego i rozlicza zaliczki oraz informację podatkową. Jeżeli jednak przychód powinien być rozliczony jako działalność gospodarcza, model rozliczenia może być inny.

Czy interpretacja indywidualna daje pełne bezpieczeństwo?

Daje ochronę w granicach opisanego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego. Jeżeli rzeczywisty sposób wykonywania umowy różni się od opisu we wniosku, ochrona może nie zadziałać.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
2. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców - Dz.U. 2018 poz. 646
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
4. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
5. Wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 1 września 2004 r., sygn. akt I SA/Wr 1892/02
6. Wyrok NSA z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II FSK 1952/09