Darowizna akcji żonie i teściowi bez podatku

Darowizna akcji żonie, a następnie jej ojcu

Akcje spółki akcyjnej są co do zasady zbywalne. Wynika to z art. 337 Kodeksu spółek handlowych. Zbycie obejmuje nie tylko sprzedaż, ale także nieodpłatne przeniesienie praw, czyli darowiznę. Nie oznacza to jednak, że każdą darowiznę akcji można przeprowadzić wyłącznie na podstawie krótkiej umowy bez sprawdzenia dokumentów spółki.

W pierwszej kolejności trzeba ustalić, czy chodzi o akcje spółki publicznej, czy niepublicznej. Przy akcjach spółki publicznej techniczny sposób przeniesienia praw zależy od rachunku papierów wartościowych i zasad obowiązujących w obrocie zdematerializowanym. Przy akcjach spółki niepublicznej istotne znaczenie ma rejestr akcjonariuszy prowadzony przez uprawniony podmiot, ponieważ ujawnienie nabywcy akcji następuje przez odpowiedni wpis w tym rejestrze.

Trzeba także sprawdzić statut spółki. Jeżeli akcje są imienne, statut może uzależniać ich zbycie od zgody spółki albo przewidywać inne ograniczenia. W takiej sytuacji pominięcie procedury statutowej może zablokować skuteczne przeprowadzenie darowizny albo utrudnić wpis nabywcy do rejestru akcjonariuszy. Przy podobnych transferach w spółkach kapitałowych trzeba też odróżnić darowiznę akcji od darowizny udziałów w spółce, bo inne mogą być dokumenty i sposób zgłoszenia.

Czy darowizna akcji musi być zawarta u notariusza?

Darowizna jest uregulowana w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z art. 888 K.c. przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Z kolei art. 890 K.c. przewiduje, że oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, ale umowa darowizny zawarta bez tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione.

W praktyce oznacza to, że dla samej darowizny akcji akt notarialny nie jest zawsze bezwzględnym warunkiem ważności. Inaczej byłoby np. przy darowiźnie nieruchomości, gdzie forma aktu notarialnego jest konieczna. Przy akcjach warto jednak zadbać o dokument, który będzie wystarczającą podstawą do dokonania wpisu w rejestrze akcjonariuszy albo do przeprowadzenia operacji przez dom maklerski.

Najbezpieczniej, aby umowa darowizny wskazywała co najmniej: strony, liczbę i rodzaj akcji, dane spółki, tytuł prawny darczyńcy do akcji, oświadczenie o nieodpłatnym przeniesieniu praw oraz informację, czy statut spółki wymaga zgody na zbycie. Jeżeli podmiot prowadzący rejestr akcjonariuszy wymaga szczególnej formy dokumentu, należy się do tego dostosować.

Czy można zrobić dwie darowizny tego samego dnia?

Przepisy Kodeksu cywilnego nie wprowadzają minimalnego odstępu czasu pomiędzy jedną darowizną a drugą. Co do zasady możliwe jest więc przekazanie akcji żonie, a następnie dokonanie przez żonę darowizny tych akcji jej ojcu nawet tego samego dnia.

Nie oznacza to jednak, że czas jest jedyną kwestią do oceny. Ważne jest, aby pierwsza darowizna była rzeczywista, a żona faktycznie nabyła akcje i mogła nimi rozporządzać. Jeżeli z dokumentów lub okoliczności wynikałoby, że żona nie miała realnej swobody, lecz była wyłącznie formalnym pośrednikiem zobowiązanym do natychmiastowego przekazania akcji ojcu, organ podatkowy może analizować, czy rzeczywistym celem nie było obejście zasad opodatkowania darowizny bezpośredniej.

Warto też sprawdzić, czy akcje należą do majątku osobistego darczyńcy, czy do majątku wspólnego małżonków. Jeżeli akcje są objęte wspólnością majątkową małżeńską, klasyczna darowizna z męża na żonę może wymagać wcześniejszego uporządkowania kwestii majątkowych, ponieważ żona może już współuczestniczyć w majątku, z którego akcje pochodzą.

Podatek od darowizny dla żony i dla ojca

Darowizny podlegają co do zasady podatkowi od spadków i darowizn. Ustawa przewiduje jednak zwolnienie dla najbliższej rodziny, określane często jako zwolnienie dla grupy zero. Obejmuje ono m.in. małżonka, zstępnych i wstępnych, a więc w opisanym układzie darowizn: męża i żonę oraz córkę i jej ojca.

Bezpośrednia darowizna od zięcia na rzecz teścia nie korzysta z tego zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Teść należy do I grupy podatkowej, ale nie do kręgu osób objętych zwolnieniem dla grupy zero. Dlatego przy darowiźnie bezpośredniej trzeba byłoby osobno ocenić kwotę wolną, wartość akcji oraz ewentualny podatek.

Przy darowiźnie od męża dla żony oraz od żony dla jej ojca zwolnienie może objąć całą wartość darowizny, jeżeli zostaną spełnione warunki ustawowe. Najważniejszy warunek to zgłoszenie nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych do właściwego naczelnika urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. W praktyce zgłoszenia dokonuje obdarowany, czyli najpierw żona, a następnie ojciec żony.

Jeżeli umowa darowizny zostanie zawarta w formie aktu notarialnego, obowiązki związane ze zgłoszeniem i poborem podatku w zakresie przewidzianym przepisami przejmuje notariusz. Trzeba jednak odróżnić akt notarialny od samego poświadczenia podpisów. Samo notarialne poświadczenie podpisów pod umową nie zawsze zwalnia obdarowanego z obowiązku złożenia SD-Z2.

Wycena akcji i obowiązki wobec urzędu skarbowego

Do celów podatku od spadków i darowizn znaczenie ma wartość rynkowa nabytych praw majątkowych. Przy akcjach spółki publicznej punktem odniesienia może być kurs giełdowy, natomiast przy akcjach spółki niepublicznej wycena bywa bardziej złożona. W razie sporu organ podatkowy może weryfikować wartość wskazaną przez podatnika.

W formularzu SD-Z2 trzeba prawidłowo opisać przedmiot darowizny i wskazać jego wartość. W przypadku dużego pakietu akcji albo spółki niepublicznej warto rozważyć przygotowanie dokumentów potwierdzających sposób ustalenia wartości, np. zestawienia finansowego, wyceny lub uzasadnienia przyjętej metody.

Darowizna akcji po stronie darczyńcy co do zasady nie powoduje przychodu w podatku dochodowym, ponieważ jest czynnością nieodpłatną. Inaczej należy oceniać późniejszą sprzedaż akcji przez obdarowanego. Wtedy znaczenie mogą mieć przepisy o kosztach uzyskania przychodów, sposób nabycia akcji przez darczyńcę oraz dokumenty potwierdzające wydatki historyczne.

Jak bezpiecznie przeprowadzić darowiznę akcji?

Przed podpisaniem umów warto wykonać kilka kroków. Po pierwsze, należy sprawdzić statut spółki i ustalić, czy zbycie akcji wymaga zgody spółki albo spełnienia dodatkowych warunków. Po drugie, trzeba skontaktować się z podmiotem prowadzącym rejestr akcjonariuszy albo domem maklerskim i ustalić, jakie dokumenty będą wymagane do przeniesienia akcji.

Po trzecie, należy przygotować dwie odrębne umowy darowizny, jeżeli rzeczywiście mają nastąpić dwie odrębne darowizny. Każda z nich powinna dokumentować samodzielną czynność prawną. Po czwarte, obdarowani powinni dopilnować terminów podatkowych, zwłaszcza 6-miesięcznego terminu na złożenie SD-Z2, jeżeli darowizna nie jest objęta obowiązkami notariusza.

Po piąte, przy znacznej wartości akcji warto zadbać o uzasadnienie gospodarcze i rodzinne całej operacji. Nie chodzi o to, że dwie darowizny są zakazane. Chodzi o to, aby dokumenty i fakty potwierdzały, że każda darowizna rzeczywiście została wykonana, a obdarowany miał możliwość samodzielnego rozporządzenia otrzymanymi akcjami.

Podsumowanie

Przekazanie akcji żonie, a następnie przez żonę jej ojcu jest prawnie możliwe i może być podatkowo korzystne, ponieważ obie darowizny mieszczą się w kręgu najbliższej rodziny objętej zwolnieniem. Nie ma ustawowego obowiązku zachowania odstępu czasowego pomiędzy darowiznami.

Najważniejsze jest jednak prawidłowe przeprowadzenie całej procedury: sprawdzenie ograniczeń statutowych, przygotowanie umów, dokonanie wymaganych wpisów lub operacji w systemie obrotu papierami wartościowymi oraz terminowe zgłoszenie darowizn do urzędu skarbowego. Przy dużej wartości akcji szczególnie istotne jest uniknięcie wrażenia, że pierwsza darowizna była jedynie pozorna.

FAQ

Czy darowizna akcji żonie wymaga aktu notarialnego?

Nie zawsze. Z art. 890 K.c. wynika, że oświadczenie darczyńcy powinno mieć formę aktu notarialnego, ale darowizna bez tej formy staje się ważna po spełnieniu świadczenia. W praktyce trzeba jednak zapewnić dokument wymagany do przeniesienia akcji, zwłaszcza do wpisu w rejestrze akcjonariuszy.

Czy między darowizną dla żony a darowizną dla ojca musi upłynąć określony czas?

Nie ma ustawowego minimalnego odstępu czasu. Dwie darowizny mogą nastąpić nawet tego samego dnia, ale każda z nich powinna być rzeczywista i prawidłowo udokumentowana. Ryzykowne jest tworzenie dokumentów, z których wynika, że pierwsza obdarowana osoba była wyłącznie pozornym pośrednikiem.

Czy teść korzysta ze zwolnienia z podatku od darowizny?

Przy darowiźnie bezpośrednio od zięcia teść nie korzysta ze zwolnienia dla grupy zero. Jeżeli jednak darowizny dokonuje jego córka, czyli zstępna, ojciec może skorzystać ze zwolnienia przewidzianego dla najbliższej rodziny, o ile spełni warunki ustawowe.

Kto składa SD-Z2 przy darowiźnie akcji?

Zgłoszenia dokonuje obdarowany. Przy dwóch darowiznach najpierw SD-Z2 składa żona jako obdarowana przez męża, a następnie ojciec jako obdarowany przez córkę. Termin wynosi 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, chyba że czynność została dokonana w formie aktu notarialnego i obowiązki przejmuje notariusz.

Czy darczyńca płaci PIT od darowizny akcji?

Co do zasady nie, ponieważ darowizna jest czynnością nieodpłatną i darczyńca nie uzyskuje ceny ani innego ekwiwalentu. Podatek dochodowy może mieć znaczenie później, gdy obdarowany sprzeda akcje. Wtedy trzeba osobno ustalić przychód, koszty i dokumenty potwierdzające nabycie akcji.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037
3. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn
4. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych