Korekta faktur po wyroku sądu a VAT i PIT/CIT

Co oznacza wyrok sądu dla wystawionych faktur?

Jeżeli sąd stwierdził, że za dwie faktury wynagrodzenie nie jest należne, a za trzecią fakturę należy się tylko część kwoty, przedsiębiorca nie powinien pozostawiać rozliczeń tak, jakby całe wynagrodzenie nadal było należne. Faktura dokumentuje określone zdarzenie gospodarcze, ale nie może utrwalać kwoty, której - zgodnie z rozstrzygnięciem sądu - kontrahent nie ma obowiązku zapłacić.

W praktyce prawidłowym kierunkiem jest zwykle wystawienie faktur korygujących: do zera w odniesieniu do faktur, których sąd w całości nie uznał, oraz do kwoty należnej w odniesieniu do faktury uznanej częściowo. Treść korekty powinna być spójna z sentencją i uzasadnieniem wyroku, a dokumentacja powinna pozwalać wyjaśnić, dlaczego zmniejszono podstawę opodatkowania i przychód.

Korekta faktur i VAT

Na gruncie VAT wystawienie faktury co do zasady powoduje obowiązek wykazania podatku należnego. Jeżeli jednak później zostanie ustalone, że należność nie przysługuje albo przysługuje w niższej kwocie, podatnik powinien doprowadzić rozliczenia do zgodności z rzeczywistą podstawą opodatkowania.

Podstawą wystawienia faktury korygującej jest art. 106j ustawy o VAT. Korekta może być konieczna między innymi wtedy, gdy po wystawieniu faktury nastąpiło obniżenie podstawy opodatkowania albo stwierdzono pomyłkę w kwocie należności, cenie, stawce, kwocie podatku lub innej pozycji faktury.

Przy korekcie zmniejszającej VAT należny szczególnie ważne jest posiadanie dokumentacji potwierdzającej przyczynę obniżenia. W tej sprawie podstawowym dokumentem będzie wyrok wraz z uzasadnieniem. Warto zachować także korespondencję z kontrahentem, dowód doręczenia faktury korygującej oraz dokumenty księgowe pokazujące sposób ujęcia korekty.

Obecnie przy korektach in minus w VAT nie należy opierać się wyłącznie na dawnym wymogu potwierdzenia odbioru faktury korygującej przez nabywcę. Kluczowe jest ustalenie, czy podatnik posiada dokumentację wymaganą przez aktualne przepisy dla obniżenia podstawy opodatkowania i czy korekta odpowiada rzeczywistemu przebiegowi zdarzeń. W razie sporu z kontrahentem prawomocne rozstrzygnięcie sądu może mieć istotne znaczenie dowodowe.

Faktury korygujące należy następnie prawidłowo wykazać w ewidencji i pliku JPK_V7. Okres ujęcia korekty powinien być oceniony z uwzględnieniem przyczyny korekty, daty wystawienia faktury korygującej, dokumentacji oraz tego, czy pierwotna faktura od początku nie odpowiadała należności, czy też korekta wynika z późniejszego rozstrzygnięcia sporu.

Korekta przychodu w PIT albo CIT

W podatku dochodowym najważniejsze jest ustalenie, czy wcześniej wykazany przychód był rzeczywiście należny. Jeżeli sąd przesądził, że określona część wynagrodzenia nie przysługuje, przedsiębiorca powinien skorygować przychód podatkowy tak, aby nie płacić podatku od kwoty, której nie ma prawa dochodzić.

Zasady korekty przychodów wynikają odpowiednio z art. 14 ust. 1m ustawy o PIT oraz art. 12 ust. 3j ustawy o CIT. Co do zasady, jeżeli korekta nie jest spowodowana błędem rachunkowym ani oczywistą omyłką, ujmuje się ją w okresie rozliczeniowym, w którym wystawiono fakturę korygującą albo inny dokument potwierdzający przyczynę korekty. Jeżeli jednak pierwotne rozliczenie było błędne od początku, korekta może wymagać odniesienia się do okresu, w którym przychód został pierwotnie wykazany.

W sprawach zakończonych wyrokiem sądu nie da się automatycznie przyjąć jednego sposobu korekty dla każdego przypadku. Trzeba przeanalizować, czy wyrok jedynie rozstrzygał sporną wierzytelność, czy potwierdził, że faktury od początku obejmowały nienależne kwoty. Znaczenie mogą mieć także treść umowy, protokoły odbioru, korespondencja stron, wcześniejsze wezwania do zapłaty i sposób prowadzenia ksiąg.

Jeżeli podatek dochodowy został już zapłacony od kwot, które finalnie nie są należne, możliwe może być złożenie korekty zeznania lub odpowiednie ujęcie korekty w bieżącym okresie - zależnie od przyczyny korekty. Przy księgach rachunkowych należy dodatkowo zadbać o zgodne ujęcie zdarzenia w rachunkowości.

Czy można zamiast korekty zastosować ulgę na złe długi?

Ulga na złe długi w VAT może mieć zastosowanie do wierzytelności istniejącej, wykazanej jako należność i nieuregulowanej w ustawowym terminie. Co do zasady wymaga między innymi upływu 90 dni od terminu płatności oraz spełnienia pozostałych warunków z art. 89a ustawy o VAT.

Nie należy jednak traktować ulgi na złe długi jako zamiennika korekty faktury w części, w której wyrok sądu potwierdza brak należności. Jeżeli wierzytelność w tej części nie istnieje, właściwym kierunkiem jest zwykle korekta podstawy opodatkowania, a nie rozliczanie jej jako niezapłaconej należności.

Inaczej może wyglądać sytuacja w zakresie kwoty, którą sąd uznał za należną, ale kontrahent jej nie zapłacił. Wtedy - po spełnieniu warunków ustawowych - można rozważyć ulgę na złe długi w VAT albo podatkowe skutki nieściągalności wierzytelności.

Nieściągalna wierzytelność w kosztach

W podatku dochodowym rozliczenie nieściągalnej wierzytelności jako kosztu uzyskania przychodu jest możliwe tylko po spełnieniu warunków ustawowych. Wierzytelność musi zasadniczo zostać wcześniej zarachowana jako przychód należny, a jej nieściągalność powinna być właściwie udokumentowana.

Podstawy prawne przewidują takie rozwiązanie odpowiednio w art. 23 ust. 1 pkt 20 ustawy o PIT oraz art. 16 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT. Nie jest to jednak narzędzie do rozliczenia kwoty, której sąd nie uznał za należną. W takiej części problem dotyczy raczej korekty przychodu, a nie kosztu z tytułu nieściągalności.

Jakie dokumenty warto zgromadzić?

Dla bezpieczeństwa podatkowego warto przygotować kompletny zestaw dokumentów uzasadniających korekty. W szczególności będą to: wyrok sądu, uzasadnienie, faktury pierwotne, faktury korygujące, umowa z kontrahentem, korespondencja dotycząca sporu, dokumenty potwierdzające doręczenie korekt oraz notatka księgowa opisująca przyczynę i sposób rozliczenia.

Jeżeli sprawa obejmuje kilka faktur, dobrze jest przygotować tabelę pokazującą: numer faktury pierwotnej, kwotę netto, VAT, kwotę brutto, zakres uznany przez sąd, kwotę korekty oraz sposób ujęcia w VAT i podatku dochodowym. Taka dokumentacja ułatwia obronę rozliczenia w razie czynności sprawdzających albo kontroli.

Ryzyka braku korekty

Pozostawienie rozliczeń bez zmian może oznaczać zapłatę podatku od kwot, które nie są należne. W praktyce jest to realna strata finansowa, szczególnie gdy chodzi o większe faktury lub kilka okresów rozliczeniowych.

Z drugiej strony nieprawidłowa korekta, dokonana bez dokumentacji albo w niewłaściwym okresie, również może zostać zakwestionowana. Organ podatkowy może zażądać wyjaśnień, dokumentów, korekt deklaracji, a w niektórych sytuacjach mogą pojawić się odsetki za zwłokę. Dlatego korekta powinna być powiązana z konkretną podstawą faktyczną i prawną.

FAQ

Czy po wyroku sądu zawsze trzeba wystawić fakturę korygującą?

Jeżeli wyrok potwierdza, że kwota z faktury nie jest należna albo jest należna tylko częściowo, faktura korygująca jest zwykle najwłaściwszym dokumentem porządkującym rozliczenia VAT i księgi. Trzeba jednak przeanalizować treść wyroku i przyczynę korekty.

Czy kontrahent musi potwierdzić odbiór faktury korygującej?

Przy korektach zmniejszających VAT obecnie kluczowe jest posiadanie właściwej dokumentacji uzasadniającej obniżenie podstawy opodatkowania. Potwierdzenie odbioru może być pomocne dowodowo, ale nie należy opierać całego rozliczenia wyłącznie na dawnym formalnym wymogu potwierdzenia odbioru.

Czy korektę przychodu trzeba zrobić wstecz?

To zależy od przyczyny korekty. Jeżeli pierwotne rozliczenie było błędne od początku, korekta może dotyczyć okresu pierwotnego. Jeżeli korekta wynika z późniejszego zdarzenia lub rozstrzygnięcia sporu i nie była oczywistą omyłką, zwykle analizuje się ujęcie jej w okresie wystawienia faktury korygującej albo innego dokumentu.

Czy można odzyskać zapłacony VAT i podatek dochodowy?

Możliwe jest zmniejszenie rozliczeń podatkowych przez prawidłowo udokumentowaną korektę. Jeżeli podatek został już zapłacony, skutkiem korekty może być nadpłata albo zmniejszenie bieżących zobowiązań, zależnie od podatku, okresu i sposobu rozliczenia.

Czy ulga na złe długi obejmuje kwoty oddalone przez sąd?

Co do zasady nie. Ulga na złe długi dotyczy wierzytelności istniejącej, lecz nieuregulowanej. Jeżeli sąd stwierdził, że dana kwota nie jest należna, właściwym rozwiązaniem jest zwykle korekta, a nie traktowanie tej kwoty jako nieściągalnej wierzytelności.

Podsumowanie

Wyrok sądu może być podstawą do uporządkowania rozliczeń podatkowych po wystawieniu faktur. Najczęściej wymaga to wystawienia faktur korygujących, zmniejszenia VAT należnego oraz odpowiedniego skorygowania przychodu w PIT albo CIT. Nie ma jednak jednej automatycznej metody dla każdej sprawy. Kluczowe są: treść rozstrzygnięcia, przyczyna korekty, komplet dokumentów i prawidłowe ustalenie okresu rozliczeniowego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
2. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535
3. Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - Dz.U. 1992 nr 21 poz. 86