Możliwość stosowania uproszczonych zaliczek w działach specjalnych produkcji rolnej

Podstawa prawna ustalania przychodu

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy PIT przychód z działów specjalnych produkcji rolnej ustala się według zasad określonych w art. 14 (właściwym dla działalności gospodarczej), jeżeli podatnik prowadzi księgi wykazujące te przychody. Oznacza to, że prowadzenie ksiąg otwiera możliwość stosowania regulacji przewidzianych dla działalności gospodarczej.

Możliwość stosowania zaliczek uproszczonych

Kwestia zaliczek uproszczonych została uregulowana w art. 44 ust. 6b ustawy PIT. Z kolei art. 44 ust. 14 wskazuje, że do podatników prowadzących działy specjalne produkcji rolnej i ustalających dochód na podstawie ksiąg stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zaliczek, w tym dotyczące zaliczek uproszczonych. Oznacza to, że przepisy te mają zastosowanie również do działów specjalnych, z uwzględnieniem specyfiki tej działalności.

Treść art. 44 ust. 6b ustawy PIT określa, że podatnicy mogą wpłacać zaliczki uproszczone w wysokości 1/12 podatku wynikającego z zeznania złożonego:

1. w roku poprzedzającym dany rok podatkowy, lub

2. dwa lata wcześniej — jeżeli w zeznaniu z roku poprzedniego nie wykazano dochodu lub był on bardzo niski.

Zaliczkę oblicza się od podatku wynikającego z zeznania PIT-36 lub PIT-36L, w zależności od formy opodatkowania.

Dochód ustalony według norm szacunkowych a zaliczki uproszczone

Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy PIT dochód z działów specjalnych ustalony według norm szacunkowych jest dochodem wykazywanym w zeznaniu rocznym, jednak ustalanym w sposób uproszczony, a nie na podstawie rzeczywistych danych z ksiąg. Rodzi to wątpliwości co do możliwości wykorzystania takiego dochodu do obliczenia zaliczek uproszczonych, ponieważ normy szacunkowe stanowią odrębny tryb ustalania dochodu, a zaliczki na ich podstawie ustala naczelnik urzędu skarbowego w drodze decyzji (art. 43 ustawy PIT).

Wykładnia przepisów i jej znaczenie

Zgodnie z zasadą pierwszeństwa wykładni językowej (m.in. wyrok NSA z 26.10.2021 r., II FSK 979/21) w pierwszej kolejności należy stosować interpretację literalną. Literalne brzmienie przepisów — w szczególności art. 44 ust. 14 — przemawia za możliwością stosowania uproszczonych zaliczek także przez podatników działów specjalnych rozliczających się według ksiąg.

Jednocześnie przepisy odsyłają do stosowania ich „odpowiednio”, a nie „wprost”, co oznacza konieczność uwzględnienia różnic wynikających z art. 43 ustawy PIT dotyczącego rozliczeń według norm szacunkowych.

W orzecznictwie (np. NSA z 03.02.2016 r., I OSK 2564/15) podkreśla się, że wykładnia literalna ma pierwszeństwo, ale czasem musi ustąpić wykładni systemowej, jeżeli wymaga tego spójność prawa.

Wnioski

W ocenie prawnika, pomimo istniejących wątpliwości i braku oficjalnych interpretacji podatkowych, stosowanie uproszczonych zaliczek przez podatników działów specjalnych rozliczających dochód na podstawie ksiąg jest dopuszczalne.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
2. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26.10.2021 r., II FSK 979/21
3. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 03.02.2016 r., I OSK 2564/15