Darowizna przez małżonka a ryzyko podatkowe, analiza legalności i konsekwencji

Ocena konstrukcji darowizn

Z punktu widzenia ustawy o podatku od spadków i darowizn takie działanie może zostać potraktowane jako próba obejścia prawa podatkowego, jeżeli organ uzna, że jedynym lub głównym celem było uniknięcie podatku należnego od darowizny na rzecz osoby z drugiej grupy podatkowej. Może to stanowić nadużycie prawa podatkowego w rozumieniu art. 119a Ordynacji podatkowej.

Różnice w opodatkowaniu darowizn

Bezpośrednia darowizna od męża do siostry żony (szwagierki) należy do drugiej grupy podatkowej. Obowiązuje dla niej określona kwota wolna (art. 9 ustawy o podatku od spadków i darowizn), a po jej przekroczeniu naliczany jest podatek według skali z art. 15 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Darowizna od męża do żony oraz darowizna od żony do jej siostry mogą korzystać ze zwolnienia podatkowego jako tzw. „grupa zerowa” na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Klauzula obejścia prawa podatkowego

Zgodnie z art. 119a §1 Ordynacji podatkowej:

„Czynność nie skutkuje osiągnięciem korzyści podatkowej, jeżeli osiągnięcie tej korzyści, sprzecznej w danych okolicznościach z przedmiotem lub celem ustawy podatkowej lub jej przepisu, było głównym lub jednym z głównych celów jej dokonania, a sposób działania był sztuczny”.

Natomiast art. 119a §2 stanowi, że organ może określić skutki podatkowe na podstawie stanu faktycznego odpowiedniego do celu danego przepisu.

W praktyce oznacza to, że jeżeli organ podatkowy stwierdzi, że darowizna dla żony była jedynie etapem pośrednim mającym na celu uniknięcie podatku przy przekazaniu pieniędzy siostrze, może potraktować całą operację jako darowiznę dla osoby z drugiej grupy podatkowej.

Potencjalne działania organu podatkowego

Jeśli urząd skarbowy uzna tę konstrukcję za sztuczną lub pozorną, może:

• uznać darowiznę dla żony za czynność pozorną,

• zakwalifikować całość jako darowiznę na rzecz siostry żony,

• naliczyć podatek wraz z odsetkami,

• nałożyć sankcyjny podatek 20% (art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn), jeśli darowizny nie zostały zgłoszone w terminie.

Kiedy konstrukcja może być uznana za realną

Jeśli żona faktycznie rozporządza otrzymanymi środkami, np.:

• część zatrzymuje,

• przekazuje pieniądze w innym czasie,

• nie przekazuje całej kwoty,

może to świadczyć o realnym charakterze darowizny. W takim przypadku trudniej byłoby organowi uznać działanie za obejście prawa. Natomiast schemat polegający na przekazaniu identycznej kwoty w krótkim odstępie czasu może wzbudzać podejrzenia.