Sprzedaż i zakup samochodu w działalności gospodarczej, jak zrobić to najkorzystniej podatkowo?

Sprzedaż samochodu z działalności a podatek dochodowy i składka zdrowotna

Zgodnie z obowiązującymi przepisami w przypadku sprzedaży auta użytkowanego w ramach działalności gospodarczej dopiero po 6 latach, licząc od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym miało miejsce wycofanie samochodu z JDG, można taki pojazd sprzedać bez podatku. W innym przypadku powstanie przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, który będzie trzeba odpowiednio opodatkować. Co więcej, od osiągniętego przychodu trzeba zapłacić składkę zdrowotną ZUS. W przypadku opodatkowania podatkiem liniowym wynosi ona 4,9% osiągniętego dochodu. Do tego przedsiębiorca nie może jej odliczyć, optymalizując w ten sposób podatek.

Darowizna pojazdu na żonę – czy to możliwe?

W przypadku dokonania darowizny na inną osobę, a następnie po upływie 6 miesięcy od darowizny samochodu przez tę osobę, nie ma obowiązku odprowadzenia podatku dochodowego od tak powstałego przychodu. Niemniej jednak w przypadku darowizny samochodu na żonę istotne jest to, czy posiadacie Państwo rozdzielność majątkową. Może bowiem pojawić się tu problem.

Wyjaśniam, że zgodnie z art. 33 pkt 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.) do majątku osobistego każdego z małżonków należą m.in.:

1. przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,
2. przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił.

Zatem, jeśli chodzi o darowiznę na rzecz żony, z którą ma Pan wspólność majątkową, na początku wskazuję, że istotą wspólności małżeńskiej jest współwłasność łączna istniejąca między małżonkami. Cechuje się ona bezudziałowym charakterem, co oznacza, że każdy z małżonków ma pełne prawo do każdego składnika majątku objętego wspólnością. Jednocześnie każdy z małżonków może dokonywać np. darowizny ze swojego majątku odrębnego do majątku wspólnego małżonków. Małżonkowie w trakcie trwania wspólności majątkowej mogą przekazywać darowizny między sobą:

1. pomiędzy majątkiem osobistym jednego z małżonków a majątkiem osobistym drugiego współmałżonka,
2. pomiędzy majątkiem osobistym jednego z współmałżonków a majątkiem wspólnym (rozszerzenie wspólności majątkowej).

Co prawda, dopuszczalna jest również sytuacja przekazania darowizny z majątku wspólnego do majątku osobistego jednego z współmałżonków, jednak w niektórych przypadkach podjęcie takich czynności może być poczytane jako podział majątku wspólnego. Natomiast w czasie trwania wspólności majątkowej samodzielne dysponowanie przez jednego z współmałżonków majątkiem wspólnym na rzecz majątku odrębnego jest niedopuszczalne.

Wspólność majątkowa a rozliczenie własności samochodu

Dodam, że osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą samochód posiada jako osoba fizyczna. Jeżeli jesteście Państwo małżeństwem ze wspólnością ustawową, to nawet jeśli Pan oficjalnie nabył pojazd na siebie, to tak naprawdę wszedł on do waszego majątku wspólnego. Chyba że nabył Pan pojazd ze środków pochodzących z majątku osobistego – wówczas można by rozważać, czy pojazd pozostawałby wyłącznie Pana własnością. Jeżeli zatem pojazd został nabyty do majątku wspólnego, istnieje możliwość, aby przekazał Pan swój „udział” na rzecz żony celem przekazania pojazdu, ale wyłącznie do jej majątku osobistego.

Wskazuję również, że dopuszczalna jest sytuacja, gdy rzecz nabyta w trakcie trwania małżeństwa, w którym obowiązuje ustawowa wspólność majątkowa, w części ze środków pochodzących z majątku osobistego jednego z małżonków, a w części z ich majątku wspólnego, wchodzi do majątku osobistego małżonka i do majątku wspólnego małżonków w udziałach odpowiadających stosunkowi środków przeznaczonych z tych majątków na jej nabycie, chyba że świadczenie z majątku osobistego lub majątku wspólnego przekazane na nabycie rzeczy miało charakter nakładu, odpowiednio, na majątek wspólny lub osobisty (uchwała SN z dnia 19 października 2018 r., sygn. akt III CZP 45/18).

Nie ma natomiast możliwości przekazania żonie samochodu tak, by ten samochód nadal był przedmiotem majątku wspólnego, bo pozostawałoby to całkowicie sprzeczne z istotą majątku wspólnego i przesunięć majątkowych między majątkiem wspólnym a osobistym.

W celu wycofania samochodu z działalności i sprzedaży przez osobę fizyczną można rozważyć darowiznę na rzecz innego pełnoletniego członka rodziny, np. dziecka lub Pańskiego rodzeństwa.

VAT przy sprzedaży i darowiźnie samochodu

Ponadto, skoro wykupił Pan samochód jako firmowy i wprowadził go do środków trwałych, tym samym odliczał Pan VAT od nabycia pojazdu. Wobec tego przy dokonywaniu ewentualnej darowizny będzie Pan zobowiązany do rozliczenia VAT z tytułu darowizny samochodu.

W tym miejscu wskazuję, że sprzedaż samochodu osobowego będącego środkiem trwałym nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT wyłącznie wtedy, kiedy przy nabyciu takiego pojazdu przedsiębiorcy nie przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego oraz gdy samochód był w firmie używany wyłącznie do czynności zwolnionych z VAT. Wobec powyższego podatnicy czynni są co do zasady zobligowani do opodatkowania sprzedaży samochodu podatkiem VAT w wysokości 23%.

Wyjaśniam, że jeżeli sprzedaż samochodu nastąpi przed upływem 60 miesięcy (lub 12, jeśli wartość samochodu nie przekracza 15 000 zł), pociąga to za sobą dodatkowo konieczność dokonania korekty podatku VAT naliczonego. Obecnie podatnik ma dwie możliwości rozliczania VAT od nabycia samochodu osobowego – 100% lub 50%, w zależności od wskazanego celu użytkowania (tylko w działalności lub prywatnie i w działalności) oraz spełnienia dodatkowych formalności. W przypadku odliczenia tylko 50% podatku może okazać się, że korekta będzie „na plus” – tym samym będzie można odzyskać VAT w związku z faktem, że sprzedaż będzie opodatkowana stawką 23% VAT. Przy wskazanej wartości pojazdu korekta jest wymagana do 5 lat od nabycia auta.

Następnie zaznaczam, że należy pamiętać, iż w przypadku zmiany przeznaczenia pojazdu samochodowego korekcie podlegają tylko wydatki z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia pojazdu. Pozostałe wydatki związane z używaniem pojazdu, w tym również dotyczące rat leasingowych, nie podlegają tej korekcie. Odliczenie tych wydatków odbywa się bowiem na bieżąco. Podobnie wygląda sytuacja z wydatkami eksploatacyjnymi.

Wyjaśniam także, iż w świetle art. 90b ustawy o VAT wydatki związane z używaniem pojazdu na podstawie umowy najmu, dzierżawy, leasingu (operacyjnego) lub innej umowy o podobnym charakterze nie podlegają korekcie. Odliczenie tych wydatków odbywa się na bieżąco (a nie jak przy nabyciu na własność – jednorazowo, z góry), zatem istnieje możliwość weryfikowania tego odliczania na bieżąco – w miesiącu dokonania zmiany przeznaczenia pojazdu podatnik powinien dokonać zmiany zasad odliczania wysokości podatku (por. interpretacja Dyrektora KIS z dnia 4 sierpnia 2022 r., sygn. 0112-KDIL1-3.4012.268.2022.1.MR).

Jeżeli w okresie korekty pojazd wykorzystywany do celów służbowych i prywatnych zostanie sprzedany, przyjmuje się, że do końca okresu korekty samochód ten wykorzystywany jest wyłącznie do celów firmowych. Oznacza to, że jeżeli podatnik z faktury zakupu samochodu odliczył 50% kwoty VAT, a następnie go sprzeda (sprzedaż tego samochodu będzie opodatkowana 23% VAT), to powinien przyjąć, że od miesiąca sprzedaży do końca okresu korekty służy on wyłącznie celom firmowym. W związku z tym podatnik jest uprawniony do dokonania korekty nieodliczonego przy nabyciu tego pojazdu podatku VAT (korekta in plus). Korekty tej dokonuje się w deklaracji za okres rozliczeniowy, w którym nastąpiła sprzedaż, w wysokości proporcjonalnej do pozostałego okresu korekty (przykład 1). Korekta ta nie dotyczy sprzedaży samochodu, gdy odliczono 100% VAT z faktury dokumentującej jego nabycie. W takim przypadku nie dojdzie do zmiany w zakresie jego wykorzystywania.

Wobec powyższego, jeżeli samochód był wykorzystywany do celów mieszanych, a sprzedaż nastąpiłaby w ramach działalności, wówczas można byłoby dokonać odliczenia VAT na korzyść. Natomiast jeżeli byłby wykorzystywany wyłącznie do celów służbowych, wówczas sprzedaż w ramach działalności nie miałaby wpływu na rozliczenie VAT. Jeżeli podatnik najpierw odliczyłby cały VAT z tytułu wykorzystywania samochodu tylko do celów służbowych, a potem zmienił sposób wykorzystywania na cel mieszany, wówczas zaistniałby obowiązek zwrotu części VAT.

Wyjaśniam także, że opodatkowaniu VAT podlega – z uwagi na uznanie za odpłatne świadczenie usług:

1. użycie towarów stanowiących część przedsiębiorstwa podatnika do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika, w tym w szczególności do celów osobistych podatnika lub jego pracowników (w tym byłych pracowników), wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia, jeżeli podatnikowi przysługiwało – w całości lub w części – prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów lub ich części składowych;
2. nieodpłatne świadczenie usług na cele osobiste podatnika lub jego pracowników (w tym byłych pracowników), wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia, oraz wszelkie inne nieodpłatne świadczenie usług do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika.

Wobec powyższego dokonanie darowizny lub przeniesienie samochodu z działalności do majątku osobistego podatnika spowoduje konieczność rozliczenia VAT i dokonania stosownej korekty.

Zaznaczam także, że kwota, za którą zostanie zbyty firmowy samochód, stanie się co do zasady przychodem firmy i będzie podlegać opodatkowaniu stawką podatku odpowiednią dla formy, która obowiązuje w danym modelu działalności. Warto pamiętać, że nawet uprzednie wycofanie samochodu z firmy nie gwarantuje uniknięcia odprowadzenia podatku dochodowego w ramach działalności. W takim wypadku, aby przychód był zwolniony z opodatkowania, musi minąć co najmniej 6 lat, licząc od miesiąca następującego po miesiącu, w którym samochód został wycofany z działalności.

Amortyzacja i rozliczenie kosztów przy sprzedaży

Warto też mieć na uwadze, że jeśli pojazd nie został jeszcze całkowicie zamortyzowany, a powstaje przychód do opodatkowania, to ta niezamortyzowana część będzie stanowić koszt firmowy ujmowany jednorazowo w dacie sprzedaży samochodu. Samochód nie podlega amortyzacji od miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano jego sprzedaży. Niezamortyzowana część wartości początkowej środka trwałego będzie stanowiła koszt uzyskania przychodu. Natomiast kosztem uzyskania przychodu nie będzie amortyzacja ponad kwotę 150 000 zł.

Podsumowując, kwestia rozliczenia VAT zależy przede wszystkim od tego, czy podatnikowi przysługiwało odliczenie 100% VAT, czy tylko 50%. Jeżeli przysługiwało rozliczenie 100%, to sprzedając w ramach działalności nie ma nadpłaty ani niedopłaty w VAT, ale trzeba uiścić podatek od przychodu pomniejszonego o nieodliczone koszty amortyzacji. Samo wycofanie auta z działalności do majątku prywatnego podatnika lub późniejsze dokonanie darowizny auta nie powoduje natomiast konieczności zapłaty podatku dochodowego od tej czynności.

Przykładowo:

1. samochód, gdzie odliczono 100% VAT, sprzedany na fakturę – wymaga odprowadzenia VAT, ujęcia w kosztach nieodliczonej amortyzacji i zapłaty podatku dochodowego od uzyskanego dochodu;
2. samochód, gdzie odliczono 50% VAT, sprzedany na fakturę – wymaga odprowadzenia VAT po korekcie w wysokości 50% z faktury, a podatek dochodowy będzie jak wyżej;
3. przy darowiźnie rozliczeniu będzie podlegał VAT na powyższych zasadach, ale nie będzie podatku od dochodu z tytułu darowizny; niemniej jednak przy wycofaniu środka trwałego do majątku prywatnego nie ma możliwości zaliczenia do kosztów nieodliczonych odpisów amortyzacyjnych.

Zakup nowego samochodu – gotówka czy leasing?

Jeśli chodzi o zakup nowego auta do firmy, należy mieć na względzie, że zakup auta za gotówkę pozwoli w momencie nabycia na odliczenie podatku VAT (odpowiednio 50% lub 100% – w zależności od tego, czy będzie użytkowany w celach mieszanych, czy też wyłącznie do użytku służbowego), ale nie pozwoli na zaliczenie całej kwoty netto do kosztów uzyskania przychodu. W przypadku środków trwałych, jakimi są samochody, dokonuje się amortyzacji comiesięcznej.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (ustawa PIT) – nie są kosztami uzyskania przychodów odpisy amortyzacyjne od wartości początkowej samochodu osobowego wprowadzonego do ewidencji środków trwałych od tej części wartości początkowej samochodu osobowego ponad kwotę:

1. 225 000 zł – w przypadku samochodów osobowych będących pojazdami elektrycznymi oraz napędzanymi wodorem,
2. 150 000 zł – w przypadku pozostałych samochodów osobowych.

Tak więc gdy samochód osobowy będzie droższy niż 150 000 zł (jego ustalona wartość początkowa), wówczas odpisy amortyzacyjne liczone od wartości ponad 150 000 zł nie będą mogły być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. W przypadku samochodów osobowych będących pojazdami elektrycznymi oraz napędzanymi wodorem limit to 225 000 zł.

Innym wyjściem może być wzięcie samochodu w leasing. Wówczas do kosztów uzyskania przychodu nie zalicza się – w części przekraczającej proporcję – opłat dotyczących samochodu osobowego wynikających z umowy leasingu, o której mowa w art. 23a pkt 1 ustawy PIT, umowy najmu, dzierżawy lub innej umowy o podobnym charakterze, z wyjątkiem opłat z tytułu składek na ubezpieczenie samochodu osobowego. Proporcję ustala się jako stosunek kwoty 150 000 zł do wartości samochodu osobowego będącego przedmiotem tej umowy.

Jeśli chodzi o leasing, w koszt uzyskania przychodu można zaliczyć 100% wydatków związanych z wpłatą początkową i spłatą rat wtedy, kiedy wartość przedmiotu leasingu nie przekracza 150 tys. zł.

Które rozwiązanie jest najbardziej opłacalne?

Nie można jednoznacznie stwierdzić, która z opcji zbycia i nabycia samochodu do firmy jest najbardziej opłacalna. W mojej ocenie przy wzięciu samochodu w leasing miesięcznie można wliczać w koszty uzyskania przychodu większą sumę niż przy zakupie auta na własność i jego amortyzacji. Jednocześnie należy zaznaczyć, że w przypadku zakupu auta za gotówkę od razu odliczeniu podlega cały podatek VAT, zaś przy leasingu VAT jest odliczany przy każdorazowej fakturze za leasing w wysokości na niej wskazanej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
2. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535
3. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

4. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2018 r., sygn. akt III CZP 45/18