Darowizna dla wychowanka rodziny zastępczej

Podstawa zwolnienia z podatku od darowizny

Podstawowym przepisem dotyczącym pełnego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn jest art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis obejmuje nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych m.in. przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, po spełnieniu warunków formalnych przewidzianych w ustawie.

W typowej relacji rodzinnej zstępnymi są dzieci, wnuki i dalsi potomkowie. W sprawach rodzin zastępczych decydujące znaczenie ma jednak art. 14 ust. 4a ustawy. Przepis ten rozszerza rozumienie pojęć rodzinnych na potrzeby podatku od spadków i darowizn. Za zstępnych uważa się również osoby, które przebywają albo przebywały w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej lub regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej.

Oznacza to, że były wychowanek rodziny zastępczej nie musi być biologicznym ani przysposobionym dzieckiem darczyńcy, aby w określonych okolicznościach korzystać z uprzywilejowanego opodatkowania. Trzeba jednak wykazać, że rzeczywiście przebywał w rodzinie zastępczej, a darczyńca był osobą tworzącą tę rodzinę.

Czy wychowanek rodziny zastępczej należy do I grupy podatkowej?

Tak, w opisanym kierunku interpretacyjnym były lub obecny wychowanek rodziny zastępczej może zostać potraktowany jak zstępny. To ma znaczenie zarówno dla zaliczenia do I grupy podatkowej, jak i dla zastosowania pełnego zwolnienia przewidzianego w art. 4a ustawy, potocznie nazywanego zwolnieniem dla najbliższej rodziny.

Nie chodzi więc o ogólne stwierdzenie, że każda osoba bliska emocjonalnie jest w I grupie podatkowej. Decydujące są konkretne więzi wskazane w ustawie albo rozszerzone przez ustawę definicje. W przypadku rodzin zastępczych podstawą jest właśnie art. 14 ust. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

W praktyce warto przygotować dokumenty potwierdzające umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej, np. orzeczenie sądu, dokumenty z PCPR albo MOPS, zaświadczenia dotyczące sprawowania pieczy zastępczej lub inne pisma urzędowe pokazujące okres pobytu wychowanka w rodzinie.

Darowizna mieszkania dla wychowanka a SD-Z2

Ten artykuł powinien pozostać przy szczególnym statusie wychowanka rodziny zastępczej. Techniczne zasady formularza SD-Z2 omawia osobny tekst: jak wypełnić pola formularza SD-Z2.

Jeżeli darowizna mieszkania jest dokonywana aktem notarialnym, część obowiązków formalnych wykonuje notariusz. Nie usuwa to jednak zasadniczego pytania, czy wychowanek korzysta z właściwej grupy podatkowej albo zwolnienia.

Interpretacje podatkowe dotyczące rodzin zastępczych

Korzystne stanowisko dla wychowanków rodzin zastępczych wynika z interpretacji indywidualnych Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. W interpretacji z 26 maja 2023 r., nr 0111-KDIB2-2.4015.55.2023.2.DR, organ wskazał, że darowizna mieszkania od matki zastępczej może korzystać ze zwolnienia na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, a przy akcie notarialnym obdarowany nie musi dodatkowo zgłaszać nabycia naczelnikowi urzędu skarbowego.

Podobnie w interpretacji indywidualnej z 28 grudnia 2023 r., nr 0111-KDIB2-3.4015.212.2023.1.JKU, Dyrektor KIS odwołał się do art. 4a ust. 1 pkt 1 oraz art. 14 ust. 4a ustawy. Wskazano, że za zstępnych uważa się także osoby aktualnie przebywające lub wcześniej przebywające w rodzinie zastępczej. W konsekwencji nabycie nieruchomości tytułem darowizny od matki zastępczej mogło korzystać z pełnego zwolnienia podatkowego.

Trzeba jednak pamiętać, że interpretacja indywidualna chroni tylko osobę, która o nią wystąpiła, i tylko przy stanie faktycznym opisanym we wniosku. Interpretacje wydane dla innych podatników są argumentem, ale nie dają automatycznej ochrony w cudzej sprawie.

Jak ograniczyć ryzyko sporu z urzędem?

Przy takim stanie faktycznym najważniejsze są dokumenty potwierdzające rodzinę zastępczą, więź prawną, podstawę zwolnienia i ewentualna interpretacja indywidualna. Sama bliska relacja osobista może być niewystarczająca, jeżeli przepisy wymagają określonego pokrewieństwa albo statusu prawnego.

Jakie dokumenty przygotować do darowizny?

Przed wizytą u notariusza warto przygotować przede wszystkim dokument potwierdzający tytuł własności mieszkania, numer księgi wieczystej, dane stron oraz dokumenty dotyczące pobytu obdarowanego w rodzinie zastępczej. Przydatne mogą być także postanowienia sądu rodzinnego, zaświadczenia z właściwego centrum pomocy rodzinie, decyzje lub inne pisma potwierdzające sprawowanie pieczy.

Jeżeli obdarowany zmieniał nazwisko, warto mieć dokumenty pozwalające powiązać go z dawną dokumentacją. Jeżeli rodzina zastępcza była prowadzona przez małżonków, trzeba sprawdzić, kto jest właścicielem mieszkania i kto ma wystąpić jako darczyńca. Ma to znaczenie zarówno dla treści aktu, jak i dla podatku.

FAQ

Czy były wychowanek rodziny zastępczej jest traktowany jak dziecko dla podatku od darowizny?

Dla celów podatku od spadków i darowizn może być traktowany jak zstępny, jeżeli przebywał w rodzinie zastępczej i można to wykazać dokumentami. Podstawą jest art. 14 ust. 4a ustawy.

Czy darowizna mieszkania dla wychowanka wymaga zgłoszenia SD-Z2?

Jeżeli darowizna mieszkania jest dokonana w formie aktu notarialnego, obdarowany co do zasady nie składa samodzielnie SD-Z2. Obowiązki informacyjne są realizowane przy czynności notarialnej.

Czy interpretacja podatkowa jest konieczna?

Nie zawsze. Jeżeli dokumenty są jasne, notariusz może zastosować zwolnienie na podstawie ustawy. Interpretacja jest jednak przydatna, gdy stan faktyczny jest nietypowy albo strony chcą uzyskać indywidualną ochronę przed sporem z fiskusem.

Czy sama bliska więź z wychowankiem wystarczy do zwolnienia?

Nie. Zwolnienie nie wynika wyłącznie z relacji emocjonalnej. Trzeba wykazać podstawę prawną, czyli pobyt obdarowanego w rodzinie zastępczej albo innej formie pieczy wskazanej w ustawie.

Czy można powołać się na cudzą interpretację KIS?

Można użyć jej jako argumentu, ale nie daje ona ochrony prawnej innej osobie. Ochronę zapewnia dopiero interpretacja wydana na wniosek konkretnego zainteresowanego i w jego własnym stanie faktycznym.

Podsumowanie

Darowizna mieszkania dla byłego wychowanka rodziny zastępczej może korzystać z pełnego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Kluczowe znaczenie ma rozszerzona definicja zstępnych z art. 14 ust. 4a ustawy oraz spełnienie warunków z art. 4a. W praktyce najważniejsze jest udokumentowanie pobytu w rodzinie zastępczej i prawidłowe sporządzenie aktu notarialnego.

Jeżeli sprawa jest standardowa, notariusz może zastosować zwolnienie w akcie. Gdy istnieją wątpliwości co do dokumentów, statusu stron albo zakresu zwolnienia, warto rozważyć wcześniejsze uzyskanie interpretacji indywidualnej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
3. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 26 maja 2023 r., nr 0111-KDIB2-2.4015.55.2023.2.DR
4. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 28 grudnia 2023 r., nr 0111-KDIB2-3.4015.212.2023.1.JKU