Darowizna dla wychowanka z rodziny zastępczej, czy można skorzystać ze zwolnienia podatkowego?

Dlaczego przepisy nie nadążają za rzeczywistością rodzin zastępczych?

Podstawą dla całkowitego zwolnienia z podatku od darowizny jest art. 4a  ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten stanowi m.in.:

„Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę.”

Dalsze ustępy art. 4a określają formalności związane ze zgłoszeniem darowizny, jednak w sprawach dotyczących wychowanków rodzin zastępczych kluczowe znaczenie ma art. 14 ust. 4a, który rozszerza definicję „zstępnych” o osoby, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej lub regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej.

Zwolnienie z podatku: co faktycznie mówi ustawa?

Ustawa zatem ogranicza się wyłącznie do zstępnych (dzieci). Ustawodawca nie wymienia osób z rodziny zastępczej jako należących do kategorii tzw. 0 grupy podatkowej, o której mowa w art. 4a.

Interpretacje podatkowe: jak fiskus widzi rodzinę zastępczą?

Mimo tego osoby wychowujące się w rodzinach zastępczych zachowują prawo do nieopodatkowanego nabycia majątku po swoich najbliższych krewnych w sytuacji spełnienia opisanych w art. 4a warunków określonych w przepisach ustawy o podatku od spadków i darowizn. Wynika to z interpretacji podatkowych, np. interpretacji Dyrektora KIS z 26 maja 2023 r., nr 0111-KDIB2-2.4015.55.2023.2.DR, gdzie wskazano, że:

„Darowizna mieszkania będzie w całości zwolniona z opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn na podstawie przepisów przedmiotowej ustawy (art. 4a). Tym samym wnioskodawca nie będzie również zobowiązany do zgłoszenia faktu nabycia mieszkania właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego z uwagi na dokonanie darowizny w formie aktu notarialnego.”

Podobnie w indywidualnej interpretacji 0111-KDIB2-3.4015.212.2023.1.JKU z 28 grudnia 2023 r., gdzie Dyrektor KIS powołał się na art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, na podstawie którego zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę po dopełnieniu formalności. Z kolei zgodnie z art. 14 ust. 4a tej ustawy, za zstępnych uważa się również osoby, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej. Jak wskazano w interpretacji, na mocy tego przepisu za zstępnych uważa się zarówno osoby aktualnie przebywające w rodzinie zastępczej, jak i osoby, które w przeszłości przebywały w takiej rodzinie. Dlatego – zdaniem fiskusa – nabycie przez podatniczkę nieruchomości tytułem darowizny od matki zastępczej będzie w całości zwolnione z opodatkowania.
W związku z tym, że umowa darowizny nieruchomości powinna zostać sporządzona w formie aktu notarialnego, nie będzie konieczne zgłoszenie nabycia nieruchomości właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, bo uczyni to notariusz.

Jak zabezpieczyć się przed sporem z urzędem skarbowym?

Każda darowizna nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego pod rygorem nieważności. Aby mieć 100-procentową pewność, że taka osoba skorzysta ze zwolnienia z podatku, należy uprzednio wystąpić o wydanie indywidualnej interpretacji podatkowej. Koszt wniosku to 40 zł, a czas oczekiwania na jej wydanie wynosi do 3 miesięcy.
W Polsce tylko taka interpretacja wiąże przed fiskusem. Interpretacje wydane dla innych podatników, nawet w podobnych sprawach, nie mają mocy wiążącej, ponieważ w Polsce nie funkcjonuje precedens. Pokazują jednak, jaki jest sposób postrzegania i oceniania sprawy przez organy podatkowe.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59