Spadek ujawniony po latach a podatek

Zwolnienie najbliższej rodziny z podatku od spadków

W opisanej sytuacji kluczowe znaczenie ma art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten przewiduje zwolnienie z podatku dla tzw. grupy zerowej, czyli m.in. małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy, jeżeli nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych zostanie prawidłowo zgłoszone naczelnikowi urzędu skarbowego.

Co do zasady zgłoszenie SD-Z2 składa się w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, a przy dziedziczeniu najczęściej od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Problem pojawia się wtedy, gdy spadkobierca wiedział o samym spadku, ale nie wiedział o jednym z jego składników, na przykład udziale w gospodarstwie rolnym.

Ustawa przewiduje na taką sytuację szczególne rozwiązanie. Jeżeli nabywca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie 6 miesięcy, zwolnienie może nadal mieć zastosowanie, jeżeli zgłosi te rzeczy lub prawa nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o ich nabyciu, oraz uprawdopodobni fakt późniejszego powzięcia wiadomości.

Co oznacza późniejsze dowiedzenie się o składniku spadku?

Późniejsze dowiedzenie się o nabyciu rzeczy lub prawa nie oznacza wyłącznie późniejszej wiedzy o samym postanowieniu spadkowym. Chodzi przede wszystkim o realną wiedzę spadkobiercy o konkretnym składniku majątkowym, który wszedł do spadku. Jeżeli więc córka wiedziała, że dziedziczy po ojcu udział w mieszkaniu, ale nie miała informacji, że ojciec posiadał również udział w gospodarstwie rolnym po swoim ojcu, może powoływać się na art. 4a ust. 2 ustawy.

Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie. W wyroku WSA w Gliwicach z dnia 27 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 777/21, wskazano, że spadkobierca chcący skorzystać ze zwolnienia powinien wykazać, iż bez własnych zaniedbań lub zaniechań nie wiedział o nabyciu spadku, a następnie zgłosić nabyty spadek naczelnikowi urzędu skarbowego nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia uzyskania tej wiadomości.

W opisanej sprawie istotne jest zatem nie to, że postanowienie o spadku po ojcu zapadło wcześniej, ale to, kiedy spadkobierczyni faktycznie dowiedziała się o udziale ojca w gospodarstwie rolnym. Jeżeli informacja pochodzi dopiero od siostry ojca i wcześniej nie było dostępu do dokumentów ani wiedzy o tym składniku majątku, należy to szczegółowo opisać w wyjaśnieniu do urzędu skarbowego.

Jak uprawdopodobnić brak wcześniejszej wiedzy?

Uprawdopodobnienie jest łagodniejsze niż pełne udowodnienie. Nie trzeba więc zawsze przedkładać niepodważalnego dowodu, że spadkobierca nie znał wcześniej określonego faktu. Trzeba jednak przedstawić takie okoliczności i dokumenty, które czynią wyjaśnienia wiarygodnymi dla organu podatkowego.

W wyroku NSA z dnia 5 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 859/16, podkreślono, że uprawdopodobnienie nie prowadzi do pewności, lecz do wykazania wysokiego prawdopodobieństwa określonego faktu. W sprawach podatku od spadków może to oznaczać opisanie sytuacji rodzinnej, braku kontaktu ze spadkodawcą, konfliktów rodzinnych, braku udziału w poprzednich postępowaniach spadkowych lub późniejszego ujawnienia dokumentów przez członka rodziny.

W praktyce warto dołączyć do SD-Z2 osobne pismo, w którym zostaną wskazane w szczególności: data i sposób uzyskania informacji o udziale w gospodarstwie rolnym, osoba, która przekazała informację, przyczyny braku wcześniejszej wiedzy, relacje rodzinne, brak dostępu do dokumentów oraz to, że po uzyskaniu informacji podatnik niezwłocznie podjął działania wobec urzędu skarbowego.

Co należy zrobić krok po kroku?

Najbezpieczniej zacząć od ustalenia dokumentów dotyczących udziału ojca w gospodarstwie rolnym. Potrzebne mogą być zwłaszcza postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po dziadku, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu, odpis księgi wieczystej albo inne dokumenty wskazujące na udział ojca w nieruchomości.

Następnie należy złożyć SD-Z2 do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. W zgłoszeniu trzeba wykazać nabyty udział przypadający na daną spadkobierczynię, a nie cały udział należący wcześniej do ojca, jeżeli spadek po nim dziedziczyło kilka osób. Wartość należy podać według zasad właściwych dla podatku od spadków i darowizn, czyli jako wartość rynkową nabytych rzeczy lub praw majątkowych, z uwzględnieniem stanu z dnia nabycia i cen z dnia powstania obowiązku podatkowego, przy czym w razie wątpliwości warto skonsultować sposób wyceny.

Do SD-Z2 warto dołączyć pismo wyjaśniające. Powinno ono jasno wskazywać, że zgłoszenie jest składane na podstawie art. 4a ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, ponieważ podatnik dowiedział się o udziale w gospodarstwie rolnym dopiero w określonym dniu. Należy opisać, że wcześniej znany był spadek po ojcu w zakresie mieszkania, ale nie był znany dodatkowy udział w gospodarstwie odziedziczony przez ojca po dziadku.

Czy trzeba płacić podatek od spadku po dziadku?

Z perspektywy podatkowej córka nie dziedziczy bezpośrednio po dziadku, jeżeli udział w gospodarstwie najpierw odziedziczył ojciec, a dopiero po śmierci ojca wszedł on do spadku po ojcu. Dla córki istotne jest więc nabycie po ojcu udziału w prawie, które wcześniej należało do ojca. Jeżeli spełnione są warunki zwolnienia dla najbliższej rodziny, podatek nie powinien wystąpić.

Ryzyko podatkowe pojawia się wtedy, gdy SD-Z2 nie zostanie złożony w terminie liczonym od dnia uzyskania informacji albo gdy urząd uzna, że podatnik wiedział lub mógł z łatwością dowiedzieć się o składniku spadku wcześniej. Dlatego nie należy odkładać zgłoszenia. Termin 6 miesięcy liczony od faktycznego uzyskania wiedzy powinien być traktowany bardzo ostrożnie.

Jak napisać wyjaśnienie do urzędu skarbowego?

Wyjaśnienie powinno być rzeczowe i chronologiczne. Nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że spadkobierca nie wiedział o udziale w gospodarstwie. Lepiej wskazać konkretne fakty: rodzice byli po rozwodzie, dzieci mieszkały z matką, kontakt z ojcem był ograniczony albo zerwany, ojciec nie informował o swoim majątku, a informacja o udziale pojawiła się dopiero przy okazji kolejnej sprawy spadkowej w rodzinie.

Można również wskazać, że przez wiele lat członkowie rodziny ojca nie mogli dojść do porozumienia co do spraw spadkowych, co utrudniało dostęp do dokumentów i wiedzy o majątku. Jeżeli istnieje możliwość uzyskania potwierdzenia od ciotki, która przekazała informację, warto rozważyć dołączenie krótkiego pisemnego oświadczenia albo przynajmniej wskazanie jej jako osoby, od której podatnik dowiedział się o składniku majątku.

Nie ma obowiązku dołączania bardzo rozbudowanego materiału dowodowego, ale im bardziej wiarygodnie zostanie przedstawiony przebieg zdarzeń, tym większa szansa na zachowanie zwolnienia. W razie wezwania urzędu należy odpowiedzieć w terminie i przedłożyć żądane dokumenty.

FAQ

Czy po 5 latach można jeszcze zgłosić ujawniony składnik spadku?

Tak, jeżeli spadkobierca faktycznie dowiedział się o tym składniku dopiero teraz. Wtedy 6-miesięczny termin do zgłoszenia może być liczony od dnia uzyskania wiadomości o rzeczy lub prawie majątkowym, ale trzeba ten fakt uprawdopodobnić.

Czy wystarczy samo SD-Z2?

Formularz SD-Z2 jest konieczny, ale w sprawie ujawnionej po latach warto dołączyć pisemne wyjaśnienie. Bez niego urząd może nie wiedzieć, dlaczego zgłoszenie składane jest po zwykłym terminie liczonym od postanowienia spadkowego.

Jakie dokumenty dołączyć do zgłoszenia?

Najczęściej przydatne są postanowienia spadkowe, dokument potwierdzający udział w nieruchomości, odpis księgi wieczystej oraz pismo opisujące, kiedy i od kogo podatnik dowiedział się o składniku spadku. Jeżeli istnieje pisemne oświadczenie krewnego, również może pomóc.

Czy zły kontakt z ojcem ma znaczenie?

Może mieć znaczenie, ale sam w sobie zwykle nie wystarczy. Trzeba pokazać, jak ten brak kontaktu przełożył się na brak wiedzy o majątku ojca, na przykład że ojciec nie informował o swoich sprawach, rodzina była skonfliktowana, a dokumenty znajdowały się u innych osób.

Czy każda z sióstr musi złożyć osobne zgłoszenie?

Tak, co do zasady każda spadkobierczyni składa własne SD-Z2 w zakresie przypadającego jej udziału. Każda powinna również wskazać okoliczności, z których wynika, kiedy dowiedziała się o ujawnionym składniku spadku.

Podsumowanie

Ujawnienie po latach udziału w gospodarstwie rolnym nie musi automatycznie oznaczać utraty zwolnienia podatkowego. Dla najbliższej rodziny kluczowe jest złożenie SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od rzeczywistego dowiedzenia się o tym składniku oraz wiarygodne wyjaśnienie, dlaczego wcześniejsze zgłoszenie nie było możliwe.

W opisanym stanie faktycznym należy jak najszybciej zgromadzić dokumenty, ustalić wartość i udział przypadający na każdą spadkobierczynię, a następnie złożyć zgłoszenie wraz z pismem uprawdopodobniającym późniejsze powzięcie wiadomości. Im dokładniej zostanie przedstawiona chronologia zdarzeń, tym łatwiej będzie wykazać prawo do zwolnienia.

Źródła:

Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 777/21

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 859/16