Darowizna od rodzica a wkład własny do mieszkania, czy fiskus może mieć wątpliwości?

Darowizna wykorzystana na wspólne zakupy

Po pierwsze wskażmy, że zgodnie z art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przedmioty otrzymane tytułem darowizny stanowią składnik majątku osobistego małżonka i nie wchodzą w skład majątku wspólnego. Nie ma jednak przeszkód, aby małżonek postanowił o włączeniu swojego majątku prywatnego na poczet majątku wspólnego, w tym również poprzez wydatkowanie środków ze swojego majątku osobistego na zakup rzeczy do majątku wspólnego. Co istotne, takie wydatkowanie jest neutralne podatkowo.

Wskażmy bowiem, że zgodnie z art. 33 pkt 1 przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej stanowią majątek osobisty małżonka.

Umowa rozszerzająca wspólność majątkową

Małżonkowie już po zawarciu związku małżeńskiego mogą  wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa).

Umowa rozszerzająca wspólność majątkową małżeńską uregulowana została w art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jest to umowa, której celem jest ustanowienie ustroju majątkowego między małżonkami w sposób odmienny od przewidzianego w przepisach o wspólności ustawowej.

W świetle Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie ma więc przeszkód, aby małżonkowie zawierali między sobą umowy, na mocy których dokonują transferu przedmiotów albo praw majątkowych pomiędzy majątkami.

Umowa rozszerzająca wspólność to umowa, której celem jest ustanowienie ustroju majątkowego między małżonkami w sposób odmienny od przewidzianego w przepisach o wspólności ustawowej. Umowy o rozszerzenie wspólności ustawowej w zakresie, w jakim ustanawiają zasadę kształtującą ustrój majątkowy, są stricte umowami majątkowymi małżeńskimi, działają i mają charakter organizacyjny.

Jeżeli po zawarciu związku małżeńskiego będziemy mieli do czynienia z ustrojem wspólności małżeńskiej to taka wspólność charakteryzuje się bezudziałowym charakterem, co oznacza, że każdy z małżonków ma pełne prawo do każdego składnika objętego wspólnością.

„Rozszerzając lub ograniczając wspólność ustawową, strony mogą także nadać umowie skutek wsteczny w tym sensie, że w pierwszym wypadku mogą włączyć do majątku wspólnego przedmioty należące przed zawarciem umowy do ich majątków osobistych, a w drugim wypadku mogą wyłączyć z majątku wspólnego przedmioty należące przed zawarciem umowy do tego majątku” (Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. K. Piaseckiego, s. 313). 

Wynika z tego, że na podstawie umowy rozszerzającej ustawową wspólność majątkową małżonkowie mogą włączyć do majątku wspólnego mienie, które zostało wcześniej (w przeszłości) nabyte do majątku osobistego jednego z małżonków. W konsekwencji drugi z małżonków nabywa prawo własności w momencie zawarcia takiej umowy..

Powyższe stanowisko znajduje liczne potwierdzenie w wyrokach NSA. Przykładowo w wyroku NSA z 02.04.2019r., II FSK 822/17 czytamy:

„Rozszerzenie wspólności małżeńskiej majątkowej ma charakter organizacyjny i nie stanowi nabycia w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Małżeńskiej umowy majątkowej nie można utożsamiać ze zbyciem ani z nabyciem poszczególnych składników majątku, ani z nabyciem udziałów w tym majątku.

Wobec przedstawionych powyżej argumentów nie można podzielić poglądów autora skargi kasacyjnej, że skarżący nabył nieruchomość z chwilą zawarcia umowy o rozszerzenie wspólności małżeńskiej majątkowej. Tak jak już wyjaśniono wyżej, rozszerzenie to ma charakter organizacyjny i nie stanowi nabycia w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Małżeńską umowę majątkową nie można utożsamiać ze zbyciem ani z nabyciem poszczególnych składników majątku, ani z nabyciem udziałów w tym majątku”.

Tożsamej oceny dokonano w szeregu innych wyroków NSA i WSA.

Neutralność podatkową rozszerzenia wspólności akceptują również organy podatkowe czego przykładem jest Pismo z dnia 10.05.2022 r., wydane przez: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, 0113-KDIPT2-2.4011.1155.2021.6.SR:

„Wobec powyższego, skoro z chwilą objęcia nieruchomości wspólnością majątkową nie następuje jakiekolwiek wydzielenie części nieruchomości, a żadnemu z małżonków (współwłaścicieli) nie przysługuje własność fizycznie wydzielonej części rzeczy, to nie można przyjąć, że z chwilą rozszerzenia wspólności majątkowej (wspólności ustawowej) strona takiej umowy wyzbyła się prawa do tej rzeczy.

W konsekwencji, biorąc pod uwagę przedstawiony opis zdarzenia przyszłego należy stwierdzić, że planowane przez Pana rozszerzenie wspólności majątkowej na wskazaną we wniosku nieruchomość (budynek mieszkalny wraz z budynkiem gospodarczym) otrzymaną w drodze darowizny od Pana rodziców nie będzie stanowiło źródła przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym”

Pismo z dnia 13.11.2014 r., wydane przez: Izba Skarbowa w Warszawie, IPPB4/415-720/14-2/MS:

„Mając na uwadze powyższe przepisy należy stwierdzić, że przekazanie do majątku wspólnego małżonków prawa współwłasności wycofanych z majątku Spółki Budynków do majątku osobistego Wnioskodawcy nie spowoduje powstania przychodu po stronie Wnioskodawcy.

Choć w tej sytuacji ma miejsce przeniesienie składników majątkowych o określonej wartości, zaznaczyć należy, że czynność ta ma charakter nieodpłatny. W zamian za wniesienie prawa współwłasności Budynków z majątku osobistego Wnioskodawcy do majątku wspólnego małżonków (małżeńskiego ustroju małżeńskiego) poprzez rozszerzeniu wspólnoty majątkowej (tzw. wspólność majątkowa umowna rozszerzona) nie uzyskuje On bowiem żadnej korzyści majątkowej. Przekazanie prawa współwłasności Budynków nie następuje więc za odpłatnością, ponieważ w zamian za wniesione prawa współwłasności małżonka Wnioskodawcy nie przekazuje z własnego majątku osobistego środków pieniężnych, wartości materialnych czy też niematerialnych itd.”

Sytuacja neutralna podatkowo

Skoro nie dochodzi w tym zakresie do uzyskania po stronie małżonka przysporzenia majątkowego, to na gruncie podatku PIT nie jest możliwe rozpoznanie przychodu podatkowego, który byłby opodatkowany.

Potwierdzając zatem stanowisko sądów oraz fiskusa, należy wskazać, że rozszerzenie wspólności majątkowej małżeńskiej zgodnie z regulacjami Kodeksu jest zdarzeniem neutralnym podatkowo.

Co więcej nawet jeżeli ktoś chciałby taki przychód rozpoznać to i tak zastosowanie może znaleźć zwolnienie od podatku określone w art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy PIT wskazujące, że zwolniona z podatku jest wartość świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, otrzymanych od osób zaliczonych do I i II grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn.

W konsekwencji wydatkowanie Pani prywatnych środków otrzymanych w darowiźnie od ojca z Pani prywatnego konta na zakup nieruchomości do majątku wspólnego małżonków jest zdarzeniem neutralnym podatkowo. Nie występuje w tym zakresie opodatkowanie, a zatem nie musi Pani obawiać się wezwania czy też kontroli ze strony organów podatkowych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350