Darowizna udziałów w spółce a SD-Z2

Jaką wartość udziałów wpisać w SD-Z2?

W zgłoszeniu SD-Z2 należy wykazać wartość rynkową darowanych udziałów, a nie ich wartość nominalną. Udziały są prawami majątkowymi, dlatego ich wartość ustala się według zasad przewidzianych w ustawie o podatku od spadków i darowizn.

Przy spadkach i darowiznach warto porównać także temat: dziedziczenie udziałów w spółkach.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 tej ustawy podstawę opodatkowania stanowi czysta wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych, ustalona według stanu z dnia nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Art. 8 ustawy wskazuje natomiast, że wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych przyjmuje się w wysokości określonej przez nabywcę, jeżeli odpowiada ona wartości rynkowej.

Oznacza to, że w przypadku darowizny udziałów trzeba ustalić, ile w realiach rynkowych wart jest przekazywany pakiet udziałów. Nominał udziałów ma znaczenie techniczne i korporacyjne, ale nie przesądza o wartości podatkowej wpisywanej w SD-Z2.

Formularz SD-Z2 również odwołuje się do wartości rynkowej rzeczy lub praw majątkowych w dniu powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli spółka ma majątek, środki pieniężne, nieruchomości, wartościowe kontrakty albo wypracowane zyski, wartość rynkowa udziałów może być znacznie wyższa niż ich wartość nominalna.

Darowizna udziałów w spółce zagranicznej a polski podatek

Polska ustawa o podatku od spadków i darowizn może mieć zastosowanie także do nabycia praw majątkowych wykonywanych za granicą. Dotyczy to sytuacji, gdy w chwili zawarcia umowy darowizny nabywca był obywatelem polskim albo miał miejsce stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W praktyce oznacza to, że darowizna udziałów w zagranicznej spółce może podlegać zgłoszeniu w Polsce, nawet jeżeli sama spółka jest zarejestrowana w innym państwie. Trzeba przy tym oddzielić dwie kwestie: skuteczność przeniesienia udziałów według prawa właściwego dla spółki oraz obowiązki podatkowe obdarowanego w Polsce.

Jeżeli zarówno darczyńca, jak i obdarowany mają rezydencję podatkową w Polsce, nie przesądza to jeszcze automatycznie wszystkich skutków podatkowych, ale jest istotnym elementem analizy. Dla SD-Z2 kluczowe jest to, czy nabycie mieści się w zakresie polskiej ustawy oraz kiedy doszło do skutecznego przeniesienia praw.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy przy darowiźnie?

Przy darowiźnie obowiązek podatkowy powstaje co do zasady z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w wymaganej formie. Jeżeli ze względu na brak wymaganej formy umowa staje się skuteczna dopiero przez spełnienie świadczenia, znaczenie może mieć moment wykonania darowizny.

To właśnie na dzień powstania obowiązku podatkowego należy ustalić wartość rynkową darowanych udziałów. Przy spółce zagranicznej trzeba więc ustalić, kiedy zgodnie z prawem właściwym i dokumentami korporacyjnymi doszło do skutecznego przeniesienia udziałów na obdarowanego.

Jeżeli wartość udziałów jest określana w walucie obcej, w SD-Z2 należy wykazać ją w złotych. Warto zachować dokumentację pokazującą, jaki kurs przyjęto do przeliczenia i dlaczego odpowiada on dacie istotnej dla wyceny. Przy dużych wartościach bezpieczne jest wcześniejsze uzgodnienie sposobu kalkulacji z doradcą podatkowym lub prawnikiem.

Forma darowizny udziałów i znaczenie aktu notarialnego

W przypadku polskiej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zbycie udziału albo jego części wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, chyba że przepisy szczególne lub tryb elektroniczny przewidują odmienną procedurę. Nie jest to jednak to samo co akt notarialny.

Ma to znaczenie podatkowe. Jeżeli darowizna jest dokonana w formie aktu notarialnego, co do zasady zgłoszenia dokonuje notariusz i obdarowany nie musi składać SD-Z2. Jeżeli jednak umowa nie ma formy aktu notarialnego, a jedynie inną formę wymaganą dla skutecznego przeniesienia udziałów, obdarowany powinien sam zadbać o złożenie SD-Z2.

Przy spółce zagranicznej forma czynności zależy od prawa państwa, według którego działa spółka, oraz od jej dokumentów korporacyjnych. Mogą być potrzebne zgody wspólników, wpis do rejestru udziałowców, zawiadomienie organu spółki albo inne czynności formalne.

Zwolnienie z podatku dla najbliższej rodziny

Darowizna udziałów od ojca dla córki może korzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, ale tylko wtedy, gdy zostaną spełnione warunki zgłoszenia albo gdy zgłoszenie nie jest wymagane z uwagi na formę aktu notarialnego. W tym artykule najważniejsze nie są ogólne zasady grupy zerowej, lecz wartość rynkowa udziałów, forma ich przeniesienia i odróżnienie aktu notarialnego od poświadczenia podpisów.

Jak ustalić wartość rynkową udziałów?

Wycena udziałów w spółce nienotowanej na rynku regulowanym zależy od sytuacji konkretnej spółki. Najczęściej analizuje się aktywa, zobowiązania, wyniki finansowe, perspektywy działalności, strukturę właścicielską, ograniczenia zbywalności udziałów oraz to, czy przekazywany pakiet daje kontrolę nad spółką.

W praktyce stosuje się różne metody wyceny, w tym metodę skorygowanych aktywów netto, metody dochodowe albo metody porównawcze, jeżeli istnieją wiarygodne dane rynkowe. Wybór metody powinien być uzasadniony charakterem spółki. Inaczej wycenia się spółkę posiadającą głównie nieruchomości, inaczej spółkę usługową z istotnymi kontraktami, a jeszcze inaczej spółkę bez realnej działalności.

Możliwe jest uwzględnienie czynników takich jak brak płynności udziałów, ograniczenia wynikające z umowy spółki, pakiet mniejszościowy albo premia za przejęcie kontroli. Nie powinny to być jednak arbitralne obniżki lub podwyżki. Każde istotne założenie warto opisać i udokumentować.

Przy większej wartości darowizny rozsądne jest przygotowanie pisemnej wyceny przez specjalistę. Nie zawsze jest to formalny obowiązek, ale znacząco ułatwia obronę stanowiska w razie wezwania urzędu skarbowego.

Co może zrobić urząd, jeśli wartość jest zaniżona?

Jeżeli obdarowany nie poda wartości albo podana wartość nie odpowiada, według oceny naczelnika urzędu skarbowego, wartości rynkowej, organ może wezwać do jej określenia, podwyższenia albo obniżenia. Termin wyznaczony w takim wezwaniu nie może być krótszy niż 14 dni od dnia doręczenia wezwania.

Jeżeli podatnik nie zareaguje albo podtrzyma wartość nieodpowiadającą wartości rynkowej, organ może określić wartość z uwzględnieniem opinii biegłego lub przedłożonej przez podatnika wyceny rzeczoznawcy. Jeżeli organ powoła biegłego, a wartość określona z jego opinii będzie różnić się o więcej niż 33% od wartości podanej przez podatnika, koszt opinii może obciążyć podatnika.

Dlatego wpisanie samej wartości nominalnej udziałów jest ryzykowne, jeżeli spółka ma realną wartość ekonomiczną. Zwolnienie dla najbliższej rodziny chroni przed podatkiem, ale nie zwalnia z obowiązku rzetelnego wykazania wartości nabytych praw.

Jakie dokumenty warto zachować?

Do zgłoszenia SD-Z2 zwykle warto przygotować i przechowywać dokumenty potwierdzające zarówno samo nabycie, jak i przyjętą wartość. W przypadku udziałów w spółce zagranicznej szczególne znaczenie mają dokumenty sporządzone zgodnie z prawem państwa rejestracji spółki.

• umowa darowizny lub inny dokument skutecznie przenoszący udziały,
• dokumenty korporacyjne spółki, w tym zgody, uchwały lub wpisy w rejestrach, jeżeli były wymagane,
• aktualna umowa spółki albo statut oraz dokumenty potwierdzające liczbę i rodzaj udziałów,
• sprawozdania finansowe, zestawienia aktywów i zobowiązań oraz dokumenty dotyczące istotnych składników majątku,
• wycena udziałów albo notatka kalkulacyjna uzasadniająca przyjętą metodę,
• potwierdzenie przeliczenia wartości na złote, jeżeli wycena była sporządzona w walucie obcej,
• potwierdzenie złożenia SD-Z2 w terminie.

Podsumowanie

W SD-Z2 przy darowiźnie udziałów należy wykazać wartość rynkową udziałów na dzień powstania obowiązku podatkowego. Nie należy wpisywać wyłącznie wartości nominalnej, jeżeli nie oddaje ona rzeczywistej wartości ekonomicznej pakietu.

Darowizna od ojca dla córki może być zwolniona z podatku na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, ale najczęściej wymaga terminowego zgłoszenia SD-Z2. Przy udziałach w spółce zagranicznej dodatkowo trzeba zadbać o skuteczność przeniesienia udziałów według prawa właściwego oraz o dokumenty potwierdzające wycenę.

FAQ

Czy w SD-Z2 wpisuje się wartość nominalną udziałów?

Nie, chyba że wyjątkowo wartość nominalna odpowiada wartości rynkowej. Co do zasady w SD-Z2 należy podać wartość rynkową udziałów na dzień powstania obowiązku podatkowego.

Czy darowizna od ojca zawsze jest zwolniona z podatku?

Darowizna od ojca dla dziecka może korzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, ale trzeba spełnić warunki ustawowe. Najważniejszym z nich jest terminowe zgłoszenie nabycia na SD-Z2, o ile zgłoszenia nie dokonuje notariusz.

Czy SD-Z2 trzeba składać przy akcie notarialnym?

Jeżeli darowizna jest dokonana w formie aktu notarialnego, zgłoszenie co do zasady nie jest wymagane od obdarowanego, ponieważ obowiązki informacyjne wykonuje notariusz. Trzeba jednak odróżnić akt notarialny od notarialnego poświadczenia podpisów.

Czy udziały w spółce zagranicznej trzeba zgłaszać w Polsce?

Może być taki obowiązek, jeżeli spełnione są przesłanki z polskiej ustawy o podatku od spadków i darowizn, w szczególności dotyczące obywatelstwa lub stałego pobytu nabywcy w Polsce. Każdorazowo warto sprawdzić także skutki podatkowe w państwie rejestracji spółki.

Czy potrzebna jest profesjonalna wycena udziałów?

Przepisy nie wymagają jej w każdej sprawie, ale przy udziałach o znacznej wartości lub w spółce zagranicznej jest to bardzo praktyczne zabezpieczenie. Wycena pomaga uzasadnić kwotę wpisaną w SD-Z2 i ogranicza ryzyko sporu z organem.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207

2. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037

3. Wyroki sądów administracyjnych dotyczące wartości rynkowej praw majątkowych, w tym NSA, sygn. akt II FSK 351/17 oraz II FSK 2488/11, a także WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 844/16