Duża darowizna od ojca a weryfikacja przez urząd

Czy urząd skarbowy może sprawdzić dużą darowiznę od ojca?

Tak. Prawidłowe zgłoszenie darowizny nie oznacza, że urząd skarbowy nie może zapytać o pochodzenie środków. Zgłoszenie darowizny i spełnienie warunków zwolnienia w podatku od spadków i darowizn dotyczy przede wszystkim sytuacji obdarowanego. Osobną kwestią jest to, czy darczyńca rzeczywiście posiadał legalne, udokumentowane środki na przekazanie pieniędzy.

W praktyce urząd może zacząć od czynności sprawdzających. Może poprosić o dokumenty potwierdzające zgłoszenie darowizny, dowód przelewu, wyjaśnienie źródła pieniędzy oraz dokumenty dotyczące dochodów ojca. Dopiero gdy wyjaśnienia są niewystarczające albo pojawią się rozbieżności, sprawa może przejść w kontrolę podatkową lub postępowanie podatkowe.

W opisanej sytuacji sama różnica między rocznym przychodem ojca wynoszącym około 70 000 zł a darowizną 200 000 zł nie przesądza jeszcze o problemie. Jeżeli pieniądze pochodziły z kilkuletnich oszczędności, sprzedaży majątku, spadku, wcześniejszych legalnych dochodów lub innych udokumentowanych źródeł, można to wykazać.

Zwolnienie darowizny od ojca z podatku

Darowizna od ojca należy do darowizn od najbliższej rodziny. Co do zasady może korzystać z pełnego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, jeżeli obdarowany spełni warunki przewidziane w ustawie z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

Najważniejsze warunki przy darowiźnie pieniędzy to:

• zgłoszenie nabycia środków do właściwego urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania darowizny, jeżeli zgłoszenie jest wymagane,
• udokumentowanie przekazania pieniędzy dowodem przelewu na rachunek płatniczy, rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym, gdy wartość darowizny przekracza ustawową kwotę wolną,
• zachowanie dokumentów potwierdzających rzeczywiste przekazanie pieniędzy.

Jeżeli pieniądze zostały przekazane gotówką, a następnie wpłacone przez obdarowanego na własny rachunek, może powstać spór z organem podatkowym o spełnienie warunku udokumentowania darowizny. Przy dużych kwotach bezpieczniejszy jest przelew bezpośrednio od darczyńcy do obdarowanego, z jasnym tytułem przelewu, na przykład darowizna dla córki.

Nieujawnione źródła przychodów a darowizna

Wysoka darowizna może skłonić urząd do sprawdzenia, czy po stronie darczyńcy nie występują przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach albo przychody ze źródeł nieujawnionych. Podstawowe znaczenie mają tu przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zgodnie z art. 25b ust. 3 ustawy o PIT za przychody opodatkowane uznaje się wartości pozostające w dyspozycji podatnika przed poniesieniem wydatku, jeżeli ich pochodzenie zostało ustalone co do tytułu, kwoty i okresu uzyskania oraz możliwe jest określenie lub ustalenie zobowiązania podatkowego albo wartości te zostały zgłoszone do opodatkowania.

Zgodnie z art. 25b ust. 4 ustawy o PIT za przychody nieopodatkowane uznaje się wartości pozostające w dyspozycji podatnika przed poniesieniem wydatku, których pochodzenie zostało ustalone co do tytułu, kwoty i okresu uzyskania oraz które były wolne od podatku, zwolnione z opodatkowania, nie podlegały opodatkowaniu albo były objęte obowiązkiem podatkowym, lecz zobowiązanie nie powstało albo wygasło w przewidziany prawem sposób.

W uproszczeniu: organ bada, czy darczyńca miał przed przekazaniem darowizny środki pochodzące z legalnych i możliwych do wykazania źródeł. Jeżeli darczyńca miał dochody, oszczędności albo majątek pozwalające na przekazanie darowizny, a dokumenty to potwierdzają, ryzyko podatkowe jest istotnie mniejsze.

Czy urząd bierze pod uwagę tylko dochód z jednego roku?

Nie. Przy badaniu pochodzenia pieniędzy urząd nie powinien ograniczać się wyłącznie do dochodu z roku, w którym dokonano darowizny. Skoro darowizna mogła pochodzić z oszczędności z kilku lat, znaczenie mają przychody, dochody, wpływy i wydatki darczyńcy z okresu poprzedzającego przekazanie środków.

Organ może analizować, czy ojciec był w stanie realnie zgromadzić 200 000 zł po uwzględnieniu kosztów utrzymania, innych większych wydatków, zobowiązań kredytowych, zakupów, darowizn dla innych osób oraz posiadanego majątku. Nie wystarczy więc samo wskazanie łącznej sumy przychodów z kilku lat. Ważne jest to, czy po odjęciu typowych i udokumentowanych wydatków nadal można racjonalnie wyjaśnić powstanie oszczędności.

Dla przykładu, jeżeli ojciec przez kilka lat osiągał opodatkowane dochody, mieszkał w lokalu bez wysokich kosztów, nie miał dużych zobowiązań, odkładał pieniądze na rachunku bankowym i posiada historię wpływów, wyjaśnienie darowizny będzie znacznie prostsze. Jeżeli natomiast deklarowane dochody były niskie, a oszczędności nie wynikają z rachunków ani dokumentów, urząd może żądać bardziej szczegółowych wyjaśnień.

Jakie dokumenty mogą potwierdzić legalne źródło darowizny?

Najlepiej przygotować dokumenty, które pokazują zarówno źródło pieniędzy, jak i ich przepływ. Przy dużej darowiźnie pomocne mogą być w szczególności:

• zeznania roczne PIT darczyńcy z poprzednich lat,
• informacje od pracodawcy, PIT-11, umowy o pracę, umowy zlecenia lub umowy o dzieło,
• historia rachunków bankowych pokazująca wpływy i gromadzenie oszczędności,
• dokumenty sprzedaży nieruchomości, samochodu, udziałów, papierów wartościowych albo innych składników majątku,
• dokumenty dotyczące spadku, wcześniejszej darowizny, odszkodowania, zwrotu pożyczki lub lokat,
• umowa darowizny lub pisemne potwierdzenie jej dokonania,
• potwierdzenie przelewu darowizny na rachunek obdarowanego,
• potwierdzenie złożenia formularza SD-Z2.

Dokumenty powinny pozwalać ustalić tytuł, kwotę i okres uzyskania pieniędzy. Im większa kwota darowizny w stosunku do wykazywanych dochodów, tym większe znaczenie ma spójność dokumentacji.

Co grozi, gdy darczyńca nie wykaże źródła pieniędzy?

Jeżeli darczyńca nie potrafi wykazać, że przekazane pieniądze pochodziły z legalnych i ujawnionych źródeł, organ może badać sprawę w kierunku przychodów ze źródeł nieujawnionych. W takich sprawach ustawa o PIT przewiduje sankcyjne opodatkowanie według stawki 75% podstawy opodatkowania.

Nie oznacza to jednak, że każda wysoka darowizna automatycznie prowadzi do takiego podatku. Organ powinien ustalić, czy wystąpiła nadwyżka wydatków lub zgromadzonego mienia nad udokumentowanymi przychodami. Darczyńca ma możliwość przedstawiania dowodów, składania wyjaśnień i wykazywania źródeł finansowania.

Warto też odróżnić sytuację obdarowanego od sytuacji darczyńcy. Córka, która prawidłowo zgłosiła darowiznę i ma dowód przelewu, zasadniczo zabezpiecza swoje rozliczenie w podatku od spadków i darowizn. Urząd może jednak kierować pytania do ojca jako osoby, która przekazała środki.

Jak praktycznie przygotować się na pytania urzędu?

Najlepiej przygotować krótkie, spójne wyjaśnienie oraz zestaw dokumentów. W wyjaśnieniu warto wskazać, z jakich źródeł pochodziły pieniądze, w jakim okresie były gromadzone, na jakim rachunku były przechowywane oraz kiedy zostały przekazane obdarowanemu.

Nie należy przedstawiać przypadkowych lub niespójnych informacji. Jeżeli część pieniędzy pochodziła z oszczędności gotówkowych, trzeba liczyć się z tym, że urząd może pytać o źródło ich powstania i powód przechowywania poza rachunkiem bankowym. Sama ogólna informacja, że były to oszczędności z wielu lat, może być niewystarczająca, jeżeli nie da się jej poprzeć dokumentami.

W opisanym przypadku najważniejsze będzie wykazanie, że ojciec przez kilka lat mógł realnie odłożyć 200 000 zł. Urząd może więc uwzględniać kilka lat, ale będzie patrzył nie tylko na przychody, lecz także na wydatki i majątek darczyńcy.

FAQ

Czy urząd skarbowy zawsze kontroluje darowiznę 200 000 zł?

Nie zawsze. Taka kwota może jednak zwrócić uwagę urzędu, zwłaszcza gdy nie pasuje do znanych dochodów darczyńcy. W praktyce urząd może poprzestać na czynnościach sprawdzających, jeżeli dokumenty są kompletne i spójne.

Czy wystarczy, że córka zgłosiła darowiznę na SD-Z2?

Dla zwolnienia w podatku od spadków i darowizn zgłoszenie jest bardzo ważne, ale nie zawsze wystarczy. Przy darowiźnie pieniędzy znaczenie ma także udokumentowanie przekazania środków, zwykle przelewem lub przekazem pocztowym. Niezależnie od tego urząd może zapytać darczyńcę o źródło pieniędzy.

Czy urząd będzie badał dochody ojca tylko z roku darowizny?

Nie. Jeżeli ojciec twierdzi, że pieniądze pochodziły z oszczędności z kilku lat, urząd może analizować wcześniejsze lata. Ważne jest jednak, aby wykazać nie tylko przychody, lecz także realną możliwość odłożenia pieniędzy po uwzględnieniu wydatków.

Czy oszczędności trzymane w gotówce są problemem?

Nie są automatycznie zakazane, ale trudniej je udowodnić. Przy gotówce urząd może pytać, kiedy i z jakiego źródła została zgromadzona. Znacznie łatwiej wykazać legalne pochodzenie pieniędzy, gdy oszczędności były na rachunku bankowym.

Kto ponosi ryzyko podatku od nieujawnionych źródeł?

Ryzyko dotyczy przede wszystkim osoby, która nie potrafi wykazać legalnego pochodzenia środków, czyli zwykle darczyńcy. Obdarowany powinien natomiast zadbać o prawidłowe zgłoszenie darowizny i dokument potwierdzający jej otrzymanie.

Podsumowanie

Duża darowizna od ojca nie jest sama w sobie nieprawidłowa. Jeżeli została zgłoszona w terminie, przekazana przelewem i pochodzi z udokumentowanych oszczędności, można ją skutecznie wyjaśnić przed urzędem skarbowym. Urząd może jednak sprawdzić, czy darczyńca rzeczywiście miał środki pozwalające na przekazanie takiej kwoty.

Przy weryfikacji nie liczy się wyłącznie dochód z jednego roku. Organ może uwzględniać dochody i oszczędności z kilku lat, ale będzie oceniał także wydatki, zobowiązania i realną możliwość zgromadzenia pieniędzy. Dlatego najważniejsza jest dokumentacja pokazująca źródło, kwotę i okres uzyskania środków.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350

2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207