Podatek od zasiedzenia nieruchomości rolnej

Które przepisy mają znaczenie przy zasiedzeniu gruntu rolnego

Nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie podlega ustawie o podatku od spadków i darowizn. Dla podatnika ważne są jednak dwie różne daty: data nabycia własności przez zasiedzenie oraz data powstania obowiązku podatkowego.

Na gruncie prawa cywilnego własność jest nabywana z mocy prawa z chwilą upływu terminu zasiedzenia. Postanowienie sądu jedynie potwierdza, że nabycie nastąpiło w określonym dniu. Jeżeli z postanowienia wynika, że zasiedzenie nastąpiło 31.12.2015 r., to właśnie ta data jest datą nabycia własności, mimo że postanowienie mogło zostać wydane i uprawomocnić się później.

Inaczej wygląda obowiązek podatkowy. Przy nabyciu przez zasiedzenie powstaje on z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego zasiedzenie. Nie oznacza to jednak automatycznie, że dla oceny przepisów przejściowych należy pominąć datę samego nabycia własności.

Stare i obecne zwolnienie dla gospodarstw rolnych

Obecne brzmienie art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn przewiduje zwolnienie dla nabycia własności gruntów stanowiących gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, wraz z będącymi ich częścią składową drzewami i innymi roślinami, jeżeli w wyniku nabycia zostanie utworzone lub powiększone gospodarstwo rolne. Aktualnie ustawa wymaga również, aby powierzchnia gospodarstwa utworzonego lub powstałego w wyniku powiększenia była nie mniejsza niż 11 ha i nie większa niż 300 ha oraz aby gospodarstwo było prowadzone przez nabywcę przez co najmniej 5 lat od dnia nabycia. Zwolnienie stanowi pomoc de minimis w rolnictwie.

Przed zmianą obowiązującą od 1 stycznia 2016 r. przepis był korzystniejszy dla mniejszych gospodarstw. W poprzednim brzmieniu zwolnione było nabycie własności lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości albo jej części wraz z częściami składowymi, z określonymi wyjątkami dotyczącymi m.in. budynków mieszkalnych oraz specjalistycznej produkcji rolnej, pod warunkiem że w rozumieniu przepisów o podatku rolnym w chwili nabycia nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne lub jego część albo weszła w skład gospodarstwa rolnego będącego własnością nabywcy, a gospodarstwo to było prowadzone przez nabywcę przez co najmniej 5 lat od dnia nabycia.

To rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie w opisanej sprawie. Jeżeli zasiedzenie nastąpiło 31.12.2015 r., ocena prawa do zwolnienia powinna być dokonywana według przepisów obowiązujących do końca 2015 r., a nie według obecnego limitu 11-300 ha.

Przepisy przejściowe a zasiedzenie przed 2016 r.

Zmiana zwolnienia rolniczego została wprowadzona ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw. Zgodnie z przepisem przejściowym do opodatkowania nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych, które nastąpiło przed wejściem w życie tej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Ustawa weszła w życie 1 stycznia 2016 r.

Jeżeli więc nabycie własności przez zasiedzenie nastąpiło 31.12.2015 r., to jest to nabycie sprzed wejścia w życie nowych zasad. Późniejsze uprawomocnienie się postanowienia sądu może wyznaczać moment powstania obowiązku podatkowego i termin rozliczenia, ale nie powinno zmieniać daty cywilnoprawnego nabycia własności.

W praktyce urząd skarbowy powinien badać treść postanowienia o zasiedzeniu, klasyfikację gruntów oraz warunki zwolnienia obowiązujące w dacie nabycia. Jeżeli organ miałby odmienne stanowisko, bezpiecznym rozwiązaniem jest wystąpienie o indywidualną interpretację podatkową albo przedstawienie pełnej argumentacji w toku postępowania podatkowego.

Warunki zwolnienia według poprzednich przepisów

W poprzednim stanie prawnym kluczowe było to, czy w chwili nabycia grunt stanowił gospodarstwo rolne, część gospodarstwa rolnego albo wszedł w skład gospodarstwa rolnego będącego własnością nabywcy. Dla tej oceny należy odwołać się do przepisów o podatku rolnym.

Za gospodarstwo rolne uznaje się zasadniczo obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne albo jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na działalność gospodarczą inną niż działalność rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha albo 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu określonego podmiotu.

W opisanej sytuacji istotne będzie zatem wykazanie, że na dzień 31.12.2015 r. nabywany przez zasiedzenie grunt, łącznie z pozostałymi gruntami rolnymi stanowiącymi własność nabywców, tworzył gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Znaczenie ma nie tylko powierzchnia, ale również klasyfikacja w ewidencji gruntów, faktyczne rolnicze wykorzystanie i brak zajęcia gruntów na inną działalność gospodarczą.

Drugim warunkiem było prowadzenie gospodarstwa przez nabywcę przez co najmniej 5 lat od dnia nabycia. Jeżeli jako dzień nabycia wskazano 31.12.2015 r., trzeba wykazać, że gospodarstwo było dalej prowadzone przez wymagany okres. Samo płacenie podatku rolnego jest pomocnym dowodem, ale zwykle warto zebrać także inne dokumenty potwierdzające rzeczywiste prowadzenie gospodarstwa.

Jak przygotować rozliczenie z urzędem skarbowym

Po uprawomocnieniu się postanowienia o zasiedzeniu podatnik co do zasady powinien złożyć zeznanie podatkowe SD-3 wraz z dokumentami mającymi wpływ na ustalenie podstawy opodatkowania i ewentualnego zwolnienia. W przypadku zasiedzenia termin liczony jest od uprawomocnienia się postanowienia sądu. Jeżeli termin już upłynął, warto złożyć dokumenty niezwłocznie i wyjaśnić przyczynę opóźnienia.

Do zeznania lub wyjaśnień warto przygotować w szczególności: prawomocne postanowienie sądu stwierdzające zasiedzenie, wypis z ewidencji gruntów i budynków, dokumenty potwierdzające powierzchnię i klasyfikację działek, decyzje lub nakazy podatku rolnego, dowody użytkowania rolniczego oraz dokumenty pokazujące, że gospodarstwo było prowadzone przez wymagany okres.

Warto także opisać, że nabyty przez zasiedzenie grunt wszedł w skład gospodarstwa rolnego nabywcy albo razem z innymi gruntami stanowił gospodarstwo rolne. Jeżeli część gruntów została wcześniej darowana, trzeba jasno wykazać, jakie działki i jaka powierzchnia pozostawały w gospodarstwie w dniu zasiedzenia.

Wniosek dla opisanej sprawy

Jeżeli prawomocne postanowienie sądu wskazuje, że zasiedzenie nastąpiło 31.12.2015 r., a w tym dniu nabyty grunt rolny wszedł w skład gospodarstwa rolnego spełniającego definicję z przepisów o podatku rolnym, istnieją mocne podstawy do zastosowania zwolnienia z podatku od spadków i darowizn według brzmienia art. 4 ust. 1 pkt 1 obowiązującego do końca 2015 r.

Warunkiem pozostaje wykazanie, że gospodarstwo było prowadzone przez nabywcę przez co najmniej 5 lat od dnia nabycia. Jeżeli gospodarstwo było i nadal jest faktycznie prowadzone, a grunty zachowały rolniczy charakter, argumentacja na rzecz zwolnienia jest spójna z konstrukcją zasiedzenia i przepisami przejściowymi.

Nie można jednak wykluczyć, że urząd będzie szczegółowo badał powierzchnię, klasyfikację i tytuł do poszczególnych działek. Dlatego w sprawie warto oprzeć stanowisko na dokumentach, a przy większej niepewności rozważyć wystąpienie o interpretację indywidualną.

FAQ

Czy przy zasiedzeniu liczy się data postanowienia sądu?

Dla samego nabycia własności liczy się data zasiedzenia wskazana w postanowieniu sądu. Postanowienie ma charakter potwierdzający. Data uprawomocnienia jest natomiast ważna dla powstania obowiązku podatkowego i rozliczenia z urzędem skarbowym.

Czy małe gospodarstwo może korzystać ze starego zwolnienia?

Tak, jeżeli nabycie nastąpiło przed 1 stycznia 2016 r. i zostały spełnione warunki obowiązujące w poprzednim brzmieniu przepisu. Wtedy nie stosuje się obecnego progu 11 ha, ale nadal trzeba wykazać, że grunt stanowił gospodarstwo rolne, jego część albo wszedł w skład gospodarstwa rolnego nabywcy.

Czy płacenie podatku rolnego wystarczy do zwolnienia?

Płacenie podatku rolnego jest ważnym dowodem, ale nie zawsze wystarcza. Urząd może żądać także dokumentów z ewidencji gruntów, informacji o powierzchni, dowodów faktycznego prowadzenia gospodarstwa oraz wyjaśnień dotyczących poszczególnych działek.

Czy trzeba składać SD-3, jeżeli podatnik uważa, że przysługuje mu zwolnienie?

Przy zasiedzeniu co do zasady należy rozliczyć nabycie po uprawomocnieniu się postanowienia sądu. W zeznaniu lub w wyjaśnieniach można wykazać prawo do zwolnienia i dołączyć dokumenty potwierdzające spełnienie warunków.

Co zrobić, gdy urząd skarbowy nie zgadza się ze zwolnieniem?

Należy przedstawić argumentację opartą na dacie zasiedzenia, przepisach przejściowych i dokumentach dotyczących gospodarstwa. W zależności od etapu sprawy możliwe jest złożenie wyjaśnień, odwołania od decyzji albo wystąpienie o interpretację indywidualną.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
3. Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2015 poz. 1045