Pominięty składnik spadku a formularz SD-Z2

Pominięty udział w działce po matce – co zrobić?

Jeżeli w pierwotnym formularzu SD-Z2 zgłoszono spadek po matce, ale nie wykazano udziału w działce, warto złożyć do właściwego urzędu skarbowego pismo uzupełniające albo korektę zgłoszenia SD-Z2. W piśmie należy wskazać, że chodzi o ten sam spadek, ale o dodatkowy składnik majątku, którego istnienia spadkobierca wcześniej nie znał.

Do zgłoszenia trzeba wpisać dane nieruchomości w takim zakresie, w jakim są znane: numer działki, obręb, księgę wieczystą, położenie, wartość udziału oraz wielkość udziału przypadającego spadkobiercy. Jeżeli dane nie są jeszcze kompletne, warto wyjaśnić, skąd wynika brak pełnych informacji i jakie dokumenty są w trakcie pozyskiwania.

Najważniejsze nie jest samo użycie słowa „korekta” albo „uzupełnienie”, lecz jasne wykazanie, że urząd otrzymuje informację o dodatkowym składniku majątku nabytym w tym samym spadku. Do pisma warto dołączyć dokumenty potwierdzające dziedziczenie oraz dokumenty dotyczące działki.

Termin SD-Z2 i późniejsze dowiedzenie się o składniku spadku

Zwolnienie dla najbliższej rodziny wynika z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Obejmuje ono m.in. dzieci, małżonka, rodziców i rodzeństwo, jeżeli nabycie zostanie zgłoszone w ustawowym terminie. Przy dziedziczeniu termin ten jest co do zasady liczony od momentu, z którym ustawa wiąże powstanie obowiązku podatkowego, w praktyce często od uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.

Jeżeli podatnik dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych dopiero po upływie podstawowego terminu, przepisy przewidują możliwość zachowania zwolnienia pod warunkiem zgłoszenia nabycia w terminie liczonym od dnia powzięcia tej wiadomości oraz uprawdopodobnienia późniejszego dowiedzenia się o nabyciu. W sprawie pominiętej działki trzeba więc pokazać, kiedy i w jaki sposób spadkobierca realnie dowiedział się o udziale w nieruchomości.

Nie należy opierać całej sprawy wyłącznie na wniosku o przywrócenie terminu z art. 162 Ordynacji podatkowej. W praktyce termin do skorzystania ze zwolnienia podatkowego jest traktowany jako termin prawa materialnego, a takie terminy co do zasady nie podlegają przywróceniu w zwykłym trybie procesowym. Bezpieczniej jest złożyć zgłoszenie wraz z obszernym wyjaśnieniem i dowodami późniejszego powzięcia wiadomości o składniku spadku.

Jakie dowody warto dołączyć?

Samo oświadczenie, że spadkobierca nie wiedział o działce, może być niewystarczające. Urząd skarbowy ocenia wiarygodność wyjaśnień na podstawie całokształtu okoliczności. Im większy upływ czasu od spadku, tym staranniej trzeba udokumentować moment uzyskania informacji o nieruchomości.

Do zgłoszenia albo pisma uzupełniającego warto dołączyć w szczególności:

• postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia po matce,
• dokumenty potwierdzające istnienie działki, np. wypis z rejestru gruntów, numer księgi wieczystej albo korespondencję dotyczącą działki,
• korespondencję od osoby zainteresowanej zakupem udziału, jeżeli to z niej wynika moment dowiedzenia się o nieruchomości,
• wyjaśnienie, dlaczego działka nie była znana przy pierwotnym zgłoszeniu SD-Z2,
• wyliczenie udziału oraz przybliżoną wartość udziału na dzień nabycia spadku, o ile jest możliwa do ustalenia.

Spadek po bracie – osobne zgłoszenie SD-Z2

Dziedziczenie po bracie jest odrębnym nabyciem od dziedziczenia po matce. Nawet jeżeli przedmiotem dziedziczenia jest ten sam udział w tej samej działce, podatkowo są to dwa różne zdarzenia: jedno po matce, drugie po bracie.

Jeżeli spadkobierca nabył udział po bracie i chce korzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, powinien złożyć osobne SD-Z2 dotyczące spadku po bracie. W zgłoszeniu należy wskazać właściwą podstawę nabycia, datę powstania obowiązku podatkowego oraz składniki majątku przypadające ze spadku po bracie.

Jeżeli termin zgłoszenia spadku po bracie już minął, sytuację trzeba ocenić oddzielnie. Inaczej wygląda przypadek, gdy spadkobierca wiedział o nabyciu po bracie, ale nie złożył zgłoszenia, a inaczej sytuacja, gdy dopiero później dowiedział się, że w spadku po bracie znajdował się udział w nieruchomości. W drugim wariancie ponownie istotne będzie uprawdopodobnienie daty uzyskania wiedzy o nabyciu.

Co może zrobić urząd skarbowy?

Urząd skarbowy może zaakceptować uzupełnienie SD-Z2 i zachowanie zwolnienia, jeżeli uzna, że podatnik rzeczywiście dowiedział się o pominiętym składniku dopiero później i zareagował w wymaganym terminie. Może też wezwać do uzupełnienia dokumentów, doprecyzowania wartości udziału albo wyjaśnienia sposobu ustalenia daty powzięcia wiadomości.

Jeżeli urząd nie uzna prawa do zwolnienia, może przyjąć, że nabycie podlega opodatkowaniu według zasad właściwych dla danej grupy podatkowej. W takiej sytuacji podatnik może zostać zobowiązany do złożenia właściwego zeznania podatkowego i zapłaty podatku wraz z ewentualnymi odsetkami, zależnie od przebiegu postępowania.

Warto działać szybko po uzyskaniu informacji o działce. Zwłoka po faktycznym dowiedzeniu się o składniku spadku może utrudnić wykazanie, że podatnik dochował warunków zwolnienia.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najbezpieczniejsze rozwiązanie to złożenie uzupełnienia albo korekty SD-Z2 po matce oraz osobnego SD-Z2 po bracie, jeżeli po bracie również doszło do nabycia udziału w majątku. Do każdego pisma trzeba dołączyć wyjaśnienie, kiedy spadkobierca dowiedział się o udziale w działce i dlaczego nie mógł wykazać go wcześniej.

Kluczowe znaczenie mają dokumenty: postanowienia spadkowe, dane działki, korespondencja z osobą zainteresowaną zakupem i inne dowody potwierdzające późniejsze ujawnienie składnika majątku. Nie warto ograniczać się do krótkiego pisma bez załączników, bo urząd może uznać, że przesłanki zwolnienia nie zostały wykazane.

FAQ

Czy trzeba składać nowe SD-Z2, jeżeli zapomniano o jednej działce?

Jeżeli chodzi o ten sam spadek po tej samej osobie, zwykle składa się uzupełnienie albo korektę wcześniejszego SD-Z2. W piśmie trzeba jasno wskazać pominięty składnik i wyjaśnić, dlaczego nie został zgłoszony wcześniej.

Czy można zachować zwolnienie, gdy o działce dowiedziałem się po latach?

Może to być możliwe, ale wymaga zgłoszenia nabycia po uzyskaniu informacji oraz uprawdopodobnienia, że wiedza o udziale w działce została uzyskana dopiero później. Decydujące znaczenie mają konkretne dowody.

Czy art. 162 Ordynacji podatkowej zawsze pozwala przywrócić termin SD-Z2?

Nie. Termin do skorzystania ze zwolnienia w podatku od spadków i darowizn jest co do zasady traktowany jako termin materialnoprawny, dlatego nie należy zakładać automatycznego przywrócenia go w zwykłym trybie procesowym.

Czy spadek po bracie trzeba zgłosić oddzielnie?

Tak. Spadek po bracie jest odrębnym nabyciem od spadku po matce. Jeżeli spadkobierca chce korzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, powinien złożyć osobne SD-Z2 dotyczące dziedziczenia po bracie.

Co grozi za brak zgłoszenia pominiętego składnika spadku?

Skutkiem może być utrata zwolnienia podatkowego w zakresie danego nabycia i konieczność rozliczenia podatku. W praktyce urząd może też żądać dodatkowych wyjaśnień, dokumentów oraz ustalenia wartości udziału.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926

2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207