Samochód kupiony na brata, raty spłacam ja, jak uniknąć podatku od darowizny?

Darowizna a spłata cudzych zobowiązań – jak interpretuje to prawo?

Zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego (K.c.): Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku.

Darowizna jest czynnością prawną, której celem jest dokonanie przysporzenia majątkowego bez ekwiwalentu. Najczęściej polega na przeniesieniu określonego dobra majątkowego z majątku darczyńcy do majątku obdarowanego. Świadczenie ma charakter nieodpłatny, gdy druga strona nie zobowiązuje się do jakiegokolwiek świadczenia w zamian.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 października 2023 r., III FSK 3066/21 – nabycie tytułem darowizny może polegać także na świadczeniu na rzecz obdarowanego, które sprowadza się do zmniejszenia jego pasywów – na przykład poprzez zapłatę długu obdarowanego wobec osoby trzeciej.

W rezultacie, jeżeli brat zaciągnął zobowiązanie związane z zakupem samochodu, a Pan będzie to zobowiązanie spłacał ze swoich środków, brat uzyskuje nieodpłatną korzyść w postaci zaoszczędzonego majątku – czyli dochodzi do darowizny.

Kiedy darowizna podlega opodatkowaniu?

Darowizna podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn, a obowiązek podatkowy spoczywa na osobie obdarowanej. W przypadku darowizn między członkami najbliższej rodziny możliwe jest jednak całkowite zwolnienie z podatku, o ile spełnione zostaną warunki wskazane w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, tj.:

• darowizna została otrzymana od jednej z osób wymienionych w przepisie,
• jej otrzymanie zostało udokumentowane dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, jego rachunek (inny niż płatniczy) w banku lub SKOK, lub przekazem pocztowym,
• obdarowany złożył w terminie 6 miesięcy zgłoszenie o nabyciu środków pieniężnych (chyba że zachodzi wyjątek z art. 4a ust. 4 ustawy).

Aby zastosować zwolnienie, środki muszą zostać przekazane w sposób ściśle określony w przepisie – czyli na rachunek bankowy obdarowanego, nie zaś bezpośrednio do osoby trzeciej.

Stanowisko sądów i urzędów skarbowych

Pismo Dyrektora KIS z 22.09.2023 r., 0111-KDIB2-3.4015.149.2023.2.JKU:

Warunek udokumentowania wpłat na rachunek bankowy, określony w ww. przepisie uważa się za spełniony również wtedy, gdy wpłaty dokonywane są na rachunek bankowy osoby trzeciej, ale na subkonto wyodrębnione w ramach tego rachunku dla osoby obdarowanej. Takie subkonta wyodrębniane są w ramach rachunków prowadzonych dla deweloperów czy spółdzielni mieszkaniowych. Wpłaty środków pieniężnych będących przedmiotem darowizny, następowały – jak Pani wskazała – na rachunek bankowy wyodrębniony na Pani rzecz przez dewelopera.

Pismo Dyrektora KIS z 15.11.2022 r., 0111-KDIB2-2.4015.121.2022.1.DR:

Literalne brzmienie przepisu art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn nie pozwala natomiast skorzystać ze zwolnienia podatkowego w przypadku wpłaty na rzecz osoby trzeciej, gdyż nabycie nie jest udokumentowane tak, jak wskazuje przepis art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli więc przedmiot darowizny zostanie przekazany bezpośrednio przez darczyńcę na rachunek wierzyciela osoby obdarowanej (w tym przypadku dealera samochodowego), zwolnienie określone w art. 4a ustawy od spadków i darowizn nie będzie miało zastosowania.

Co prawda, zgodnie z utartą linią interpretacyjną i orzeczniczą, warunek określony we wskazanym przepisie uważa się za spełniony również wtedy, gdy wpłata dokonywana jest na rachunek bankowy osoby trzeciej, ale na subkonto wyodrębnione w ramach tego rachunku dla osoby obdarowanej. Takie subkonta wyodrębnione są w ramach rachunków prowadzonych dla deweloperów lub spółdzielni mieszkaniowych. W analizowanym przypadku taka sytuacja nie występuje; z treści wniosku nie wynika bowiem, aby w ramach rachunku bankowego sprzedawcy (dealera samochodowego) było wyodrębnione dla Pani subkonto.

Dlaczego bezpośrednia spłata rat może być niekorzystna podatkowo?

W analizowanej sytuacji, jeżeli dla brata nie zostało wyodrębnione subkonto na rachunku sprzedawcy samochodu, to spłacane przez Pana raty będą stanowiły darowiznę na jego rzecz, która nie korzysta ze zwolnienia podatkowego. W takim przypadku brat będzie musiał zapłacić podatek od darowizny.

Jak postąpić, aby uniknąć podatku? – rekomendowane rozwiązanie

Bezpieczniejszym rozwiązaniem będzie przekazywanie środków pieniężnych bezpośrednio na rachunek bankowy brata, aby to on sam regulował zobowiązanie wobec banku. Wtedy, jeśli brat zgłosi darowiznę na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy, zdarzenie to będzie neutralne podatkowo.

Natomiast przekazanie Panu samochodu w drodze darowizny również nie rodzi obowiązku podatkowego, o ile zostanie zgłoszone do urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy (formularz SD-Z2).

Należy jednak pamiętać, że jeżeli wraz z darowizną samochodu brat przeniesie na Pana również dług wobec wierzyciela (za zgodą wierzyciela – art. 519 K.c.), wówczas zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, opodatkowaniu 2% PCC podlega część umowy dotycząca przejęcia długu. Deklarację PCC-3 należy wówczas złożyć w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy.

Jeśli natomiast brat przekaże w darowiźnie wyłącznie samochód, a dług pozostanie po jego stronie, podatek PCC nie wystąpi.

Czy darowizna samochodu musi być u notariusza?

Zgodnie z art. 890 § 1 K.c. oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeśli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Oznacza to, że w przypadku samochodu wystarczy forma pisemna. Forma aktu notarialnego jest wymagana wyłącznie przy darowiźnie nieruchomości.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
3. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - Dz.U. 2000 nr 86 poz. 959