Samochód kupiony na brata a podatek od darowizny

Czy możesz spłacać raty za brata?

Technicznie możesz wykonywać przelewy z własnego rachunku na poczet rat kredytu, ubezpieczenia, serwisu lub innych kosztów samochodu. Nie oznacza to jednak, że czynność jest podatkowo neutralna. Jeżeli kredytobiorcą i właścicielem auta jest brat, to spłacanie jego zobowiązań z Twoich środków może być potraktowane jako nieodpłatne przysporzenie po stronie brata.

Zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Darowizna nie musi polegać wyłącznie na przekazaniu gotówki lub rzeczy. Może polegać także na zapłacie cudzego długu, jeżeli dłużnik nie musi zwracać tych kwot.

Takie podejście pojawia się również w orzecznictwie. W wyroku z 24 października 2023 r., sygn. akt III FSK 3066/21, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przysporzenie tytułem darowizny może polegać także na zmniejszeniu pasywów obdarowanego, czyli na przykład na spłacie jego zobowiązania wobec osoby trzeciej.

Czy potrzebna jest umowa między Tobą a bratem?

Dla bezpieczeństwa warto spisać umowę lub co najmniej jasne porozumienie, które wyjaśnia, jaki charakter mają płatności. Możliwe są różne modele, ale każdy z nich wywołuje inne skutki prawne i podatkowe.

• Darowizna pieniędzy dla brata – przekazujesz bratu środki, a brat reguluje swoje zobowiązania. To zwykle najbezpieczniejsze rozwiązanie podatkowe, jeżeli spełnione są warunki zwolnienia.
• Pożyczka dla brata – brat ma obowiązek zwrócić Ci pieniądze. Wtedy nie jest to darowizna, ale trzeba pamiętać o właściwym udokumentowaniu pożyczki i możliwych skutkach podatkowych.
• Zwrot kosztów za korzystanie z auta – jeżeli płatności są odpłatnością za używanie pojazdu, trzeba ustalić, czy nie powstają inne skutki podatkowe lub cywilnoprawne.
• Nieformalne spłacanie rat – najgorsze dowodowo, bo trudno później wykazać, czy była to darowizna, pożyczka, rozliczenie rodzinne czy zapłata za korzystanie z samochodu.

Jeżeli celem jest późniejsze nieodpłatne przekazanie auta Tobie, najprostszy schemat to pisemne ustalenie, że przekazywane środki są darowizną pieniędzy na rzecz brata, a brat sam wykonuje płatności do banku, dealera lub ubezpieczyciela.

Darowizna pieniędzy między rodzeństwem a podatek

Rodzeństwo należy do kręgu najbliższej rodziny objętej tzw. zwolnieniem dla grupy zerowej. Zgodnie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez m.in. rodzeństwo może być całkowicie zwolnione z podatku, jeżeli zostaną spełnione ustawowe warunki.

W przypadku darowizny pieniędzy najważniejsze są dwa wymogi:

• udokumentowanie otrzymania środków dowodem przekazania na rachunek płatniczy obdarowanego, jego rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym,
• zgłoszenie darowizny na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, chyba że zastosowanie ma ustawowy wyjątek, np. wartość darowizn od tej samej osoby nie przekracza kwoty wolnej właściwej dla I grupy podatkowej.

Obowiązek zgłoszenia spoczywa na obdarowanym, czyli przy darowiźnie pieniędzy przekazywanych przez Ciebie – na bracie. To brat powinien zadbać o złożenie SD-Z2, jeżeli zgłoszenie jest wymagane.

Dlaczego przelew bezpośrednio do banku lub dealera jest ryzykowny?

Jeżeli płacisz ratę bezpośrednio na rachunek banku finansującego samochód, dealera albo innej osoby trzeciej, urząd skarbowy może uznać, że brat otrzymał darowiznę w postaci spłaty jego długu. Problem polega na tym, że przy darowiźnie pieniędzy zwolnienie z art. 4a jest ściśle powiązane ze sposobem udokumentowania przekazania środków.

Organy podatkowe w interpretacjach indywidualnych podkreślają, że wpłata na rachunek osoby trzeciej nie zawsze spełnia warunek przekazania pieniędzy na rachunek obdarowanego. Wyjątki dotyczą przede wszystkim sytuacji, gdy w ramach rachunku osoby trzeciej istnieje wyodrębniony rachunek lub subkonto przypisane obdarowanemu, co występuje np. w niektórych rozliczeniach deweloperskich. Przy zwykłej spłacie rat kredytu samochodowego taka konstrukcja najczęściej nie występuje.

W interpretacji Dyrektora KIS z 15 listopada 2022 r., nr 0111-KDIB2-2.4015.121.2022.1.DR, wskazano, że przekazanie darowizny bezpośrednio na rachunek wierzyciela obdarowanego, np. sprzedawcy samochodu, może pozbawić prawa do zwolnienia, jeżeli nie jest spełniony ustawowy sposób udokumentowania darowizny. Z kolei w interpretacji z 22 września 2023 r., nr 0111-KDIB2-3.4015.149.2023.2.JKU, zaakceptowano wpłatę na rachunek osoby trzeciej, ale przy istnieniu subkonta wyodrębnionego dla obdarowanego.

Jak postąpić najbezpieczniej?

Najbezpieczniejszy podatkowo wariant wygląda następująco:

1. Ty przelewasz środki na rachunek bankowy brata jako darowiznę pieniędzy.
2. W tytule przelewu wpisujesz jasno, że jest to darowizna, np. „darowizna dla brata”.
3. Brat spłaca z własnego rachunku raty kredytu, opłaty dla dealera, ubezpieczenie lub inne koszty.
4. Brat składa zgłoszenie SD-Z2 w terminie 6 miesięcy, jeżeli wartość darowizny wymaga zgłoszenia.
5. Dokumentujecie umową lub potwierdzeniami przelewów, że środki zostały przekazane zgodnie z przyjętym modelem.

Taki sposób działania pozwala wykazać, że darowizna pieniędzy trafiła na rachunek obdarowanego, czyli brata, a dopiero później brat uregulował własne zobowiązanie. Ogranicza to ryzyko sporu z urzędem skarbowym o niespełnienie warunków zwolnienia.

Późniejsza darowizna samochodu dla Ciebie

Po upływie ustalonego czasu brat może przekazać Ci samochód w darowiźnie, o ile jest właścicielem pojazdu i nie ma ograniczeń wynikających z umowy kredytu, zabezpieczeń banku albo dokumentów rejestracyjnych. Sama okoliczność, że samochód został kupiony na kredyt, nie zawsze blokuje darowiznę, ale w praktyce trzeba sprawdzić umowę z bankiem oraz sposób ustanowienia zabezpieczeń.

Darowizna samochodu między rodzeństwem również może korzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn na zasadach przewidzianych dla najbliższej rodziny. Obdarowanym będziesz wtedy Ty, więc to Ty składasz SD-Z2 w terminie 6 miesięcy, jeżeli zgłoszenie jest wymagane.

Do zgłoszenia warto zachować:

• pisemną umowę darowizny samochodu,
• dane pojazdu, w tym numer VIN, numer rejestracyjny, markę, model i rok produkcji,
• realistycznie ustaloną wartość rynkową auta z dnia darowizny,
• potwierdzenie wydania pojazdu i dokumentów,
• potwierdzenie złożenia SD-Z2, jeżeli zgłoszenie było konieczne.

Czy darowizna samochodu musi być u notariusza?

Co do zasady oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednak zgodnie z art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Przy samochodzie oznacza to w praktyce, że wystarczy zwykła forma pisemna, jeżeli auto zostanie rzeczywiście wydane obdarowanemu.

Akt notarialny jest niezbędny przy darowiźnie nieruchomości, ale nie przy standardowej darowiźnie samochodu. Mimo to umowa powinna być dobrze przygotowana, bo będzie potrzebna do zgłoszenia podatkowego, przerejestrowania pojazdu i ewentualnych rozliczeń z ubezpieczycielem.

Co z przejęciem kredytu albo długu?

Darowizna samochodu nie oznacza automatycznego przejęcia kredytu. Jeżeli kredyt został zaciągnięty przez brata, to wobec banku nadal dłużnikiem pozostaje brat, chyba że dojdzie do skutecznego przejęcia długu.

Przejęcie długu wymaga zgody wierzyciela, czyli najczęściej banku. Wynika to z art. 519 Kodeksu cywilnego. Bez takiej zgody samo ustalenie między Tobą a bratem nie spowoduje, że bank będzie mógł żądać spłaty wyłącznie od Ciebie.

Jeżeli w umowie darowizny samochodu nastąpi jednocześnie przejęcie długu lub inny element odpłatny, trzeba rozważyć podatek od czynności cywilnoprawnych. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. d ustawy o PCC umowa darowizny podlega PCC w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów, ciężarów albo zobowiązań darczyńcy. Stawka PCC dla takiej części wynosi co do zasady 2%, a deklarację PCC-3 składa się w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Jeżeli natomiast brat daruje Ci wyłącznie samochód, a kredyt nadal pozostaje po jego stronie, PCC z tytułu przejęcia długu nie powinien powstać. Nadal jednak trzeba ocenić, czy bank dopuszcza przeniesienie własności pojazdu przed spłatą kredytu.

Na co uważać przy rabacie pracowniczym?

Skoro brat kupił samochód z wykorzystaniem rabatu pracowniczego, trzeba sprawdzić regulamin programu, umowę sprzedaży oraz ewentualne dokumenty pracodawcy lub dealera. Czasem rabat jest przyznawany pod warunkiem, że pracownik pozostanie właścicielem pojazdu przez określony czas albo nie odsprzeda go lub nie przekaże osobie trzeciej przed upływem wskazanego terminu.

Naruszenie takich zasad może wywołać skutki cywilne, np. obowiązek zwrotu rabatu albo zapłaty dodatkowej kwoty. To odrębna kwestia od podatku od darowizny, ale w praktyce może przesądzać o tym, kiedy bezpiecznie przekazać samochód.

FAQ

Czy mogę płacić raty kredytu brata ze swojego konta?

Możesz, ale podatkowo jest to ryzykowne. Jeżeli brat jest dłużnikiem, a Ty spłacasz jego zobowiązanie bez obowiązku zwrotu, może to być potraktowane jako darowizna dla brata. Bezpieczniej przelewać pieniądze na rachunek brata, aby to on spłacał kredyt.

Kto składa SD-Z2 przy darowiźnie pieniędzy na spłatę auta?

SD-Z2 składa obdarowany. Jeżeli Ty przekazujesz pieniądze bratu, zgłoszenie składa brat. Jeżeli później brat daruje Ci samochód, zgłoszenie dotyczące auta składasz Ty.

Czy darowizna samochodu od brata jest opodatkowana?

Może być całkowicie zwolniona z podatku od spadków i darowizn, ponieważ rodzeństwo należy do najbliższej rodziny. Trzeba jednak spełnić warunki ustawowe, w szczególności złożyć SD-Z2 w terminie 6 miesięcy, jeżeli zgłoszenie jest wymagane.

Czy umowa darowizny samochodu musi być notarialna?

Nie, przy samochodzie zwykle wystarczy pisemna umowa darowizny i rzeczywiste wydanie pojazdu. Akt notarialny nie jest standardowo wymagany dla darowizny auta.

Czy mogę przejąć kredyt razem z samochodem?

Tylko za zgodą banku lub innego wierzyciela. Samo porozumienie z bratem nie wystarczy, aby bank uznał Cię za nowego dłużnika. Przejęcie długu może też powodować obowiązek zapłaty PCC.

Podsumowanie

Największe ryzyko w opisanej sytuacji nie wynika z samego korzystania z samochodu, lecz ze sposobu finansowania rat i późniejszego przekazania auta. Jeżeli płacisz bezpośrednio za zobowiązania brata, urząd może potraktować to jako darowiznę, która nie zawsze spełnia warunki zwolnienia podatkowego.

Najbezpieczniej przekazywać środki na konto brata, jasno oznaczać przelewy, dopilnować zgłoszenia SD-Z2 i dopiero później zawrzeć pisemną umowę darowizny samochodu. Przed przeniesieniem własności auta trzeba dodatkowo sprawdzić umowę kredytu, zabezpieczenia banku i warunki rabatu pracowniczego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
3. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - Dz.U. 2000 nr 86 poz. 959
4. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2023 r., sygn. akt III FSK 3066/21
5. Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z dnia 15 listopada 2022 r., nr 0111-KDIB2-2.4015.121.2022.1.DR
6. Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z dnia 22 września 2023 r., nr 0111-KDIB2-3.4015.149.2023.2.JKU