Pożyczka dla cudzoziemca z Polski a PCC

Kto ma obowiązek zgłosić pożyczkę i zapłacić PCC?

Przy umowie pożyczki kluczowe jest rozróżnienie dwóch ról: pożyczkodawcy i pożyczkobiorcy. Zgodnie z art. 4 pkt 7 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych obowiązek podatkowy przy umowie pożyczki ciąży na biorącym pożyczkę. Oznacza to, że podatek PCC rozlicza pożyczkobiorca.

Jeżeli więc osoba z Polski pożyczyła pieniądze osobie fizycznej z Niemiec, to sama okoliczność udzielenia pożyczki nie powoduje po stronie pożyczkodawcy obowiązku złożenia deklaracji PCC-3 ani zapłaty podatku PCC. Obowiązek ten, jeżeli pożyczka podlega polskiemu PCC, spoczywa na osobie, która pieniądze otrzymała.

Pożyczkodawca powinien jednak zachować dokumenty potwierdzające zawarcie umowy, przelew środków, harmonogram spłaty i ewentualne zwroty. Mogą być potrzebne przy dochodzeniu spłaty albo przy wyjaśnianiu źródła przelewów.

Kiedy pożyczka dla cudzoziemca podlega polskiemu PCC?

Zgodnie z art. 1 ust. 4 ustawy o PCC czynności cywilnoprawne podlegają temu podatkowi, jeżeli ich przedmiotem są rzeczy znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo prawa majątkowe wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa przewiduje także opodatkowanie niektórych czynności dotyczących rzeczy lub praw za granicą, jeżeli nabywca ma miejsce zamieszkania albo siedzibę w Polsce i czynność została dokonana w Polsce.

W praktyce przy pożyczce pieniężnej istotne jest, gdzie znajdowały się środki pieniężne w chwili zawarcia umowy. Jeżeli pieniądze były na polskim rachunku bankowym pożyczkodawcy, a umowę podpisano w Polsce, istnieją mocne argumenty za tym, że pożyczka podlegała polskiemu PCC. Nie przesądza o tym obywatelstwo pożyczkobiorcy ani to, że pożyczkobiorca mieszka w Niemczech.

Takie podejście znajduje oparcie także w orzecznictwie. W wyroku NSA z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt II FSK 819/2005, wskazano, że na potrzeby ustawy o PCC pieniądze będące przedmiotem pożyczki mogą być traktowane jako rzeczy. Sąd odniósł się również do znaczenia położenia środków pieniężnych przy ocenie opodatkowania umowy pożyczki.

Podstawę cywilnoprawną umowy pożyczki określa art. 720 Kodeksu cywilnego. Przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Termin na PCC-3 i stawka podatku

Jeżeli pożyczka podlega polskiemu PCC i nie działa żadne zwolnienie ani wyłączenie, podatnikiem pozostaje pożyczkobiorca. To on powinien złożyć PCC-3 i zapłacić podatek, nawet gdy pożyczkodawca mieszka w Polsce. Dla porównania krajowych pożyczek prywatnych warto sprawdzić także zasady opisane przy zgłoszeniu pożyczki dla syna.

W pożyczce dla cudzoziemca zasadniczy problem jest jednak inny: trzeba ustalić, czy w chwili zawarcia umowy przedmiot pożyczki był powiązany z terytorium Polski w sposób powodujący opodatkowanie PCC.

Przedawnienie podatku PCC od pożyczki z 2017 i 2018 roku

Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przedawnia się co do zasady z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

Jeżeli termin płatności PCC od pożyczki udzielonej w 2017 r. upłynął w 2017 r., zobowiązanie podatkowe mogło przedawnić się z końcem 2022 r. Jeżeli termin płatności PCC od pożyczki udzielonej w 2018 r. upłynął w 2018 r., zobowiązanie mogło przedawnić się z końcem 2023 r.

Takie wyliczenie jest prawidłowe tylko przy założeniu, że nie wystąpiły zdarzenia wpływające na bieg terminu przedawnienia, np. jego zawieszenie albo przerwanie. W typowych prywatnych sprawach pożyczkowych takich zdarzeń często nie ma, ale przed jednoznaczną oceną warto sprawdzić, czy wobec pożyczkobiorcy nie toczyły się czynności lub postępowania podatkowe.

Dla pożyczkodawcy przedawnienie PCC po stronie pożyczkobiorcy nie oznacza przedawnienia samego roszczenia o zwrot pożyczki. Są to dwie różne kwestie: podatkowa i cywilna. Jeżeli pożyczka nie została w pełni zwrócona, trzeba oddzielnie ocenić termin przedawnienia roszczenia o zwrot kapitału i odsetek.

Odsetki od pożyczki a podatek dochodowy pożyczkodawcy

PCC dotyczy samej czynności cywilnoprawnej, czyli zawarcia umowy pożyczki. Odsetki są natomiast przysporzeniem po stronie pożyczkodawcy. Jeżeli pożyczka była oprocentowana i pożyczkodawca otrzymał odsetki, mogą one powodować obowiązki w podatku dochodowym.

W przypadku osoby fizycznej będącej polskim rezydentem podatkowym odsetki od pożyczki mogą podlegać opodatkowaniu PIT. Sposób rozliczenia zależy m.in. od statusu stron, miejsca rezydencji podatkowej, treści umowy, ewentualnej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz tego, czy pożyczka była związana z działalnością gospodarczą.

Jeżeli pożyczka była nieoprocentowana, po stronie pożyczkodawcy zasadniczo nie powstaje przychód z odsetek, bo odsetki nie zostały otrzymane. Nadal jednak warto zachować dowody przelewów i spłat, aby w razie pytań wykazać, że przelewy dotyczyły zwrotu kapitału pożyczki.

Co zrobić, jeżeli pożyczka nie została w pełni zwrócona?

Brak pełnej spłaty pożyczki nie zmienia automatycznie obowiązków PCC. Może natomiast mieć znaczenie cywilnoprawne. Pożyczkodawca powinien sprawdzić umowę, terminy spłat, postanowienia o odsetkach, ewentualne zabezpieczenia oraz sposób udokumentowania przekazania pieniędzy.

Jeżeli termin zwrotu już minął, pożyczkodawca może wezwać pożyczkobiorcę do zapłaty. W wezwaniu warto wskazać kwotę kapitału, naliczone odsetki, numer rachunku bankowego oraz konkretny termin zapłaty. Przy pożyczkobiorcy mieszkającym za granicą znaczenie może mieć także wybór prawa, jurysdykcja i sposób doręczania korespondencji.

Jeżeli umowa nie określa terminu zwrotu, zasady dochodzenia roszczenia wymagają osobnej oceny na podstawie Kodeksu cywilnego. W praktyce ważne jest, aby nie zwlekać z podjęciem działań, ponieważ roszczenie o zwrot pożyczki również może się przedawnić.

FAQ

Czy pożyczkodawca musi zgłosić pożyczkę do urzędu skarbowego?

Co do zasady nie. Przy umowie pożyczki podatnikiem PCC jest pożyczkobiorca. To on powinien złożyć deklarację PCC-3 i zapłacić podatek, jeżeli pożyczka podlega PCC i nie korzysta ze zwolnienia albo wyłączenia.

Czy pożyczka dla osoby z Niemiec może podlegać polskiemu PCC?

Tak. Jeżeli przedmiotem pożyczki były środki pieniężne znajdujące się w Polsce, pożyczka może podlegać polskiemu PCC, nawet gdy pożyczkobiorca mieszka w Niemczech. Znaczenie ma m.in. miejsce położenia środków i miejsce zawarcia umowy.

Czy niezwrócenie pożyczki wpływa na PCC?

Samo niezwrócenie pożyczki nie zwalnia pożyczkobiorcy z obowiązku PCC, jeżeli obowiązek taki powstał przy zawarciu umowy. Brak spłaty ma natomiast znaczenie dla dochodzenia roszczeń cywilnych przez pożyczkodawcę.

Kiedy przedawnia się PCC od pożyczki?

Zobowiązanie podatkowe przedawnia się co do zasady po 5 latach, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Trzeba jednak sprawdzić, czy nie wystąpiły zdarzenia zawieszające albo przerywające bieg przedawnienia.

Czy odsetki od pożyczki trzeba rozliczyć w PIT?

Jeżeli pożyczkodawca otrzymał odsetki, mogą one stanowić jego przychód podlegający opodatkowaniu PIT. Rozliczenie zależy od konkretnego stanu faktycznego, w tym rezydencji podatkowej stron i tego, czy pożyczka była prywatna czy związana z działalnością gospodarczą.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji pożyczkodawca nie powinien być osobą zobowiązaną do zapłaty PCC ani do złożenia deklaracji PCC-3. Jeżeli pożyczka podlegała polskiemu PCC, obowiązek ten obciążał pożyczkobiorcę z Niemiec, ponieważ to biorący pożyczkę jest podatnikiem przy umowie pożyczki.

Dla pożyczek z 2017 r. i 2018 r. zobowiązanie PCC po stronie pożyczkobiorcy mogło się już przedawnić, odpowiednio z końcem 2022 r. i 2023 r., o ile nie doszło do zawieszenia albo przerwania biegu przedawnienia. Oddzielnie należy ocenić rozliczenie odsetek w PIT oraz możliwość dochodzenia niespłaconej części pożyczki.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - Dz.U. 2000 nr 86 poz. 959
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
3. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
4. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt II FSK 819/2005