- Przy własnym PIT art. 57 § 1 KKS penalizuje uporczywe niewpłacanie podatku w terminie. Sam fakt powstania zaległości i odsetek nie przesądza jeszcze o wykroczeniu skarbowym.
- Krótkie, incydentalne opóźnienie trzeba oceniać indywidualnie. Znaczenie mają między innymi czas opóźnienia, powtarzalność i zamiar podatnika.
- Jeżeli zachowanie mogło stanowić czyn zabroniony, zapłata zaległości nie zastępuje czynnego żalu. Trzeba dodatkowo sprawdzić warunki i termin zawiadomienia z art. 16 KKS.
- Inne zasady dotyczą płatnika, który pobrał podatek od innej osoby i nie wpłacił go w terminie. W takiej sytuacji zastosowanie może mieć art. 77 KKS, który nie wymaga znamienia uporczywości.
Czy każde spóźnienie z PIT wymaga czynnego żalu?
Nie. Czynny żal z art. 16 Kodeksu karnego skarbowego dotyczy sprawcy, który popełnił czyn zabroniony. Nie jest obowiązkowym pismem dołączanym do każdego spóźnionego przelewu podatkowego.
W przypadku własnego podatku podatnika punktem wyjścia jest art. 57 § 1 KKS. Zgodnie z tym przepisem odpowiedzialności za wykroczenie skarbowe podlega podatnik, który uporczywie nie wpłaca podatku w terminie. Na potrzeby przepisów KKS pojęcie podatku obejmuje również zaliczkę na podatek. Jednocześnie, zgodnie z zasadami ogólnymi KKS, odpowiedzialność za taki czyn wymaga umyślności, ponieważ przepis nie przewiduje jego nieumyślnej postaci.
Oznacza to, że samo przekroczenie terminu płatności powoduje konsekwencje podatkowe, w szczególności powstanie zaległości podatkowej i co do zasady obowiązek zapłaty odsetek za zwłokę, ale nie przesądza automatycznie o odpowiedzialności karnoskarbowej. Podobny problem praktyczny pojawia się przy nieterminowych wpłatach zaliczek PIT.
Sąd Najwyższy w postanowieniu z 28 listopada 2013 r., sygn. I KZP 11/13, wskazał, że o uporczywości może świadczyć zarówno cykliczne i umyślne niestosowanie się do terminów płatności, jak i jednorazowe, lecz długotrwałe umyślne nieuregulowanie podatku płaconego jednorazowo, jeżeli już w chwili upływu terminu zamiarem podatnika było odsunięcie zapłaty na dłuższy okres. Krótkiego, incydentalnego opóźnienia nie można więc automatycznie traktować tak samo jak świadomego i długotrwałego niepłacenia.
Art. 57 § 2 KKS przewiduje ponadto, że sąd może odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli przed wszczęciem postępowania w sprawie tego wykroczenia należny podatek został w całości wpłacony. Jest to jednak rozwiązanie odrębne od czynnego żalu.
Przedsiębiorczyni przygotowała przelew własnej zaliczki na PIT, lecz przed terminem płatności trafiła do szpitala i nie zatwierdziła operacji w banku. Po kilku dniach zauważyła błąd i od razu zapłaciła zaległość z należnymi odsetkami. W takiej sytuacji nie należy automatycznie zakładać, że czynny żal jest konieczny. Najpierw trzeba ocenić długość opóźnienia, jego przyczynę, zamiar podatniczki i to, czy zachowanie miało cechę uporczywości.
Do którego urzędu złożyć czynny żal za spóźniony PIT?
Jeżeli po analizie okoliczności istnieje ryzyko, że doszło do czynu zabronionego, zawiadomienie składa się do organu powołanego do ścigania przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych. W typowej sprawie dotyczącej PIT będzie to właściwy naczelnik urzędu skarbowego.
Nie ma urzędowego wzoru czynnego żalu. Zawiadomienie może zostać złożone pisemnie albo ustnie do protokołu. Do finansowego organu postępowania przygotowawczego można je również złożyć za pośrednictwem konta w e-Urzędzie Skarbowym.
Jeżeli problem nie ogranicza się do zapłaty podatku, lecz obejmuje również niezłożone zeznanie, deklarację albo korektę, trzeba wykonać także ten obowiązek. Odrębną kwestią jest sposób złożenia zaległego zeznania PIT.
Kiedy czynny żal jest skuteczny?
Zgodnie z art. 16 KKS sprawca nie podlega karze, jeżeli po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomi o nim właściwy organ i ujawni istotne okoliczności czynu, w szczególności osoby współdziałające w jego popełnieniu. Czynny żal musi więc opisywać rzeczywiste zdarzenie, a nie ograniczać się do ogólnego przeproszenia za opóźnienie.
Jeżeli czyn spowodował uszczuplenie należności publicznoprawnej, warunkiem przewidzianym w art. 16 § 2 KKS jest uiszczenie jej w całości w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ postępowania przygotowawczego. Niezależnie od tego podatnik powinien możliwie szybko uregulować zaległość oraz należne odsetki, aby zakończyć narastanie zaległości podatkowej.
Czynny żal jest bezskuteczny, jeżeli zostanie złożony w chwili, gdy organ ścigania miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o popełnieniu danego czynu zabronionego. Co do zasady nie zadziała również po rozpoczęciu przez organ czynności służbowej zmierzającej do ujawnienia tego czynu, w szczególności przeszukania, czynności sprawdzającej lub kontroli, chyba że czynność ta nie dostarczyła podstaw do wszczęcia postępowania o ten czyn.
Przy wielomiesięcznym opóźnieniu albo powtarzających się zaległościach ocena ryzyka wygląda inaczej niż przy pojedynczym spóźnieniu. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której podatnik przez dłuższy okres dopuszczał się niewpłacania zaliczek na podatek dochodowy.
Nie wiesz, czy spóźniony PIT wymaga czynnego żalu?
Znaczenie ma to, czy opóźnienie było incydentalne czy uporczywe, czy było umyślne oraz czy chodzi o własny podatek, czy o podatek pobrany jako płatnik. Prawnik może ocenić ryzyko karnoskarbowe i treść zawiadomienia przed jego złożeniem.
Skonsultuj spóźnioną wpłatę PIT ›Co powinno znaleźć się w czynnym żalu?
Jeżeli z okoliczności wynika, że czynny żal jest potrzebny, zawiadomienie powinno pozwolić organowi ustalić, czego dotyczyło naruszenie i jaki był jego przebieg. Nie wystarczy napisać, że podatek został zapłacony po terminie.
W piśmie należy w szczególności:
- wskazać osobę składającą zawiadomienie oraz właściwy organ,
- określić rodzaj podatku i okres rozliczeniowy, którego dotyczy opóźnienie,
- podać kwotę oraz termin, w którym należność powinna zostać wpłacona,
- wskazać datę faktycznej zapłaty oraz informację o uregulowaniu należnych odsetek,
- rzetelnie opisać przyczynę i przebieg opóźnienia,
- ujawnić istotne okoliczności oraz osoby współdziałające w popełnieniu czynu, jeżeli takie osoby występowały.
Do zawiadomienia można dołączyć potwierdzenie przelewu oraz dokumenty potwierdzające okoliczności, na które powołuje się składający. Nie istnieje jednak zasada, zgodnie z którą konkretna liczba załączników przesądza o skuteczności czynnego żalu.
Podatnik czy płatnik: dlaczego to ma znaczenie?
Przy własnym podatku dochodowym podatnika zasadnicze znaczenie ma art. 57 § 1 KKS i wymagane przez ten przepis znamię uporczywości. Nie można przenosić tego kryterium na każdą sprawę dotyczącą nieterminowego PIT.
Inaczej jest w przypadku płatnika, który pobrał podatek od innej osoby, na przykład zaliczkę na PIT od wynagrodzenia pracownika, lecz nie wpłacił pobranej kwoty w terminie właściwemu organowi. Takie zachowanie może podlegać art. 77 KKS. Przepis ten nie zawiera znamienia uporczywości, a kwalifikacja czynu zależy między innymi od wysokości niewpłaconego podatku. Nadal trzeba jednak ustalić, czy konkretnej osobie można przypisać czyn i wymaganą przez KKS umyślność.
Jeżeli płatnikiem jest spółka albo inna jednostka organizacyjna, odpowiedzialności karnoskarbowej nie ocenia się wyłącznie na podstawie nazwy podmiotu figurującego jako płatnik. Art. 9 § 3 KKS przewiduje odpowiedzialność jak sprawcy również osoby, która na podstawie przepisu prawa, decyzji, umowy albo faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi, danego podmiotu. Trzeba więc ustalić, kto rzeczywiście odpowiadał za przygotowanie, zatwierdzenie i wykonanie płatności.
Spółka pobrała zaliczki na PIT od pracowników, ale przelew do urzędu nie został wykonany w terminie. Takiej sytuacji nie należy analizować wyłącznie przez kryterium uporczywości z art. 57 KKS. Trzeba zbadać art. 77 KKS, ustalić osobę faktycznie odpowiedzialną za rozliczenia oraz ocenić jej zamiar i przebieg zdarzenia. Dopiero na tej podstawie można ocenić potrzebę i treść czynnego żalu.
Jak opisać hospitalizację lub inną przyczynę opóźnienia?
Hospitalizacja, poważna choroba, awaria systemu bankowego albo inne nadzwyczajne zdarzenie mogą mieć znaczenie dla oceny odpowiedzialności, ale nie działają automatycznie. Najpierw trzeba ustalić, czy zachowanie w ogóle wypełniało znamiona czynu zabronionego oraz czy konkretnej osobie można przypisać wymagany zamiar.
Opisując pobyt w szpitalu, warto przedstawić chronologię: kiedy przypadał termin podatku, czy przelew był wcześniej przygotowany, kto miał go zatwierdzić, kiedy rozpoczęła się hospitalizacja, kiedy zauważono brak wpłaty i jak szybko po ujawnieniu błędu uregulowano zaległość.
Dokument potwierdzający okres hospitalizacji może uwiarygodnić wyjaśnienia. Nie ma natomiast potrzeby przekazywania pełnej dokumentacji medycznej, jeżeli dla wyjaśnienia przyczyny opóźnienia wystarcza dokument potwierdzający sam okres pobytu w szpitalu lub niezdolności do działania.
Jeżeli przed hospitalizacją wykonanie przelewu powierzono innej osobie, należy opisać rzeczywisty podział obowiązków. Nie wolno tworzyć wersji zdarzeń wyłącznie po to, aby przenieść odpowiedzialność na pracownika, księgową albo członka rodziny.
Czego unikać w czynnym żalu?
Najczęstszym błędem jest traktowanie czynnego żalu jako automatycznego dodatku do każdej zapłaty po terminie. Najpierw trzeba odpowiedzieć na pytanie, czy doszło do czynu zabronionego. Dopiero gdy istnieje takie ryzyko, należy ocenić możliwość skorzystania z art. 16 KKS.
Jeżeli zawiadomienie jest potrzebne, należy unikać:
- ogólnikowego pisma zawierającego wyłącznie przeprosiny za opóźnienie,
- pomijania istotnych okresów, kwot i okoliczności,
- podawania informacji sprzecznych z dokumentami lub historią płatności,
- bezpodstawnego obciążania odpowiedzialnością innych osób,
- zwlekania ze złożeniem zawiadomienia do czasu, gdy organ sam udokumentuje czyn lub rozpocznie działania zmierzające do jego ujawnienia.
Czynny żal nie służy do umorzenia podatku ani odsetek. Jego funkcją jest wyłączenie karalności na zasadach określonych w art. 16 KKS, jeżeli rzeczywiście doszło do czynu zabronionego i zostały spełnione ustawowe warunki.
FAQ
Czy czynny żal trzeba złożyć, jeśli podatek został już zapłacony?
Nie zawsze. Jeżeli zachowanie nie wypełniało znamion przestępstwa skarbowego ani wykroczenia skarbowego, czynny żal nie jest potrzebny tylko dlatego, że przelew wykonano po terminie. Jeżeli jednak znamiona czynu zabronionego mogły zostać spełnione, sama zapłata podatku nie zastępuje zawiadomienia z art. 16 KKS. Trzeba wtedy ocenić jego warunki i to, czy nie jest już za późno na skuteczny czynny żal.
Czy jednodniowe spóźnienie z własnym PIT oznacza wykroczenie skarbowe?
Nie automatycznie. Art. 57 § 1 KKS wymaga uporczywego niewpłacania podatku w terminie, a odpowiedzialność za ten czyn wymaga również umyślności. Krótkie, incydentalne opóźnienie samo w sobie nie przesądza o spełnieniu tych znamion. Zawsze trzeba uwzględnić konkretne okoliczności.
Czy do czynnego żalu trzeba dołączać dokumenty ze szpitala?
Nie ma takiego ogólnego obowiązku. Jeżeli jednak hospitalizacja rzeczywiście wyjaśnia opóźnienie, dokument potwierdzający jej okres może być przydatny. Nie trzeba ujawniać szerszych danych medycznych, które nie są potrzebne do wyjaśnienia zdarzenia.
Czy czynny żal można złożyć elektronicznie?
Tak. Zawiadomienie do finansowego organu postępowania przygotowawczego może zostać złożone za pośrednictwem konta w e-Urzędzie Skarbowym. Dopuszczalne jest również złożenie czynnego żalu pisemnie albo ustnie do protokołu.
Czy czynny żal zawsze chroni przed karą?
Nie. Muszą zostać spełnione warunki z art. 16 KKS, w tym ujawnienie istotnych okoliczności czynu. Czynny żal może być bezskuteczny, jeżeli organ miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o czynie albo rozpoczął czynność służbową zmierzającą do jego ujawnienia, z zastrzeżeniem wyjątku przewidzianego w ustawie.
Twoja sytuacja wymaga indywidualnej oceny?
Opisz sprawę i najważniejsze okoliczności. Prawnik może ocenić problem na podstawie konkretnego stanu faktycznego i wskazać możliwe dalsze działania.
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła
1. Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, ELI.
2. Sąd Najwyższy, postanowienie z 28 listopada 2013 r., I KZP 11/13.
3. Ministerstwo Finansów – informacje o czynnym żalu i sposobie jego złożenia.
