Praca na czarno w Niemczech a urząd skarbowy

Kiedy dawna praca za granicą może zainteresować urząd skarbowy?

Praca bez umowy w Republice Federalnej Niemiec sprzed wielu lat nie powoduje automatycznie, że urząd skarbowy może dziś zażądać podatku za tamten konkretny rok. Zobowiązania podatkowe przedawniają się zasadniczo z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Oznacza to, że podatek należny od dochodów osiągniętych w latach 1988-1994, gdyby miał być rozliczany jako zwykły podatek dochodowy za te lata, co do zasady nie powinien być dziś dochodzony jako zaległość za tamten okres.

Inny problem pojawia się jednak wtedy, gdy podatnik po latach dokonuje znacznego wydatku, przekazuje darowiznę, kupuje nieruchomość, wpłaca dużą kwotę gotówki do banku albo w inny sposób ujawnia majątek, którego pochodzenia nie da się łatwo powiązać z wcześniej wykazanymi dochodami. W takiej sytuacji organ podatkowy może pytać nie tylko o to, czy w latach 90. uzyskano dochód, ale przede wszystkim o to, czy obecny wydatek ma pokrycie w legalnych, opodatkowanych albo nieopodatkowanych przychodach.

Przepisy dotyczące przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych znajdują się w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. W pierwotnym artykule wskazano art. 25c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, który wiąże obowiązek podatkowy z rokiem, w którym powstał przychód odpowiadający nadwyżce wydatku nad przychodami wykazanymi lub możliwymi do wykazania.

Zobacz również: przesłuchanie świadka w kontroli celno-skarbowej

Podatek od przychodów nieujawnionych i stawka 75%

Za przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach uważa się w uproszczeniu takie środki, które podatnik wiąże z określonym źródłem, ale wykazuje je w nieprawidłowej wysokości albo nie potrafi wykazać, że wystarczały na sfinansowanie poniesionych wydatków. Przychody ze źródeł nieujawnionych to natomiast środki, których źródła podatnik nie wskazuje, a organ również go nie ustala.

Podstawą opodatkowania jest nadwyżka wydatków nad przychodami opodatkowanymi lub przychodami nieopodatkowanymi uzyskanymi przed poniesieniem wydatku. Jeżeli więc podatnik kupuje nieruchomość za gotówkę, a jego ujawnione dochody nie pozwalają wyjaśnić źródła tej gotówki, organ może badać różnicę między wydatkiem a udokumentowanymi środkami.

Zryczałtowany podatek od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych wynosi 75% podstawy opodatkowania. Nie oznacza to jednak, że każda kwota wskazana przez urząd musi od razu zostać opodatkowana tą stawką. Jeżeli w toku postępowania uda się ustalić konkretne źródło przychodu oraz jego wysokość, organ powinien rozważyć opodatkowanie według zasad właściwych dla tego źródła, a nie automatycznie według stawki sankcyjnej.

W sprawach dotyczących pieniędzy z pracy za granicą kluczowe jest więc nie tylko stwierdzenie, że podatnik kiedyś pracował, lecz także wykazanie, kiedy środki zostały uzyskane, w jakiej wysokości, czy mogły zostać zaoszczędzone i czy były dostępne przed sfinansowaniem obecnego wydatku.

Przedawnienie i odsetki

W przypadku zwykłego podatku dochodowego przedawnienie co do zasady liczy się od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku. Dlatego dochody z lat 1988-1994, jeśli miały być rozliczone jako podatek za tamte lata, są co do zasady zagadnieniem historycznym. Należy jednak odróżnić przedawnienie podatku za dawny rok od postępowania dotyczącego współczesnego wydatku, którego źródło finansowania organ kwestionuje.

Przy zobowiązaniu ustalanym decyzją, w tym w sprawach nieujawnionych przychodów, zobowiązanie podatkowe powstaje dopiero po doręczeniu decyzji ustalającej. Z tego powodu odsetki nie są naliczane wstecz od lat 80. albo 90. jako od zaległości za tamten okres. Termin płatności wynika z decyzji, a odsetki mogą pojawić się dopiero wtedy, gdy podatek ustalony decyzją nie zostanie zapłacony w terminie.

Trzeba również pamiętać o terminie na doręczenie decyzji ustalającej. Jeżeli upłynie właściwy termin przedawnienia prawa do ustalenia zobowiązania, organ nie może skutecznie ustalić podatku za dany rok powstania obowiązku podatkowego. W konkretnych sprawach trzeba jednak sprawdzić daty wydatków, przebieg postępowania, ewentualne zawieszenia lub przerwania biegu terminów oraz przepisy przejściowe.

Konsekwencje karnoskarbowe

Odpowiedzialność karnoskarbowa nie wynika z samego faktu, że ktoś wiele lat temu pracował bez umowy za granicą. W sprawach podatkowych istotne jest przede wszystkim to, czy doszło do uszczuplenia należności publicznoprawnej, narażenia jej na uszczuplenie, podania nieprawdy w deklaracji, zatajenia podstawy opodatkowania albo złożenia nierzetelnych wyjaśnień.

Jeżeli zobowiązanie podatkowe za dawny okres wygasło wskutek przedawnienia, ma to znaczenie także dla oceny czynów uszczupleniowych. Nie należy jednak zakładać, że każde ryzyko automatycznie odpada. Osobnym problemem może być na przykład złożenie nieprawdziwego oświadczenia w obecnym postępowaniu, przedstawienie fałszywych dokumentów albo zatajenie istotnych informacji podczas kontroli.

Dlatego w kontaktach z organem podatkowym nie należy tworzyć fikcyjnej historii pochodzenia pieniędzy. Bezpieczniejsze jest przedstawienie prawdziwej, spójnej wersji zdarzeń oraz wskazanie dowodów, które choćby pośrednio ją potwierdzają.

Jak udowodnić pochodzenie pieniędzy bez dokumentów?

W postępowaniu dotyczącym przychodów nieujawnionych istotny jest ciężar dowodu. Zgodnie z zasadą wynikającą z przepisów ustawy o PIT, w zakresie wykazania przychodów opodatkowanych albo nieopodatkowanych, które stanowiły pokrycie wydatku, ciężar dowodu spoczywa na podatniku. Organ powinien ocenić cały materiał dowodowy, ale to podatnik musi przedstawić logiczne i wiarygodne wyjaśnienie źródła środków.

Jako dowód mogą być wykorzystane nie tylko dokumenty urzędowe. W praktyce znaczenie mogą mieć między innymi: dawne deklaracje składane na granicy, paszporty i pieczątki potwierdzające wyjazdy, korespondencja z osobami z Niemiec, przekazy pieniężne, potwierdzenia wymiany walut, stare rachunki, dokumenty dotyczące przechowywania gotówki, zeznania świadków, a także informacje o kosztach życia i możliwościach oszczędzania w danym okresie.

Deklaracje składane na granicy mogą pomagać w wykazaniu, że określone kwoty były przywożone do Polski, ale same w sobie nie zawsze przesądzają o źródle zarobku ani o tym, że środki nadal były dostępne po wielu latach. Organ może pytać, z czego podatnik żył, jakie miał wydatki, czy pieniądze były przechowywane w domu, czy zostały zainwestowane oraz czy nie zostały wcześniej wydane.

Warto przygotować pisemną chronologię: okresy pobytu za granicą, przybliżone zarobki, częstotliwość przywozu pieniędzy, wysokość oszczędności, większe wydatki w kolejnych latach oraz obecną transakcję, która spowodowała zainteresowanie urzędu. Im bardziej spójne i poparte dowodami są wyjaśnienia, tym większa szansa na ograniczenie ryzyka.

Co zrobić przed ujawnieniem informacji fiskusowi?

Przed złożeniem wyjaśnień warto ustalić, czego dokładnie dotyczy sprawa: dawnego dochodu, obecnego wydatku, darowizny, zakupu nieruchomości, wpłaty gotówkowej czy kontroli celno-skarbowej. Od tego zależy zakres ryzyka i sposób odpowiedzi. Inaczej wygląda sytuacja, w której urząd zadaje ogólne pytania, a inaczej, gdy doręczono już wezwanie, wszczęto kontrolę albo postępowanie podatkowe.

Nie należy ograniczać się do stwierdzenia, że pieniądze pochodzą z pracy w Niemczech. Trzeba wykazać, że dana praca rzeczywiście mogła przynieść określone oszczędności, że pieniądze zostały uzyskane przed poniesieniem obecnego wydatku oraz że nie zostały wcześniej zużyte. W razie braku dokumentów szczególnego znaczenia nabierają świadkowie i spójność wyjaśnień.

Jeżeli sprawa dotyczy znacznej kwoty, warto przed kontaktem z urzędem przygotować listę dowodów, sprawdzić terminy przedawnienia i rozważyć, czy składane oświadczenie może rodzić ryzyko odpowiedzialności za podanie nieprawdy. W postępowaniu podatkowym spontaniczne, nieprzygotowane wyjaśnienia często trudniej później skorygować.

FAQ

Czy urząd skarbowy może dziś opodatkować zarobki z lat 1988-1994?

Co do zasady zwykłe zobowiązania podatkowe za tamte lata powinny być przedawnione. Problem może jednak powstać przy obecnym wydatku lub darowiźnie, jeżeli podatnik nie potrafi wykazać, skąd pochodzą środki użyte dziś.

Czy od dawnych zarobków będą naliczane odsetki do dnia dzisiejszego?

W sprawie przychodów nieujawnionych zobowiązanie powstaje zasadniczo po doręczeniu decyzji ustalającej. Odsetki nie są więc naliczane wstecz od lat 90. jako od zwykłej zaległości za tamten okres. Mogą pojawić się dopiero po niezapłaceniu podatku wynikającego z decyzji w terminie.

Czy deklaracje składane na granicy wystarczą jako dowód?

Mogą być ważnym dowodem pomocniczym, bo wskazują na przywóz określonych kwot do Polski. Zwykle nie wystarczają jednak same w sobie, jeśli nie potwierdzają źródła pieniędzy, wysokości zarobków i tego, że środki były nadal dostępne w chwili obecnego wydatku.

Czy świadkowie mogą potwierdzić pracę bez umowy za granicą?

Tak, zeznania świadków mogą być dowodem w postępowaniu podatkowym, jeżeli mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i nie są sprzeczne z prawem. Najlepiej, gdy świadkowie potrafią konkretnie opisać okres pracy, jej charakter, miejsce pobytu i przybliżone zarobki.

Czy przychody nieujawnione zawsze oznaczają podatek 75%?

Nie zawsze. Stawka 75% dotyczy przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych. Jeżeli organ ustali konkretne źródło przychodu i jego wysokość, powinien rozważyć opodatkowanie według właściwych zasad dla tego źródła.

Podsumowanie

Dawna praca na czarno w Niemczech jest podatkowo ryzykowna głównie wtedy, gdy po latach trzeba wyjaśnić źródło większej kwoty gotówki. Przedawnienie dawnych zobowiązań nie oznacza, że urząd nie może pytać o pochodzenie środków użytych przy obecnym wydatku. Kluczowe jest przygotowanie wiarygodnych dowodów i spójnej chronologii, a nie samo ogólne twierdzenie, że pieniądze pochodzą z pracy za granicą.

W praktyce największe znaczenie mają: data uzyskania pieniędzy, wysokość oszczędności, sposób ich przechowywania, późniejsze wydatki oraz dokumenty lub świadkowie potwierdzający wersję podatnika. Im większa kwota i im mniej dokumentów, tym ostrożniej należy przygotować wyjaśnienia dla organu podatkowego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350

2. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

3. Ustawa z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy