Cykliczne darowizny od rodziców a SD-Z2

Darowizny od rodziców a podatek od spadków i darowizn

Darowizny pieniężne od rodziców podlegają ustawie o podatku od spadków i darowizn. Rodzice należą do I grupy podatkowej, a jednocześnie są wstępnymi zaliczanymi do kręgu najbliższej rodziny korzystającego ze zwolnienia określonego w art. 4a ustawy.

Zwolnienie może objąć darowiznę niezależnie od jej wysokości, ale po przekroczeniu ustawowego progu trzeba spełnić wymagania formalne. Najważniejsze są: prawidłowe ustalenie darczyńcy, zsumowanie nabyć od tej samej osoby, zachowanie terminu zgłoszenia oraz – przy pieniądzach – właściwe udokumentowanie ich otrzymania.

Aktualne kwoty wolne wynoszą:

• 36 120 zł – dla I grupy podatkowej,
• 27 090 zł – dla II grupy podatkowej,
• 5 733 zł – dla III grupy podatkowej.

W przypadku dziecka otrzymującego darowizny od rodziców praktyczne znaczenie ma kwota 36 120 zł, ustalana odrębnie w relacji z każdym darczyńcą.

Jak liczyć darowizny otrzymane kilka razy od tej samej osoby?

Przy cyklicznych darowiznach nie można oceniać każdego przelewu w całkowitym oderwaniu od wcześniejszych nabyć. Do wartości ostatnio nabytego majątku dolicza się wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych dotychczas od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, oraz w okresie 5 lat poprzedzających ten rok.

Dlatego warto prowadzić osobne zestawienie darowizn od matki i osobne od ojca. Jeżeli środki są przekazywane ze wspólnego rachunku rodziców, dokumenty powinny pozwalać ustalić, kto rzeczywiście jest darczyńcą i jaka część pieniędzy pochodzi od każdej osoby. Pomocna może być umowa darowizny oraz jednoznaczny tytuł przelewu. Przy regularnych wpłatach warto również sprawdzić, jak dokumentowana jest comiesięczna darowizna od rodzica dla dziecka.

Przy kilku przelewach od jednego rodzica przydatne jest także omówienie zagadnienia: darowizna od ojca w kilku przelewach a SD-Z2.

Kiedy trzeba złożyć SD-Z2 przy kilku darowiznach?

Jeżeli wartość ostatniego nabycia, po doliczeniu wcześniejszych nabyć od tej samej osoby według opisanych zasad, przekracza 36 120 zł, zachowanie pełnego zwolnienia wymaga co do zasady zgłoszenia nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Przy darowiźnie pieniędzy po przekroczeniu tego progu trzeba dodatkowo udokumentować ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy obdarowanego, na jego inny rachunek w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo przekazem pocztowym. Dokument powinien pozwalać wykazać związek przepływu pieniędzy z darowizną.

Techniczne wypełnienie zgłoszenia omawia osobny artykuł o tym, jak wypełnić pola formularza SD-Z2. Przy cyklicznych wpłatach najważniejsze jest natomiast prawidłowe przypisanie przelewów do darczyńców i pilnowanie terminów dotyczących kolejnych nabyć.

Darowizna od obojga rodziców – jeden limit czy dwa?

Kwota 36 120 zł odnosi się do nabyć od jednej osoby. Jeżeli więc rzeczywistymi darczyńcami są matka i ojciec, nabycia od każdego z nich rozlicza się oddzielnie. W określonej sytuacji może to oznaczać, że do momentu przekroczenia progu u każdego z rodziców łączna wartość darowizn od obojga wyniesie nawet 72 240 zł bez obowiązku zgłoszenia wynikającego wyłącznie z przekroczenia kwoty wolnej.

Nie można jednak automatycznie podzielić dowolnej wpłaty na pół tylko dlatego, że rodzice są małżeństwem albo pieniądze wyszły ze wspólnego rachunku. Liczy się rzeczywista treść darowizny. Jeżeli oboje rodzice są darczyńcami, dobrze, aby wynikało to z umowy, tytułu przelewu lub innych dokumentów.

Jeżeli nowa darowizna nadal mieści się w terminie na zgłoszenie, problem z wcześniejszym nabyciem nie powinien prowadzić do zaniedbania bieżącego SD-Z2. Każde nabycie trzeba ocenić według właściwych dla niego dat i okoliczności.

Spóźnione SD-Z2 po zmianie przepisów od 7 stycznia 2026 r.

Do 6 stycznia 2026 r. sześciomiesięczny termin z art. 4a był co do zasady traktowany jako termin, którego nie można było przywrócić. Od 7 stycznia 2026 r. obowiązuje art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn. Pozwala on przywrócić terminy wskazane w art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 2, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.

Nie wystarczy więc samo stwierdzenie, że podatnik zapomniał o zgłoszeniu. We wniosku trzeba opisać konkretną przyczynę uchybienia i uprawdopodobnić, że przy zachowaniu należytej staranności podatnik nie mógł dochować terminu. Oceny dokonuje właściwy organ podatkowy na podstawie okoliczności danej sprawy.

Jak złożyć wniosek o przywrócenie terminu?

Wniosek składa się do właściwego w sprawie naczelnika urzędu skarbowego. Zgodnie z art. 4c w związku z odpowiednio stosowanym art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej trzeba go wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi.

Jednocześnie z wnioskiem należy dopełnić czynności, dla której termin został przekroczony, czyli w omawianym przypadku złożyć SD-Z2. We wniosku należy wskazać przyczynę spóźnienia, kiedy ta przyczyna ustała oraz okoliczności pozwalające uprawdopodobnić brak winy. Jeżeli są dostępne dokumenty potwierdzające te okoliczności, warto je dołączyć.

Termin 7 dni na złożenie samego wniosku o przywrócenie terminu jest szczególnie ważny, ponieważ zgodnie z art. 162 § 3 Ordynacji podatkowej nie można przywrócić terminu do złożenia tego wniosku.

W sprawie przywrócenia terminu organ wydaje postanowienie. Na postanowienie, o którym mowa w art. 163 § 1 Ordynacji podatkowej, służy zażalenie. Ustawa przewiduje również skutki sytuacji, w której termin zostanie przywrócony w następstwie skargi do sądu administracyjnego – jeżeli organ wydał już decyzję w sprawie podatku od spadków i darowizn, art. 4c ust. 2 nakazuje jej uchylenie i umorzenie postępowania podatkowego.

Jakich darowizn dotyczy nowe przywrócenie terminu?

Nowa regulacja nie otwiera ponownie wszystkich dawnych spraw. Art. 4c ma zastosowanie do nabyć, które nastąpiły od 7 stycznia 2026 r., a także do wcześniejszych nabyć, jeżeli sześciomiesięczny termin na ich zgłoszenie nie upłynął do 7 stycznia 2026 r.

Jeżeli termin na SD-Z2 dotyczący starej darowizny upłynął już przed 7 stycznia 2026 r., sama nowelizacja nie pozwala ponownie otworzyć tego terminu. Dlatego przed przygotowaniem wniosku trzeba najpierw sprawdzić datę nabycia i datę, w której kończył się sześciomiesięczny termin.

Szczegółową ścieżkę dla podatników, którzy nie zdążyli ze zgłoszeniem, omawia także artykuł minął termin SD-Z2 – co zrobić z darowizną.

Późniejsze powzięcie wiadomości o nabyciu a przywrócenie terminu

Art. 4a ust. 2 i art. 4c dotyczą dwóch różnych sytuacji i nie należy ich utożsamiać.

Art. 4a ust. 2 ma zastosowanie, gdy nabywca dowiedział się o nabyciu rzeczy lub prawa dopiero po upływie podstawowego terminu. W takim przypadku może zachować zwolnienie, jeżeli zgłosi nabycie nie później niż w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o nim, i uprawdopodobni fakt późniejszego powzięcia wiadomości.

Art. 4c dotyczy natomiast uchybienia terminowi bez winy podatnika. Nie trzeba wykazywać, że podatnik wcześniej nie wiedział o samym nabyciu; trzeba natomiast uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Art. 4c może obejmować zarówno termin podstawowy z art. 4a ust. 1 pkt 1, jak i termin przewidziany w art. 4a ust. 2.

Dlatego przy spóźnieniu kolejność analizy ma znaczenie: najpierw trzeba ustalić, jaki termin rzeczywiście obowiązywał w konkretnej sprawie, następnie czy nabycie mieści się w czasowym zakresie art. 4c, a dopiero później oceniać przesłanki przywrócenia.

Co zrobić, jeżeli wcześniejszej darowizny nie można objąć art. 4c?

Jeżeli termin upłynął przed 7 stycznia 2026 r. i nowe przepisy przejściowe nie pozwalają zastosować art. 4c albo wniosek o przywrócenie terminu nie zostanie uwzględniony, trzeba ustalić skutki podatkowe tej konkretnej darowizny. Nie oznacza to jednak, że należy zaniedbać zgłoszenie następnej darowizny, dla której termin nadal biegnie.

W przypadku utraty zwolnienia nabycie od rodzica podlega zasadom właściwym dla I grupy podatkowej. Może powstać obowiązek złożenia zeznania SD-3, a wysokość podatku ustala organ podatkowy w decyzji. Ewentualne odsetki należy oceniać z uwzględnieniem tego, czy ustalony i wymagalny podatek został zapłacony w terminie; samo spóźnienie z SD-Z2 nie oznacza automatycznie naliczania odsetek od dnia darowizny.

Jeżeli niedopełnienie obowiązku może rodzić konsekwencje karnoskarbowe, trzeba odrębnie rozważyć czynny żal. Czynny żal nie przywraca jednak zwolnienia z podatku i nie zastępuje wniosku z art. 4c. Może mieć znaczenie dla odpowiedzialności karnoskarbowej tylko wtedy, gdy spełnione są warunki wynikające z Kodeksu karnego skarbowego.

Skala podatku, gdy zwolnienie nie przysługuje

Dziecko otrzymujące darowiznę od rodzica należy do I grupy podatkowej. Jeżeli zwolnienie z art. 4a nie może zostać zastosowane, podatek oblicza się według skali właściwej dla tej grupy, od podstawy ustalonej zgodnie z ustawą.

Nadwyżka ponad kwotę wolną	Podatek dla I grupy
do 11 833 zł	3%
ponad 11 833 zł do 23 665 zł	355 zł i 5% nadwyżki ponad 11 833 zł
ponad 23 665 zł	946 zł 60 gr i 7% nadwyżki ponad 23 665 zł

20% podatku przy powołaniu się na niezgłoszoną darowiznę

Odrębnym ryzykiem jest sankcyjna stawka 20%. Ustawa przewiduje ją dla darowizny lub polecenia darczyńcy, gdy obowiązek podatkowy powstaje wskutek powołania się przez podatnika na takie nabycie przed organem podatkowym w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej albo kontroli celno-skarbowej, a należny podatek nie został zapłacony.

Z tego względu nie warto odkładać uporządkowania niezgłoszonej darowizny do chwili, gdy urząd sam zapyta o źródło środków. W pierwszej kolejności trzeba jednak sprawdzić, czy w konkretnej sprawie nadal można skorzystać z art. 4a ust. 2 albo z przywrócenia terminu na podstawie art. 4c.

FAQ

Czy można złożyć SD-Z2 po terminie i nadal nie płacić podatku?

Tak, w określonych przypadkach. Od 7 stycznia 2026 r. art. 4c pozwala przywrócić termin, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Trzeba jednak sprawdzić zakres czasowy nowych przepisów, dochować 7-dniowego terminu na złożenie wniosku od ustania przyczyny uchybienia i razem z wnioskiem złożyć SD-Z2.

Ile czasu jest na wniosek o przywrócenie terminu SD-Z2?

Wniosek należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny, która uniemożliwiła terminowe wykonanie obowiązku. Razem z wnioskiem trzeba złożyć brakujące SD-Z2. Terminu na wniesienie tego wniosku nie można następnie przywrócić.

Czy art. 4c pozwala przywrócić termin dla każdej starej darowizny?

Nie. Nowe zasady obejmują nabycia od 7 stycznia 2026 r. oraz wcześniejsze nabycia tylko wtedy, gdy sześciomiesięczny termin na ich zgłoszenie nie upłynął do 7 stycznia 2026 r. Jeżeli termin zakończył się wcześniej, art. 4c nie otwiera go ponownie.

Czym różni się art. 4a ust. 2 od przywrócenia terminu z art. 4c?

Art. 4a ust. 2 dotyczy sytuacji, gdy podatnik dowiedział się o nabyciu dopiero po upływie pierwotnego terminu. Art. 4c dotyczy natomiast uchybienia terminowi bez winy podatnika. Są to odrębne mechanizmy i wymagają ustalenia innych okoliczności faktycznych.

Czy przelew darowizny musi wyjść z rachunku rodzica?

Art. 4a wymaga udokumentowania otrzymania pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy obdarowanego, na jego inny rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym. Dokumentacja powinna pozwalać wykazać, że środki stanowiły darowiznę od wskazanego rodzica. W praktyce najbardziej przejrzysty dowodowo jest bezpośredni przelew identyfikujący darczyńcę i tytuł darowizny.

Czy czynny żal przywraca zwolnienie podatkowe?

Nie. Czynny żal jest instytucją prawa karnego skarbowego i może mieć znaczenie dla odpowiedzialności za wykroczenie lub przestępstwo skarbowe. Nie przywraca jednak terminu SD-Z2 i nie zastępuje wniosku z art. 4c. Najpierw należy ustalić możliwość zachowania zwolnienia, a dopiero gdy nie jest to możliwe – obowiązek SD-3, podatek oraz ewentualne konsekwencje karnoskarbowe.

Źródła

• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – w szczególności art. 4a, art. 4c, art. 9 i art. 15; tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 478 ze zmianami.
• Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. z 2025 r. poz. 1854 – w szczególności przepisy określające czasowy zakres stosowania art. 4c.
• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa – art. 162 § 2–3 oraz art. 163 § 1 i 3.
• Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy – w szczególności art. 16 dotyczący czynnego żalu.
• Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl – informacje o zwolnieniu z podatku przy nabyciu spadku lub darowizny w najbliższej rodzinie oraz o przywracaniu terminu SD-Z2 od 2026 r.