Cykliczne darowizny od rodziców a SD-Z2

Darowizny od rodziców a podatek od spadków i darowizn

Darowizny pieniężne od rodziców są objęte ustawą o podatku od spadków i darowizn. Rodzice należą do I grupy podatkowej, a jednocześnie do najbliższej rodziny, czyli do tzw. grupy zerowej. Dzięki temu dziecko może skorzystać z pełnego zwolnienia z podatku, ale tylko wtedy, gdy spełni warunki określone w art. 4a tej ustawy.

Najważniejsze są trzy elementy: ustalenie, od kogo faktycznie pochodziła darowizna, zsumowanie darowizn od tej samej osoby oraz zachowanie 6-miesięcznego terminu na zgłoszenie SD-Z2, jeżeli zgłoszenie jest wymagane.

Aktualnie kwoty wolne od podatku wynoszą:

• 36 120 zł – dla nabywców z I grupy podatkowej,
• 27 090 zł – dla nabywców z II grupy podatkowej,
• 5 733 zł – dla nabywców z III grupy podatkowej.

W przypadku dziecka otrzymującego pieniądze od rodziców praktyczne znaczenie ma kwota 36 120 zł liczona od jednego darczyńcy.

Jak liczyć darowizny otrzymane kilka razy od tej samej osoby?

Jeżeli darowizny od tej samej osoby były przekazywane więcej niż raz, nie ocenia się każdej wpłaty w całkowitym oderwaniu od pozostałych. Do wartości ostatnio otrzymanej darowizny dolicza się wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie.

Oznacza to, że przy cyklicznych przelewach trzeba prowadzić osobne zestawienie dla matki i osobne dla ojca. Jeżeli rodzice przekazywali pieniądze ze wspólnego rachunku, ale darowizna pochodziła od obojga, najbezpieczniej jest zadbać o dokumenty potwierdzające taki zamiar, np. umowę darowizny albo jasny tytuł przelewu. W przeciwnym razie urząd może badać, czy darczyńcą była jedna osoba, czy oboje rodzice.

Jeżeli darowizna 60 000 zł została przekazana przez oboje rodziców po połowie, zasadniczo należy przyjąć po 30 000 zł od matki i po 30 000 zł od ojca. Do każdej z tych kwot trzeba jednak doliczyć wcześniejsze darowizny od tego samego rodzica, mieszczące się w ustawowym okresie sumowania.

Kiedy trzeba złożyć SD-Z2?

Formularz SD-Z2 składa się wtedy, gdy obdarowany chce skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, a wartość darowizn od tej samej osoby przekracza kwotę wolną. Termin wynosi 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy zwykłej darowiźnie pieniędzy przekazanej przelewem będzie to co do zasady dzień otrzymania pieniędzy.

SD-Z2 nie jest klasycznym zeznaniem podatkowym służącym do obliczenia podatku. To zgłoszenie nabycia, które pozwala zachować zwolnienie. Jeżeli warunki zwolnienia nie są spełnione, właściwy jest co do zasady formularz SD-3 i rozliczenie podatku według zasad dla I grupy podatkowej.

Przy darowiźnie pieniężnej przekraczającej limit trzeba również udokumentować jej otrzymanie dowodem przekazania środków na rachunek obdarowanego, rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym. W praktyce najbezpieczniejszy jest przelew bankowy z rachunku darczyńcy na rachunek obdarowanego, z tytułem wskazującym darowiznę.

Darowizna od obojga rodziców – jeden limit czy dwa?

Limit 36 120 zł stosuje się do darowizn od jednej osoby. Dlatego przy darowiźnie od obojga rodziców limit liczy się osobno dla matki i osobno dla ojca. W ujęciu praktycznym może to oznaczać łącznie 72 240 zł bez obowiązku zgłoszenia, ale tylko wtedy, gdy darowizny rzeczywiście pochodzą od dwojga darczyńców i można to wykazać.

Jeżeli z dokumentów wynika, że całą kwotę darowała jedna osoba, nie można automatycznie podzielić jej na pół tylko dlatego, że rodzice pozostają w małżeństwie albo korzystają ze wspólnego rachunku. Dla bezpieczeństwa warto sporządzić prostą umowę darowizny wskazującą darczyńców, kwoty i datę przekazania środków.

Jeżeli ostatnia darowizna została otrzymana 4 miesiące temu, termin 6 miesięcy jeszcze nie upłynął. W takiej sytuacji należy jak najszybciej złożyć SD-Z2, najlepiej osobno dla darowizny od matki i osobno dla darowizny od ojca, o ile faktycznie oboje byli darczyńcami.

Co zrobić, jeżeli wcześniejsze darowizny nie zostały zgłoszone?

Jeżeli wcześniejsza darowizna przekroczyła limit i nie została zgłoszona w terminie 6 miesięcy, zwolnienie dla tej konkretnej darowizny co do zasady przepada. Samo spóźnione złożenie SD-Z2 nie przywraca automatycznie prawa do zwolnienia.

W takiej sytuacji należy ustalić, które darowizny przekroczyły limit od danego rodzica, kiedy powstał obowiązek podatkowy oraz czy należy złożyć SD-3 i zapłacić podatek wraz z odsetkami. Równolegle można rozważyć złożenie czynnego żalu, jeżeli doszło do niezłożenia wymaganej deklaracji lub narażenia podatku na uszczuplenie.

Czynny żal, o którym mowa w art. 16 Kodeksu karnego skarbowego, może chronić przed karą za przestępstwo skarbowe albo wykroczenie skarbowe, ale nie zastępuje zapłaty zaległego podatku. Co ważne, czynny żal jest bezskuteczny, jeżeli organ miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o naruszeniu albo rozpoczął czynności zmierzające do jego ujawnienia, chyba że czynności te nie dały podstaw do wszczęcia postępowania.

Czy kolejna darowizna może być zwolniona, jeśli wcześniejsze były spóźnione?

Tak, co do zasady jest to możliwe, ale trzeba rozdzielić dwie kwestie. Wcześniejsze darowizny, których nie zgłoszono w terminie, należy rozliczyć odrębnie. Natomiast nowa darowizna, dla której termin 6 miesięcy jeszcze nie minął, może korzystać ze zwolnienia, jeżeli zostanie prawidłowo zgłoszona i udokumentowana.

W SD-Z2 dotyczącym ostatniej darowizny trzeba wykazać także darowizny od tej samej osoby z okresu uwzględnianego przy sumowaniu. Nie oznacza to jednak, że terminowe zgłoszenie ostatniej darowizny automatycznie naprawia wcześniejsze spóźnienia. Organ podatkowy może oczekiwać wyjaśnień i rozliczenia zaległych nabyć.

Skala podatku, gdy zwolnienie nie przysługuje

Jeżeli zwolnienie z art. 4a nie przysługuje, podatek oblicza się według skali właściwej dla grupy podatkowej. Dla dziecka otrzymującego darowiznę od rodzica będzie to I grupa podatkowa.

20% podatku przy powołaniu się na niezgłoszoną darowiznę

Szczególnie dotkliwa konsekwencja może wystąpić wtedy, gdy podatnik powoła się na niezgłoszoną darowiznę dopiero w toku czynności organu podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej, a należny podatek nie został zapłacony. W takim przypadku ustawa przewiduje sankcyjną stawkę 20%.

Dlatego lepiej samodzielnie uporządkować sprawę, zanim urząd zapyta o źródło pieniędzy, np. przy zakupie nieruchomości, samochodu albo analizie przepływów na rachunku bankowym.

FAQ

Czy darowiznę od rodziców zawsze trzeba zgłaszać?

Nie zawsze. Jeżeli suma darowizn od jednego rodzica nie przekracza 36 120 zł, zgłoszenie SD-Z2 nie jest wymagane. Po przekroczeniu tego limitu zgłoszenie jest potrzebne, jeśli obdarowany chce zachować pełne zwolnienie z podatku.

Czy limit liczy się osobno dla matki i ojca?

Tak. Limit dotyczy darowizn od jednej osoby. Przy darowiźnie od obojga rodziców trzeba jednak móc wykazać, że darczyńcami byli rzeczywiście oboje rodzice, a nie tylko jedno z nich.

Czy można złożyć SD-Z2 po terminie i nadal nie płacić podatku?

Co do zasady nie. Spóźnione SD-Z2 nie przywraca zwolnienia dla darowizny, której termin zgłoszenia już minął. Wtedy trzeba ustalić, czy należy złożyć SD-3, zapłacić podatek i odsetki oraz złożyć czynny żal.

Czy przelew musi być z rachunku rodzica?

Ustawa wymaga udokumentowania otrzymania pieniędzy dowodem przekazania na rachunek obdarowanego albo przekazem pocztowym. W praktyce najbezpieczniejszy dowód to przelew z rachunku darczyńcy na rachunek obdarowanego, z jasnym tytułem darowizny.

Czy czynny żal zwalnia z zapłaty podatku?

Nie. Czynny żal może chronić przed odpowiedzialnością karną skarbową, ale nie usuwa zaległości podatkowej. Jeżeli podatek jest należny, trzeba go zapłacić wraz z odsetkami.

Źródła

• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
• Ustawa z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy.