Brak zaliczek na podatek dochodowy a czynny żal

Obowiązek wpłacania zaliczek na podatek dochodowy

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą ma obowiązek obliczać i wpłacać w trakcie roku zaliczki na podatek dochodowy, jeżeli z rozliczenia wynika podatek do zapłaty. Obowiązek ten nie zależy od tego, czy podatnik planuje ostatecznie uregulować całość podatku dopiero w zeznaniu rocznym.

Zgodnie z art. 44 ustawy o PIT podatnicy osiągający dochody z działalności gospodarczej wpłacają zaliczki w trakcie roku podatkowego. Co do zasady zaliczki miesięczne płaci się do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, którego zaliczka dotyczy. Przy rozliczeniu kwartalnym termin przypada do 20. dnia miesiąca następującego po danym kwartale.

W przypadku ostatniej zaliczki za rok przepisy przewidują szczególne zasady. Jeżeli podatnik przed terminem jej zapłaty złoży zeznanie roczne i zapłaci podatek wynikający z zeznania, odrębna wpłata ostatniej zaliczki może nie być konieczna. Nie zmienia to jednak obowiązku prawidłowego rozliczenia wcześniejszych okresów.

Co oznacza brak wpłat zaliczek w trakcie roku?

Zaliczka na podatek, która nie została wpłacona w terminie, powoduje powstanie zaległości podatkowej od dnia następującego po dniu, w którym należało ją zapłacić. Wynika to z zasad Ordynacji podatkowej, zgodnie z którymi przez podatek rozumie się również zaliczki na podatek.

Jeżeli jednak rok podatkowy już się zakończył, a podatnik złożył zeznanie roczne i zapłacił wynikający z niego podatek, trzeba odróżnić dwie kwestie. Po pierwsze, podatek roczny powinien być zapłacony w prawidłowej wysokości. Po drugie, za wcześniejsze opóźnienie w płatności zaliczek mogą należeć się odsetki za zwłokę liczone za okres od dnia po terminie płatności danej zaliczki do dnia zapłaty podatku albo do dnia, w którym zaległość została faktycznie pokryta.

W praktyce nie należy mechanicznie wpłacać po latach „zaległych zaliczek” jako osobnych kwot, jeżeli cały podatek roczny został już zapłacony. Najpierw trzeba ustalić, jak urząd zaksięgował wpłatę roczną, czy podatek główny został pokryty oraz czy pozostały do zapłaty same odsetki.

Czy trzeba korygować PIT-36?

W zeznaniu PIT-36 podatnik powinien wykazać dane wymagane przez aktualny formularz, w tym należne zaliczki, jeżeli formularz przewiduje ich wykazanie dla danego źródła przychodu i sposobu rozliczenia. Jeżeli w deklaracji wpisano błędne kwoty, pominięto należne zaliczki albo przez to nieprawidłowo ustalono kwotę do zapłaty lub nadpłatę, należy rozważyć złożenie korekty zeznania.

Korekta polega na ponownym złożeniu prawidłowo wypełnionego PIT-36. Obecnie zasadniczo nie trzeba dołączać pisemnego uzasadnienia przyczyn korekty, ale w sprawach ryzykownych warto zachować własne wyliczenia: dochód za poszczególne miesiące lub kwartały, należne zaliczki, daty płatności, datę zapłaty podatku rocznego oraz odsetki.

Jeżeli zeznanie roczne prawidłowo wykazuje dochód i podatek, a problem dotyczy wyłącznie terminowości zaliczek, korekta może nie zawsze zmieniać kwotę podatku. Mimo to pominięcie pól dotyczących należnych zaliczek może wymagać poprawienia deklaracji, zwłaszcza gdy formularz PIT-36 za dany rok wymagał ich uzupełnienia.

Odsetki od niewpłaconych zaliczek

Odsetki za zwłokę oblicza się osobno dla każdej zaliczki, której nie zapłacono w terminie. Okres opóźnienia zaczyna się następnego dnia po terminie płatności danej zaliczki. Kończy się zasadniczo w dniu zapłaty kwoty, która pokryła zaległość podatkową.

Jeżeli podatnik zapłacił cały podatek dopiero przy zeznaniu rocznym, odsetki mogą być należne za czas od ustawowych terminów zapłaty poszczególnych zaliczek do dnia faktycznej zapłaty podatku. Przy obliczeniach trzeba korzystać ze stawek odsetek obowiązujących w poszczególnych okresach opóźnienia.

Nie każda drobna kwota odsetek podlega wpłacie. Przepisy Ordynacji podatkowej przewidują zasadę, że odsetek za zwłokę nie nalicza się, jeżeli ich wysokość nie przekracza ustawowego progu. W praktyce przy całorocznym braku zaliczek odsetki najczęściej przekraczają ten próg, ale należy to policzyć.

Ryzyko odpowiedzialności karnoskarbowej

Brak wpłat zaliczek może mieć skutki nie tylko podatkowe, ale również karnoskarbowe. W zależności od okoliczności organ może rozważać przede wszystkim odpowiedzialność za uporczywe niewpłacanie podatku w terminie na podstawie art. 57 Kodeksu karnego skarbowego. Jeżeli dodatkowo deklaracja zawierała nieprawdziwe dane albo zatajała wymagane informacje, znaczenie może mieć także art. 56 Kodeksu karnego skarbowego.

Nie każdy przypadek opóźnienia automatycznie kończy się karą. Znaczenie mają między innymi: wysokość zaległości, liczba pominiętych zaliczek, czas opóźnienia, wcześniejsze zachowanie podatnika, to czy podatek został uregulowany dobrowolnie oraz czy podatnik sam ujawnił błąd.

Dobrowolna zapłata podatku, odsetek, złożenie korekty oraz czynnego żalu mogą istotnie ograniczyć ryzyko sporu z urzędem skarbowym. Trzeba jednak działać zanim organ podatkowy sam wykryje naruszenie i podejmie czynności, które wyłączą skuteczność czynnego żalu.

Czynny żal po zapłacie podatku w zeznaniu rocznym

Czynny żal to zawiadomienie organu powołanego do ścigania przestępstw lub wykroczeń skarbowych o popełnieniu czynu zabronionego. Zgodnie z art. 16 Kodeksu karnego skarbowego sprawca nie podlega karze, jeżeli po popełnieniu czynu zawiadomił organ o istotnych okolicznościach czynu i uiścił w całości wymagalną należność publicznoprawną uszczuploną czynem.

W piśmie warto opisać krótko i konkretnie, że podatnik prowadził działalność gospodarczą, nie wpłacał w terminie zaliczek na PIT za wskazane okresy, rozliczył podatek w zeznaniu rocznym, zapłacił podatek oraz obliczył i wpłacił odsetki. Jeżeli składana jest korekta PIT-36, należy wskazać, że została złożona albo zostanie złożona równocześnie.

Czynny żal nie jest skuteczny w każdej sytuacji. Co do zasady nie zadziała, jeżeli organ ścigania miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o czynie albo rozpoczął czynności służbowe zmierzające do jego ujawnienia, a czynności te dostarczyły podstaw do wszczęcia postępowania. Dlatego nie warto zwlekać.

Jak bezpiecznie uporządkować sprawę?

Najpierw należy odtworzyć rozliczenie za cały rok: przychody, koszty, dochód, należne zaliczki za poszczególne miesiące albo kwartały oraz terminy ich płatności. Następnie trzeba porównać te dane z treścią złożonego PIT-36 i z wpłatami zaksięgowanymi przez urząd skarbowy.

Jeżeli deklaracja PIT-36 nie zawiera wymaganych danych albo zawiera błędne dane, należy złożyć korektę. Jeżeli podatek roczny został już uregulowany, najczęściej do zapłaty pozostaną odsetki od nieterminowych zaliczek. Jeżeli natomiast podatek roczny również był zaniżony, trzeba dopłacić brakującą kwotę wraz z odsetkami.

Równolegle warto złożyć czynny żal, szczególnie gdy przez cały rok nie płacono żadnych zaliczek. W piśmie nie należy używać ogólników. Trzeba wskazać okresy, rodzaj podatku, przyczynę uchybienia, informację o zapłacie podatku i odsetek oraz o korekcie deklaracji, jeżeli jest składana.

FAQ

Czy zapłata całego podatku w PIT rocznym usuwa problem braku zaliczek?

Nie zawsze. Zapłata podatku rocznego może pokryć należność główną, ale nie usuwa automatycznie skutków opóźnienia w zapłacie zaliczek. Zwykle trzeba jeszcze policzyć i zapłacić odsetki za okres nieterminowej płatności.

Czy po zakończeniu roku trzeba wpłacać zaległe zaliczki?

Po zakończeniu roku najważniejsze jest prawidłowe rozliczenie podatku rocznego i odsetek. Jeżeli podatek roczny został już zapłacony, nie należy bez analizy ponownie wpłacać tych samych kwot jako zaliczek. Trzeba sprawdzić księgowanie wpłat i ustalić, co faktycznie pozostaje do zapłaty.

Czy brak należnych zaliczek w PIT-36 wymaga korekty?

Jeżeli formularz wymagał wykazania należnych zaliczek, a podatnik je pominął albo wpisał błędnie, korekta może być potrzebna. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy błąd wpływa na rozliczenie podatku, wysokość dopłaty, nadpłaty albo kompletność danych w zeznaniu.

Czy czynny żal trzeba składać razem z korektą?

Nie zawsze jest to formalnie konieczne, ale przy całorocznym braku zaliczek jest to często rozwiązanie ostrożnościowe. Korekta może chronić w zakresie błędnej deklaracji, natomiast czynny żal lepiej opisuje samo niewpłacanie podatku w terminie.

Kiedy czynny żal nie pomoże?

Czynny żal może być nieskuteczny, jeżeli urząd skarbowy miał już udokumentowaną wiadomość o naruszeniu albo rozpoczął czynności służbowe zmierzające do jego ujawnienia. Dlatego najlepiej złożyć go zanim podatnik otrzyma wezwanie lub informację o kontroli dotyczącej tej sprawy.

Podsumowanie

Brak wpłat zaliczek na podatek dochodowy przez cały rok należy uporządkować możliwie szybko. Sama zapłata podatku w zeznaniu rocznym nie zawsze wystarcza, ponieważ pozostają odsetki za opóźnienie, ewentualna korekta PIT-36 oraz ryzyko odpowiedzialności karnoskarbowej.

Najbezpieczniej jest odtworzyć należne zaliczki, sprawdzić deklarację, zapłacić brakujące odsetki, złożyć korektę, jeżeli jest potrzebna, oraz wysłać czynny żal, o ile urząd nie rozpoczął jeszcze czynności w sprawie.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
2. Ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy - Dz.U. 1999 nr 83 poz. 930