Pożyczka od rodzica na wykup udziału w mieszkaniu

Umowa pożyczki od rodzica dla dziecka

Zgodnie z art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Umowa pożyczki, której wartość przekracza 1000 zł, wymaga zachowania formy dokumentowej. W praktyce przy pożyczce 30 000 zł najbezpieczniej sporządzić krótką umowę pisemną, podpisaną przez rodzica i syna. Nie trzeba iść do notariusza, choć notarialne poświadczenie podpisów może mieć znaczenie dowodowe przy większych kwotach albo sporach rodzinnych.

W umowie warto wskazać co najmniej:

• datę i miejsce zawarcia umowy,
• dane pożyczkodawcy i pożyczkobiorcy,
• kwotę pożyczki,
• cel, na przykład wykup udziału w mieszkaniu,
• sposób przekazania pieniędzy, najlepiej przelew na rachunek syna,
• termin i sposób zwrotu, na przykład jednorazowo albo w ratach,
• informację, czy pożyczka jest oprocentowana, czy nieoprocentowana.

Potwierdzeniem uzyskania pożyczki będzie przede wszystkim podpisana umowa oraz dowód przelewu bankowego. Tytuł przelewu powinien być jednoznaczny, na przykład: pożyczka zgodnie z umową z dnia ... . Sam przelew bez umowy również może być dowodem, ale jest mniej bezpieczny, bo w razie kontroli lub sporu trzeba będzie wykazywać, że nie była to darowizna ani inne świadczenie.

PCC przy pożyczce od rodzica

Co do zasady umowa pożyczki pieniędzy podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych według stawki 0,5% podstawy opodatkowania. Przy pożyczce 30 000 zł podatek wyniósłby więc 150 zł.

W przypadku pożyczki od rodzica dla dziecka sytuacja jest jednak korzystniejsza. Pożyczka między osobami najbliższymi, takimi jak rodzic i dziecko, może korzystać ze zwolnienia z PCC także powyżej ustawowego limitu przewidzianego dla I grupy podatkowej. Warunkiem jest prawidłowe udokumentowanie przekazania pieniędzy oraz złożenie deklaracji PCC-3 w terminie 14 dni od zawarcia umowy pożyczki.

Jeżeli syn otrzyma 30 000 zł przelewem od rodzica i złoży PCC-3 w terminie, zasadniczo nie powinien płacić 0,5% PCC. Deklaracja nie jest wtedy tylko zwykłym powiadomieniem, ale dokumentem służącym skorzystaniu ze zwolnienia. Do deklaracji warto zachować umowę i potwierdzenie przelewu, nawet jeżeli urząd nie żąda ich od razu.

Jeżeli warunki zwolnienia nie zostaną spełnione, na przykład pieniądze zostaną przekazane gotówką albo deklaracja nie zostanie złożona w terminie, urząd może odmówić zwolnienia. W określonych sytuacjach, zwłaszcza gdy podatnik powołuje się na pożyczkę dopiero w toku czynności sprawdzających, kontroli albo postępowania podatkowego, może pojawić się ryzyko sankcyjnej stawki PCC.

Czy trzeba zgłaszać zwrot pożyczki?

Zwrot pożyczki nie wymaga składania odrębnego zawiadomienia do urzędu skarbowego. Nie składa się także kolejnej deklaracji PCC-3 tylko dlatego, że pożyczka została spłacona.

Dla bezpieczeństwa dowodowego spłata powinna następować przelewem z rachunku syna na rachunek pożyczkodawcy. Tytuł przelewu warto opisywać konsekwentnie, na przykład: zwrot pożyczki, rata 1, umowa z dnia ... . Jeżeli spłata następuje w ratach, dobrze przygotować prosty harmonogram albo aneks do umowy.

Brak obowiązku zgłoszenia zwrotu nie oznacza, że dokumenty są zbędne. Potwierdzenia przelewów mogą być potrzebne, gdy urząd zapyta o źródło finansowania zakupu udziału w mieszkaniu albo gdy po latach powstanie spór między stronami.

Czy pożyczka jest dochodem i czy wykazuje się ją w PIT?

Kwota pożyczki nie jest dochodem syna. Otrzymane 30 000 zł nie powiększa podstawy opodatkowania PIT, ponieważ pożyczkobiorca ma obowiązek zwrócić tę samą kwotę. Z tego powodu syn nie wykazuje kwoty pożyczki w rocznym zeznaniu PIT.

Neutralny podatkowo jest również zwrot kapitału pożyczki. Jeżeli syn odda rodzicowi 30 000 zł, nie powstaje z tego powodu dochód ani po stronie syna, ani po stronie rodzica. Jest to tylko wykonanie obowiązku wynikającego z umowy.

Inaczej może być przy pożyczce oprocentowanej. Odsetki są wynagrodzeniem pożyczkodawcy za udostępnienie kapitału i mogą powodować obowiązki podatkowe po stronie osoby, która je otrzymuje. Jeżeli pożyczka ma być nieoprocentowana, warto wpisać to wprost do umowy.

Ryzyko podatkowe może pojawić się także wtedy, gdy pożyczka zostanie umorzona, nie będzie realnie spłacana albo strony nie będą potrafiły wykazać obowiązku zwrotu. Wtedy urząd może badać, czy w rzeczywistości nie doszło do darowizny albo innego przysporzenia majątkowego.

Limity kwot i źródło pieniędzy

Przepisy nie wprowadzają ogólnego górnego limitu pożyczki, której rodzic może udzielić dziecku. Można więc pożyczyć 30 000 zł, 100 000 zł albo inną kwotę, jeżeli strony rzeczywiście zawierają umowę pożyczki i pożyczkodawca dysponuje środkami o możliwym do wykazania pochodzeniu.

Limit 36 120 zł ma znaczenie przy zwolnieniach przewidzianych dla I grupy podatkowej. W relacji rodzic-dziecko pożyczka przekraczająca ten limit może nadal korzystać z pełnego zwolnienia z PCC, ale wymaga dochowania warunków formalnych: terminowej deklaracji PCC-3 oraz udokumentowanego przekazania pieniędzy na rachunek lub przekazem.

W praktyce przy pożyczce 30 000 zł od rodzica dla syna najlepiej wykonać następujące czynności:

1. podpisać umowę pożyczki przed przelewem albo najpóźniej w dniu przelewu,
2. przekazać pieniądze przelewem na rachunek bankowy syna,
3. w tytule przelewu wskazać, że chodzi o pożyczkę z konkretnej umowy,
4. złożyć PCC-3 w terminie 14 dni od zawarcia umowy,
5. zachować umowę, potwierdzenie przelewu i późniejsze potwierdzenia spłat.

Podsumowanie

Pożyczka od rodzica na wykup udziału w mieszkaniu powinna być udokumentowana umową i przelewem. Przy relacji rodzic-dziecko możliwe jest zwolnienie z PCC, a więc podatek 0,5% nie musi być płacony, jeżeli syn złoży PCC-3 w terminie i otrzyma pieniądze w sposób możliwy do udokumentowania.

Pożyczka nie jest dochodem syna i nie podlega wykazaniu w PIT. Zwrot pożyczki również nie wymaga zgłoszenia do urzędu skarbowego. Najważniejsze jest zachowanie dokumentów, ponieważ to one potwierdzają, że środki nie były darowizną, lecz pożyczką podlegającą zwrotowi.

FAQ

Czy pożyczka od ojca dla syna musi być u notariusza?

Nie. Dla pożyczki 30 000 zł wystarczy forma dokumentowa, a w praktyce zwykła umowa pisemna. Notariusz nie jest wymagany, ale może zwiększyć bezpieczeństwo dowodowe.

Czy PCC-3 składa się od dnia przelewu czy od dnia umowy?

Termin 14 dni należy liczyć od dokonania czynności, czyli co do zasady od zawarcia umowy pożyczki. Najbezpieczniej podpisać umowę i wykonać przelew tego samego dnia albo bardzo blisko tej daty.

Czy przy pożyczce od rodzica trzeba zapłacić 0,5% PCC?

Nie zawsze. W relacji rodzic-dziecko można skorzystać ze zwolnienia z PCC, jeżeli pieniądze są przekazane w sposób udokumentowany i deklaracja PCC-3 zostanie złożona w terminie.

Czy zwrot pożyczki trzeba zgłaszać do urzędu skarbowego?

Nie. Zwrot pożyczki nie wymaga odrębnego zgłoszenia. Warto jednak spłacać pożyczkę przelewem i przechowywać potwierdzenia, aby wykazać rzeczywiste wykonanie umowy.

Czy nieoprocentowana pożyczka powoduje przychód u syna?

Co do zasady nie. Jeżeli z umowy wynika obowiązek zwrotu kapitału, otrzymana kwota pożyczki nie jest dochodem i nie jest wykazywana w PIT.

Co grozi, jeśli pożyczka nie zostanie udokumentowana?

Urząd może kwestionować charakter przekazania pieniędzy, a strony mogą mieć problem z wykazaniem, że była to pożyczka, a nie darowizna. Może to prowadzić do sporów podatkowych i konieczności składania wyjaśnień.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.

3. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.