Czy fundacja musi podzielić zysk?

Czy fundacja może podzielić zysk?

Co do zasady nie. Fundacja jest osobą prawną powołaną do realizacji określonych celów społecznie lub gospodarczo użytecznych, a nie do wypłacania zysku fundatorom. Nawet jeżeli w potocznym języku mówi się o „zysku fundacji”, w fundacji nieprowadzącej działalności gospodarczej chodzi zwykle o nadwyżkę przychodów nad kosztami.

Taka nadwyżka może powstać na przykład wtedy, gdy fundacja otrzymała wpłaty od fundatorów, darowizny albo inne przychody statutowe, a nie wydała całej kwoty w danym roku obrotowym. Nie oznacza to jednak, że środki można podzielić między fundatorów, członków organów lub osoby związane z fundacją.

Jeżeli fundacja nie prowadzi działalności gospodarczej, jej dodatni wynik finansowy powinien zostać rozliczony w sposób zgodny z celem statutowym, ustawą o rachunkowości oraz postanowieniami statutu. Najczęściej środki zwiększają przychody następnego roku obrotowego albo fundusz statutowy, jeżeli jest to dopuszczalne w danym przypadku.

Fundacja non profit, not for profit i działalność gospodarcza

W praktyce spotyka się określenia „non profit” i „not for profit”, ale nie są one kluczowe dla odpowiedzi na pytanie o podział wyniku finansowego. Ważniejsze jest to, czy fundacja prowadzi działalność gospodarczą, jakie ma cele statutowe oraz jakie zasady rozliczania środków przewiduje jej statut.

Fundacja nieprowadząca działalności gospodarczej finansuje działania najczęściej z funduszu założycielskiego, darowizn, dotacji, spadków, zapisów, grantów albo innych wpłat przeznaczonych na cele statutowe. Jeżeli w dokumentach fundacji pojawia się określenie „składki fundatorów”, warto sprawdzić, czy chodzi o darowizny, dopłaty na cele statutowe czy inne świadczenia wynikające ze statutu lub uchwał.

Inaczej wygląda sytuacja fundacji prowadzącej działalność gospodarczą. Taka fundacja może osiągać dochód z działalności gospodarczej, ale nadal nie oznacza to swobodnego podziału zysku między fundatorów. Dochód powinien służyć realizacji celów statutowych, a działalność gospodarcza ma charakter pomocniczy wobec tych celów.

Sprawozdanie finansowe fundacji bez działalności gospodarczej

Fundacja, która nie prowadzi działalności gospodarczej, co do zasady prowadzi księgi rachunkowe i sporządza roczne sprawozdanie finansowe według ustawy o rachunkowości. W sprawozdaniu wykazuje przychody i koszty działalności statutowej, koszty administracyjne oraz inne pozycje wymagane przez przyjęty wariant sprawozdania.

Do dnia zatwierdzenia rocznego sprawozdania finansowego dodatni albo ujemny wynik pozostaje wynikiem finansowym za dany rok. Dopiero po zatwierdzeniu sprawozdania właściwy organ fundacji powinien podjąć rozstrzygnięcie o sposobie jego rozliczenia, zgodnie z przepisami i statutem.

Jeżeli fundacja spełnia warunki jednostki mikro i właściwy organ podejmie decyzję o stosowaniu uproszczeń, może sporządzać uproszczone sprawozdanie finansowe. Kwestie te wynikają z ustawy o rachunkowości, w szczególności z regulacji dotyczących jednostek mikro oraz rozliczania różnicy między przychodami a kosztami.

Jak rozliczyć nadwyżkę przychodów nad kosztami?

W fundacji nieprowadzącej działalności gospodarczej dodatni wynik finansowy oznacza, że przychody za dany rok były wyższe niż koszty. Nie jest to zysk do wypłaty. Po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego fundacja powinna rozliczyć tę nadwyżkę w sposób przewidziany dla jej rodzaju sprawozdawczości i zgodny ze statutem.

W przypadku jednostek mikro, do których mogą należeć organizacje nieprowadzące działalności gospodarczej po spełnieniu ustawowych warunków, art. 47 ust. 3a ustawy o rachunkowości przewiduje zasadę, że różnica między przychodami a kosztami zwiększa odpowiednio przychody albo koszty w następnym roku obrotowym. Różnica dodatnia może być również zaliczona na zwiększenie kapitału lub funduszu podstawowego.

W praktyce oznacza to dwa najczęstsze warianty: ujęcie nadwyżki jako przychodów roku następnego albo zwiększenie funduszu statutowego. O wyborze powinny decydować przepisy, statut, polityka rachunkowości oraz uchwała właściwego organu zatwierdzającego sprawozdanie.

Nadwyżka kosztów nad przychodami

Możliwa jest także sytuacja odwrotna, czyli nadwyżka kosztów nad przychodami. Nie jest to „strata” w takim samym sensie, jak w spółce kapitałowej, ale ujemny wynik finansowy fundacji za dany rok. Także on powinien zostać wykazany w sprawozdaniu finansowym i rozliczony po jego zatwierdzeniu.

Jeżeli fundacja korzysta z zasad przewidzianych dla jednostek mikro, ujemna różnica między przychodami a kosztami zwiększa koszty w następnym roku obrotowym. W pozostałych przypadkach sposób rozliczenia należy ocenić na podstawie ustawy o rachunkowości, przyjętej polityki rachunkowości i statutu.

Wpłaty fundatorów a obowiązki podatkowe

Samo powstanie nadwyżki przychodów nad kosztami nie oznacza, że fundacja może wypłacić środki fundatorom. Nie oznacza też automatycznie, że nie występują żadne obowiązki podatkowe. Kwalifikacja podatkowa zależy od rodzaju przychodów, celu ich wydatkowania, dokumentacji oraz ewentualnych zwolnień przewidzianych w przepisach o podatku dochodowym od osób prawnych.

W praktyce fundacja powinna oddzielnie ocenić dwie kwestie: rachunkowe rozliczenie wyniku finansowego oraz podatkowe rozliczenie przychodów i kosztów. To, że środki mają pozostać w fundacji, nie zwalnia z obowiązku prawidłowego prowadzenia ksiąg, sporządzenia sprawozdania finansowego i złożenia wymaganych deklaracji lub informacji, jeżeli przepisy tego wymagają.

Co powinna zrobić fundacja po zakończeniu roku?

Po zakończeniu roku obrotowego fundacja powinna zamknąć księgi rachunkowe, sporządzić sprawozdanie finansowe, przedstawić je właściwemu organowi i doprowadzić do jego zatwierdzenia. Następnie należy podjąć uchwałę albo inne rozstrzygnięcie o sposobie rozliczenia wyniku finansowego.

Uchwała powinna jasno wskazywać, czy nadwyżka przychodów nad kosztami zwiększa przychody następnego roku, czy fundusz statutowy. Jeżeli fundacja wykazuje nadwyżkę kosztów nad przychodami, dokument powinien określać sposób jej rozliczenia. Dobrą praktyką jest powiązanie uchwały z konkretnym sprawozdaniem finansowym i rokiem obrotowym.

Warto również sprawdzić, czy statut fundacji nie przewiduje szczególnych zasad dotyczących funduszu statutowego, przeznaczania środków, kompetencji zarządu, rady fundacji albo innego organu. Statut nie może jednak legalizować wypłat sprzecznych z istotą fundacji i jej celami.

FAQ

Czy fundator może otrzymać część nadwyżki przychodów?

Nie. Fundator nie jest wspólnikiem ani udziałowcem fundacji. Nadwyżka przychodów nad kosztami powinna pozostać w fundacji i zostać wykorzystana zgodnie z jej celami statutowymi.

Czy dodatni wynik finansowy fundacji to zysk?

W języku potocznym bywa tak nazywany, ale w fundacji bez działalności gospodarczej trafniejsze jest określenie „nadwyżka przychodów nad kosztami”. Nie jest to zysk przeznaczony do podziału.

Czy fundacja musi mieć uchwałę o rozliczeniu wyniku?

Tak, w praktyce właściwy organ powinien zatwierdzić sprawozdanie finansowe i rozstrzygnąć, jak rozliczyć wynik. Forma oraz kompetencje organu wynikają ze statutu i przepisów o rachunkowości.

Czy każda fundacja jest jednostką mikro?

Nie. Status jednostki mikro zależy od spełnienia warunków ustawowych i podjęcia odpowiedniej decyzji przez organ zatwierdzający. Dlatego przed zastosowaniem uproszczeń trzeba zweryfikować sytuację konkretnej fundacji.

Czy fundacja prowadząca działalność gospodarczą może wypłacić zysk?

Nie w sensie podziału między fundatorów. Dochód z działalności gospodarczej powinien służyć realizacji celów statutowych fundacji, a nie prywatnemu przysporzeniu osób związanych z fundacją.

Podsumowanie

Fundacja, której przychody pochodzą z wpłat fundatorów, darowizn albo innych źródeł statutowych i która nie prowadzi działalności gospodarczej, nie powinna dzielić dodatniego wyniku finansowego. Taki wynik należy traktować jako nadwyżkę przychodów nad kosztami i rozliczyć po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego.

Najczęściej nadwyżka zwiększa przychody następnego roku obrotowego albo fundusz statutowy. Ostateczny sposób rozliczenia powinien wynikać z ustawy o rachunkowości, statutu, polityki rachunkowości oraz uchwały właściwego organu fundacji.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, Dz.U. 1994 nr 121 poz. 591

2. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach, Dz.U. 1984 nr 21 poz. 97