Praca w Polsce i Niemczech a podatek PIT

Polska rezydencja podatkowa

Najpierw trzeba ustalić, czy podatnik ma w Polsce miejsce zamieszkania dla celów podatkowych. Od tego zależy, czy podlega w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, czyli obowiązkowi rozliczenia całości dochodów bez względu na to, gdzie znajduje się źródło przychodów.

Zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych za osobę mającą miejsce zamieszkania na terytorium Polski uważa się osobę fizyczną, która spełnia co najmniej jeden z dwóch warunków:

• posiada w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych, czyli ośrodek interesów życiowych, lub
• przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Wystarczy spełnienie jednego z tych kryteriów. Jeżeli zatem podatnik mieszka w Polsce, ma tu rodzinę, stałą pracę, majątek, rachunki bankowe lub główne źródło aktywności życiowej, najczęściej będzie polskim rezydentem podatkowym.

Jeżeli dana osoba jest polskim rezydentem, samo zatrudnienie przez niemieckiego pracodawcę nie powoduje jeszcze, że podatek zawsze płaci się wyłącznie w Niemczech. Trzeba zastosować polskie przepisy z uwzględnieniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, co wynika z art. 4a ustawy PIT.

Ośrodek interesów życiowych i limit 183 dni

Ośrodek interesów osobistych obejmuje przede wszystkim więzi rodzinne, miejsce zamieszkania najbliższej rodziny, aktywność społeczną, towarzyską i życiową. Ośrodek interesów gospodarczych to z kolei miejsce uzyskiwania dochodów, posiadany majątek, inwestycje, kredyty, rachunki bankowe, ubezpieczenia oraz faktyczne prowadzenie spraw zarobkowych.

Drugie kryterium, czyli pobyt w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym, jest samodzielną podstawą uznania podatnika za polskiego rezydenta. Oznacza to, że nawet osoba mająca część aktywności zawodowej za granicą może nadal podlegać w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu.

W opisanej sytuacji, przy pracy na pełny etat w Polsce i dodatkowym zatrudnieniu w Niemczech, zasadniczo należy przyjąć polską rezydencję podatkową, chyba że konkretne okoliczności wskazywałyby na przeniesienie ośrodka interesów życiowych za granicę. To wymagałoby odrębnej analizy.

Decyduje miejsce faktycznego wykonywania pracy

Przy wynagrodzeniu ze stosunku pracy najważniejsze jest nie to, gdzie ma siedzibę pracodawca, lecz gdzie pracownik fizycznie wykonuje pracę. Jeżeli polski rezydent pracuje dla niemieckiej firmy, ale obowiązki wykonuje w Polsce, wynagrodzenie za ten czas jest dochodem z pracy wykonywanej w Polsce.

Polsko-niemiecka umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania przewiduje, że wynagrodzenia z pracy najemnej osoby mającej miejsce zamieszkania w Polsce podlegają opodatkowaniu tylko w Polsce, chyba że praca jest wykonywana w Niemczech. Jeżeli praca jest wykonywana w Niemczech, wynagrodzenie za tę pracę może być opodatkowane również w Niemczech.

Takie podejście potwierdzają również interpretacje podatkowe. Organy podatkowe wskazują, że miejscem wykonywania pracy jest miejsce, w którym osoba fizyczna przebywa, gdy wykonuje czynności, za które otrzymuje wynagrodzenie. Dlatego warto prowadzić ewidencję dni pracy w poszczególnych państwach, zwłaszcza gdy część obowiązków jest wykonywana zdalnie, a część podczas wyjazdów.

Praca zdalna w Polsce dla niemieckiego pracodawcy

Dochód za czas pracy wykonywanej z terytorium Polski dla niemieckiego pracodawcy podlega opodatkowaniu w Polsce. Nie stosuje się tu metody unikania podwójnego opodatkowania, ponieważ w zakresie tych dni nie powinno powstać opodatkowanie w Niemczech tylko z tego powodu, że pracodawca ma tam siedzibę.

Jeżeli niemiecki pracodawca nie pełni w Polsce funkcji płatnika PIT, pracownik może mieć obowiązek samodzielnego obliczania i wpłacania zaliczek na podatek od dochodu z pracy wykonywanej w Polsce. W praktyce należy ustalić, czy wynagrodzenie jest wypłacane bez pośrednictwa polskiego płatnika oraz jak zostało zakwalifikowane w dokumentach pracowniczych.

W zeznaniu rocznym taki dochód co do zasady wykazuje się jako dochód podlegający opodatkowaniu w Polsce. Jeżeli część wynagrodzenia dotyczy pracy wykonywanej za granicą, konieczne jest prawidłowe podzielenie wynagrodzenia według dni lub innej rzetelnej metody odpowiadającej faktycznemu wykonywaniu pracy.

Praca wykonywana fizycznie w Niemczech

Inaczej rozlicza się wynagrodzenie przypadające na dni, w których praca była faktycznie wykonywana w Niemczech. Takie wynagrodzenie może być opodatkowane w Niemczech jako państwie wykonywania pracy, a jednocześnie polski rezydent musi uwzględnić je w swoim polskim rozliczeniu.

Polsko-niemiecka umowa przewiduje w takim przypadku metodę wyłączenia z progresją. Oznacza to, że dochód z pracy wykonywanej w Niemczech jest w Polsce zwolniony z podatku, ale wpływa na stopę procentową podatku stosowaną do dochodów opodatkowanych w Polsce.

W praktyce dochód z pracy wykonywanej w Niemczech wykazuje się w zeznaniu rocznym z odpowiednim załącznikiem PIT/ZG. Jeżeli podatnik ma także dochody opodatkowane w Polsce, zagraniczny dochód może podwyższyć efektywną stawkę podatku od tych polskich dochodów.

Praca w Czechach lub Słowacji dla niemieckiej firmy

Jeżeli niemiecki pracodawca oddelegowuje pracownika do Czech lub Słowacji, trzeba stosować umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartą między Polską a państwem, w którym praca jest faktycznie wykonywana. Sama siedziba niemieckiego pracodawcy nie wystarcza do rozstrzygnięcia sprawy.

W wielu umowach międzynarodowych funkcjonuje zasada, zgodnie z którą wynagrodzenie za krótkotrwałą pracę w drugim państwie może być opodatkowane wyłącznie w państwie rezydencji pracownika, jeżeli łącznie spełnione są warunki dotyczące limitu pobytu, pracodawcy wypłacającego wynagrodzenie oraz braku obciążenia zakładu lub stałej placówki w państwie wykonywania pracy.

Najczęściej analizuje się trzy elementy:

• czy pobyt w danym państwie nie przekroczył właściwego limitu 183 dni, przy czym sposób liczenia limitu zależy od konkretnej umowy,
• czy wynagrodzenie jest wypłacane przez pracodawcę, który nie ma siedziby lub miejsca zamieszkania w państwie wykonywania pracy,
• czy wynagrodzenie nie jest ponoszone przez zakład lub stałą placówkę pracodawcy w państwie wykonywania pracy.

Jeżeli wszystkie warunki są spełnione, wynagrodzenie za taki krótki pobyt może być opodatkowane tylko w Polsce. Jeżeli którykolwiek warunek nie jest spełniony, państwo faktycznego wykonywania pracy może uzyskać prawo do opodatkowania wynagrodzenia za dni pracy na jego terytorium.

Znaczenie składek ZUS i limitu wynagrodzenia

Opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne w Polsce nie rozstrzyga samo przez się, gdzie należy zapłacić podatek dochodowy. Koordynacja ubezpieczeń społecznych i opodatkowanie dochodu to dwa odrębne obszary. Możliwa jest sytuacja, w której składki są rozliczane w Polsce, a część wynagrodzenia za pracę wykonywaną za granicą trzeba wykazać zgodnie z właściwą umową podatkową.

Również wysokość zarobków z niemieckiej umowy, w tym niski miesięczny limit wynagrodzenia, nie przesądza automatycznie o braku obowiązków w polskim PIT. Dla polskiego rezydenta znaczenie ma przede wszystkim rodzaj dochodu, miejsce wykonywania pracy, ewentualne pobranie podatku za granicą oraz właściwa metoda unikania podwójnego opodatkowania.

Jak rozliczyć dochód w praktyce?

Najbezpieczniej podzielić wynagrodzenie z niemieckiej umowy na części odpowiadające pracy wykonywanej w poszczególnych państwach. Podział powinien wynikać z dokumentów, np. harmonogramu, ewidencji czasu pracy, poleceń wyjazdu, kalendarza pracy zdalnej, pasków wynagrodzeń lub zaświadczenia od pracodawcy.

W uproszczeniu:

• wynagrodzenie za pracę wykonaną w Polsce rozlicza się jako dochód opodatkowany w Polsce,
• wynagrodzenie za pracę wykonaną w Niemczech wykazuje się w Polsce z zastosowaniem metody wyłączenia z progresją,
• wynagrodzenie za pracę w Czechach lub Słowacji wymaga sprawdzenia właściwej umowy i warunków krótkotrwałego pobytu,
• jeżeli zagraniczny podatek został pobrany, trzeba ustalić, czy pobór był zgodny z właściwą umową i jak wykazać dochód w polskim zeznaniu.

W przypadku polskiego rezydenta podatkowego najczęściej właściwym formularzem będzie PIT-36, a dla dochodów zagranicznych również PIT/ZG. Ostateczny sposób rozliczenia zależy jednak od tego, gdzie faktycznie wykonywano pracę oraz czy i gdzie pobrano podatek.

Przy pracy wykonywanej w różnych miejscach praktycznym problemem bywają również koszty dojazdu i noclegu, zwłaszcza gdy podatnik chce prawidłowo rozliczyć świadczenia związane z pracą.

Podsumowanie

Osoba mająca polską rezydencję podatkową powinna co do zasady rozliczyć w Polsce całość dochodów, w tym wynagrodzenie z niemieckiej umowy. Nie oznacza to jednak, że cała pensja z Niemiec jest zawsze opodatkowana tak samo.

• Dochód za pracę wykonywaną w Polsce dla niemieckiej firmy podlega opodatkowaniu w Polsce.
• Dochód za pracę wykonywaną fizycznie w Niemczech może być opodatkowany w Niemczech, a w Polsce jest rozliczany z zastosowaniem metody wyłączenia z progresją.
• Dochód za krótką pracę w Czechach lub Słowacji może pozostać opodatkowany tylko w Polsce, jeżeli spełnione są warunki z właściwej umowy międzynarodowej.
• Kluczowe znaczenie ma rzetelna ewidencja dni pracy w każdym państwie.

FAQ

Czy polski rezydent musi wykazać w Polsce dochód z niemieckiej umowy?

Tak. Polski rezydent podatkowy co do zasady wykazuje w Polsce dochody krajowe i zagraniczne. Sposób opodatkowania zależy jednak od miejsca wykonywania pracy i właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Czy praca zdalna z Polski dla niemieckiej firmy jest opodatkowana w Niemczech?

Co do zasady nie powinna być opodatkowana w Niemczech tylko dlatego, że pracodawca ma tam siedzibę. Jeżeli praca jest faktycznie wykonywana w Polsce, wynagrodzenie za ten czas podlega opodatkowaniu w Polsce.

Czy trzeba składać PIT/ZG przy pracy dla niemieckiego pracodawcy?

PIT/ZG jest potrzebny, gdy podatnik wykazuje dochody uzyskane za granicą, np. wynagrodzenie za pracę faktycznie wykonywaną w Niemczech. Jeżeli cała praca była wykonywana w Polsce, zasadność PIT/ZG trzeba ocenić według konkretnego rozliczenia.

Czy składki ZUS płacone w Polsce oznaczają, że cały podatek też płaci się w Polsce?

Nie zawsze. Ubezpieczenia społeczne i podatek dochodowy są rozliczane według odrębnych zasad. Składki w Polsce nie wykluczają konieczności uwzględnienia w PIT pracy faktycznie wykonywanej za granicą.

Jak udowodnić, gdzie wykonywano pracę?

Warto zachować ewidencję dni pracy, polecenia wyjazdów, bilety, potwierdzenia noclegów, korespondencję z pracodawcą, harmonogramy i dokumenty płacowe. Przy pracy w kilku krajach takie dowody często decydują o prawidłowym podziale wynagrodzenia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350

2. Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku, podpisana w Berlinie dnia 14 maja 2003 r.

3. Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 19 października 2017 r., nr 0114-KDIP3-2.4015.52.2017.1.MZ