Zatrudnienie w Niemczech i w Polsce a podatki

Rezydencja podatkowa przy pracy w Niemczech

Najważniejsze dla rozliczenia dochodów z Niemiec i Polski jest ustalenie, gdzie dana osoba ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych. Nie chodzi wyłącznie o meldunek ani o formalny adres, lecz o kryteria określone w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz w umowie między Polską a Niemcami o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Zgodnie z ustawą o PIT osoba fizyczna mająca miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej podlega w Polsce obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów. Jest to tzw. nieograniczony obowiązek podatkowy.

Za osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce uważa się osobę, która spełnia co najmniej jeden z dwóch warunków:

• posiada w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych, czyli ośrodek interesów życiowych, albo
• przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

W praktyce centrum interesów życiowych może wynikać z takich okoliczności jak miejsce zamieszkania rodziny, posiadanie mieszkania, prowadzenie gospodarstwa domowego, stałe powiązania majątkowe, aktywność zawodowa, działalność gospodarcza, konta bankowe czy plany życiowe. Każdą sytuację trzeba ocenić łącznie, a nie na podstawie jednego elementu.

Zobacz również: miejsce zamieszkania w Polsce a zatrudnienie za granicą

Kiedy można utracić polską rezydencję podatkową?

Utrata polskiej rezydencji podatkowej nie następuje automatycznie po wyjeździe do pracy w Niemczech. Co do zasady trzeba wykazać, że dana osoba nie ma już w Polsce centrum interesów osobistych ani gospodarczych oraz nie przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Jeżeli ktoś pracuje w Niemczech, ale w Polsce ma rodzinę, mieszkanie, znaczną część majątku, regularnie wraca do kraju i nadal tu koncentruje swoje życie osobiste, polski urząd skarbowy może uznać, że rezydencja podatkowa pozostała w Polsce. Jeżeli natomiast osoba przeniosła do Niemiec stałe miejsce zamieszkania, rodzinę, aktywność zawodową i gospodarczą, a jej związki z Polską stały się incydentalne, możliwe jest uznanie jej za niemieckiego rezydenta podatkowego.

W razie sporu duże znaczenie mają dokumenty: umowa najmu lub zakupu mieszkania, zaświadczenie o rezydencji podatkowej, potwierdzenia pobytu, umowy o pracę, dokumenty rodzinne, potwierdzenia rozliczeń podatkowych i ubezpieczeniowych. Warto przechowywać je tak, aby w razie kontroli można było wykazać rzeczywiste powiązania z danym państwem.

Przeczytaj też: umowa o pracę w Polsce i zatrudnienie w Niemczech a podatki

Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania Polska-Niemcy

Jeżeli dana osoba może być uznana za rezydenta podatkowego zarówno w Polsce, jak i w Niemczech, należy zastosować reguły z umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku, podpisanej w Berlinie 14 maja 2003 r.

Umowa przewiduje kolejność kryteriów, które pomagają ustalić jedno państwo rezydencji dla celów umowy. Najpierw bada się stałe miejsce zamieszkania. Jeżeli jest ono w obu państwach, znaczenie ma państwo, z którym osoba ma ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze, czyli ośrodek interesów życiowych. Jeżeli tego nie da się ustalić, bierze się pod uwagę zwykłe przebywanie, następnie obywatelstwo, a w ostateczności rozstrzygnięcie właściwych organów państw.

Ustalenie rezydencji podatkowej jest kluczowe, ponieważ od niego zależy, czy Polska rozlicza całe dochody podatnika, czy tylko dochody osiągnięte na terytorium Polski.

Dochód z pracy wykonywanej w Niemczech

Jeżeli polski rezydent podatkowy wykonuje pracę najemną fizycznie w Niemczech, wynagrodzenie za tę pracę może być opodatkowane w Niemczech. W Polsce taki dochód jest co do zasady uwzględniany przy zastosowaniu metody wyłączenia z progresją, zgodnie z umową polsko-niemiecką.

Metoda wyłączenia z progresją oznacza, że dochód niemiecki zasadniczo nie jest ponownie opodatkowany w Polsce, ale może wpływać na stopę procentową podatku stosowaną do dochodów opodatkowanych w Polsce według skali podatkowej. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy w tym samym roku podatnik uzyskuje także dochód z pracy, zlecenia, emerytury, renty albo działalności opodatkowanej skalą w Polsce.

Jeżeli osoba mająca polską rezydencję podatkową uzyskała w danym roku wyłącznie dochód z pracy wykonywanej w Niemczech, który podlega metodzie wyłączenia z progresją, a nie uzyskała w Polsce dochodów opodatkowanych według skali, zasadniczo nie ma obowiązku składania w Polsce zeznania tylko z tego powodu. Sytuacja może być inna, jeżeli występują inne dochody, ulgi, wspólne rozliczenie, obowiązki informacyjne lub szczególne okoliczności.

Czy można jednocześnie pracować w Niemczech i w Polsce?

Co do zasady można być zatrudnionym jednocześnie w Niemczech i w Polsce, o ile nie narusza to obowiązków wobec pracodawców, przepisów o czasie pracy, zakazów konkurencji oraz zasad ubezpieczeń społecznych. Sam fakt pracy w dwóch państwach nie jest zakazany.

Podatkowo trzeba jednak oddzielić dochód za pracę wykonywaną w Niemczech od dochodu za pracę wykonywaną w Polsce. Jeżeli polski rezydent podatkowy uzyska w tym samym roku dochód z pracy w Niemczech oraz dochód z pracy w Polsce, zwykle będzie musiał złożyć w Polsce zeznanie roczne i wykazać w nim odpowiednie dochody zagraniczne, aby prawidłowo zastosować metodę wyłączenia z progresją.

Jeżeli osoba jest niemieckim rezydentem podatkowym i podejmuje dodatkową pracę wykonywaną w Polsce, w Polsce może powstać ograniczony obowiązek podatkowy od dochodu osiąganego na terytorium Polski. W takiej sytuacji znaczenie ma rodzaj umowy, miejsce wykonywania pracy, zasady poboru zaliczek oraz postanowienia umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Zobacz również: działalność w Polsce a praca na etacie w Niemczech

Praca zdalna dla niemieckiej firmy z Polski

Osobno trzeba oceniać sytuację, w której pracownik ma umowę z niemieckim pracodawcą, ale faktycznie wykonuje pracę zdalnie z Polski. W podatkach zasadnicze znaczenie ma nie tylko siedziba pracodawcy, lecz także miejsce fizycznego wykonywania pracy. Jeżeli praca jest wykonywana w Polsce, dochód może być traktowany inaczej niż wynagrodzenie za pracę faktycznie wykonywaną na terytorium Niemiec.

W takich sprawach należy przeanalizować umowę, miejsce wykonywania obowiązków, liczbę dni pracy w poszczególnych państwach, zasady poboru zaliczek oraz dokumenty wystawiane przez pracodawcę. W praktyce praca hybrydowa lub zdalna pomiędzy Polską i Niemcami często wymaga dokładnego podziału wynagrodzenia według miejsca wykonywania pracy.

Jakie zeznanie PIT złożyć w Polsce?

Jeżeli polski rezydent podatkowy uzyskuje dochody z pracy za granicą oraz dochody opodatkowane w Polsce według skali podatkowej, najczęściej rozlicza je w zeznaniu rocznym właściwym dla źródła przychodów, z załącznikiem PIT/ZG dla dochodów zagranicznych. W przypadku dochodów z pracy najemnej rozliczanych według skali będzie to co do zasady PIT-36 z odpowiednim załącznikiem.

Jeżeli podatnik otrzymuje również informację od polskiego płatnika, np. PIT-11, powinien uwzględnić ją w zeznaniu. Dochody niemieckie trzeba wykazać zgodnie z zasadami właściwymi dla metody wyłączenia z progresją. Należy też pamiętać o przeliczeniu kwot wyrażonych w euro na złote według zasad przewidzianych w przepisach podatkowych.

W praktyce warto zebrać przed rozliczeniem: niemieckie dokumenty płacowe i podatkowe, polskie informacje PIT, umowy, potwierdzenia poboru podatku, dane o dniach pracy w Polsce i Niemczech oraz dokumenty potwierdzające rezydencję podatkową.

FAQ

Czy muszę zgłaszać w Polsce sam fakt pracy w Niemczech?

Co do zasady nie składa się osobnego zgłoszenia tylko dlatego, że podjęto pracę w Niemczech. Obowiązek może jednak pojawić się przy rocznym rozliczeniu PIT, jeżeli masz polską rezydencję podatkową i uzyskujesz dochody, które trzeba wykazać w zeznaniu.

Czy dochód z Niemiec zawsze trzeba wykazać w polskim PIT?

Nie zawsze. Jeżeli masz polską rezydencję podatkową i oprócz dochodu z Niemiec osiągasz w Polsce dochody opodatkowane według skali, dochód niemiecki zwykle trzeba wykazać dla zastosowania metody wyłączenia z progresją. Jeżeli masz wyłącznie dochód z pracy w Niemczech objęty tą metodą, obowiązek złożenia polskiego zeznania może nie wystąpić.

Czy mogę mieć umowę o pracę w Niemczech i drugą umowę w Polsce?

Tak, przepisy podatkowe nie zakazują pracy w dwóch państwach. Trzeba jednak uwzględnić postanowienia umów, przepisy prawa pracy, ewentualny zakaz konkurencji, czas pracy oraz skutki podatkowe i ubezpieczeniowe.

Co oznacza metoda wyłączenia z progresją?

Oznacza, że zagraniczny dochód zasadniczo nie jest drugi raz opodatkowany w Polsce, ale wpływa na obliczenie stopy procentowej podatku od dochodów opodatkowanych w Polsce według skali. W efekcie polski podatek od dochodów krajowych może być wyższy.

Czy zaświadczenie o rezydencji podatkowej rozwiązuje problem?

Zaświadczenie o rezydencji jest ważnym dowodem, ale nie zawsze samodzielnie przesądza sprawę. Organy podatkowe mogą badać rzeczywiste okoliczności: miejsce pobytu, rodzinę, majątek, pracę i powiązania gospodarcze.

Podsumowanie

Zatrudnienie w Niemczech i w Polsce jest możliwe, ale wymaga prawidłowego ustalenia rezydencji podatkowej oraz miejsca wykonywania pracy. Jeżeli nadal jesteś polskim rezydentem podatkowym, Polska może wymagać wykazania dochodów zagranicznych w zeznaniu, szczególnie gdy osiągasz także dochody krajowe opodatkowane według skali. Dochód z pracy wykonywanej w Niemczech jest zwykle rozliczany z zastosowaniem metody wyłączenia z progresją, co oznacza brak podwójnego opodatkowania tego samego dochodu, ale możliwy wpływ na wysokość podatku od dochodów w Polsce.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350

2. Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku, podpisana w Berlinie dnia 14 maja 2003 r.