Podwójne opodatkowanie dochodów ze Szwajcarii

Rezydencja podatkowa po wyjeździe z Polski

W polskim podatku dochodowym najważniejsze jest ustalenie, czy dana osoba ma w Polsce miejsce zamieszkania dla celów podatkowych. Zgodnie z ustawą o PIT osoba fizyczna jest polskim rezydentem podatkowym, jeżeli posiada w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych, czyli ośrodek interesów życiowych, albo przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Spełnienie jednego z tych warunków może prowadzić do nieograniczonego obowiązku podatkowego w Polsce, czyli obowiązku rozliczania w Polsce całości dochodów, także zagranicznych. Jeżeli żaden z tych warunków nie jest spełniony, osoba zasadniczo podlega w Polsce tylko ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, czyli rozlicza dochody osiągnięte na terytorium Polski.

Zameldowanie w Polsce nie jest samodzielnym kryterium rezydencji podatkowej. Może jednak mieć znaczenie dowodowe, zwłaszcza gdy podatnik pozostawił w Polsce mieszkanie, rodzinę, działalność gospodarczą, rachunki bankowe, majątek lub inne istotne powiązania osobiste i gospodarcze.

W opisanej sytuacji szczególne znaczenie mają: data faktycznej przeprowadzki do Szwajcarii, miejsce wykonywania pracy, długość pobytu w Polsce i w Szwajcarii, pozostawione w Polsce powiązania gospodarcze oraz dokumenty potwierdzające życie i pracę w Szwajcarii.

Polska rezydencja a rezydencja w Szwajcarii

Jeżeli Polska i Szwajcaria mogłyby równocześnie uznawać tę samą osobę za swojego rezydenta podatkowego, należy zastosować reguły kolizyjne wynikające z konwencji między Rzecząpospolitą Polską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie unikania podwójnego opodatkowania. Dla osoby fizycznej znaczenie mają przede wszystkim: stałe miejsce zamieszkania, ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze, zwykłe przebywanie oraz obywatelstwo.

W praktyce urząd skarbowy bada nie tylko formalne zgłoszenia, ale również fakty. Istotne mogą być między innymi: umowa o pracę w Szwajcarii, umowa najmu lub własność mieszkania w Szwajcarii, potwierdzenie ubezpieczenia, dokumenty pobytowe, rozliczenia podatkowe w Szwajcarii, certyfikat rezydencji podatkowej oraz dowody na to, że życie rodzinne i zawodowe zostało przeniesione za granicę.

Certyfikat rezydencji podatkowej ze Szwajcarii nie zawsze automatycznie zamyka spór, ale jest bardzo ważnym dokumentem. W razie wątpliwości pozwala wykazać, że podatnik podlega opodatkowaniu w Szwajcarii z uwagi na miejsce zamieszkania lub pobytu.

Dochody z pracy wykonywanej w Szwajcarii

Jeżeli podatnik faktycznie mieszka w Szwajcarii, pracuje tam na podstawie umowy o pracę zawartej ze szwajcarskim pracodawcą i nie ma już w Polsce ośrodka interesów życiowych, wynagrodzenie z tej pracy zasadniczo powinno być rozliczane według zasad właściwych dla Szwajcarii oraz konwencji polsko-szwajcarskiej. W takim wariancie Polska nie powinna traktować podatnika jak osoby rozliczającej w Polsce całość światowych dochodów.

Inaczej może być wtedy, gdy mimo wyjazdu podatnik zachował w Polsce centrum interesów życiowych. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której w Polsce pozostaje najbliższa rodzina, aktywna działalność gospodarcza, istotne źródła przychodów, majątek służący prowadzeniu spraw życiowych albo podatnik regularnie i długotrwale przebywa w Polsce.

Jeżeli dana osoba zostanie uznana za polskiego rezydenta podatkowego, zagraniczne wynagrodzenie może wymagać wykazania w polskim zeznaniu rocznym z zastosowaniem właściwej metody unikania podwójnego opodatkowania. Sposób rozliczenia zależy od aktualnego brzmienia konwencji, jej modyfikacji oraz rodzaju dochodu.

Sprzedaż papierów wartościowych na polskiej GPW

Dochody ze sprzedaży papierów wartościowych należy analizować oddzielnie od dochodów z pracy. W polskiej ustawie o PIT dochody kapitałowe, w tym odpłatne zbycie papierów wartościowych, są co do zasady opodatkowane stawką 19% i rozliczane w zeznaniu PIT-38. Zeznanie składa się zasadniczo do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym.

Jeżeli podatnik był w danym roku polskim rezydentem podatkowym, powinien rozliczyć w Polsce dochody kapitałowe według polskich zasad. Jeżeli natomiast był rezydentem Szwajcarii i podlegał w Polsce tylko ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, trzeba sprawdzić, czy konkretny dochód z papierów wartościowych może być opodatkowany w Polsce, czy też konwencja polsko-szwajcarska przyznaje prawo opodatkowania państwu rezydencji.

Znaczenie ma także rodzaj instrumentów finansowych. Inaczej ocenia się typowe akcje spółek giełdowych, inaczej udziały lub akcje spółek, których wartość może być związana głównie z nieruchomościami. W praktyce potrzebne są dokumenty od brokera, informacja PIT-8C, historia transakcji, informacja o kosztach nabycia oraz certyfikat rezydencji, jeżeli podatnik powołuje się na rezydencję szwajcarską.

W przypadku dawnych dochodów, takich jak dochody za 2019 r., trzeba dodatkowo ocenić, czy zeznanie zostało złożone, czy wystąpiła zaległość, czy możliwa jest korekta, stwierdzenie nadpłaty albo inne działanie proceduralne. Znaczenie mogą mieć terminy przedawnienia oraz ewentualne zdarzenia, które wpływają na ich bieg.

Zawieszona działalność gospodarcza w Polsce

Zawieszenie jednoosobowej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie, że znikają wszystkie powiązania gospodarcze z Polską. Dla oceny rezydencji podatkowej urząd może badać, czy działalność nadal figuruje w CEIDG, czy podatnik ma firmowy rachunek bankowy, zawarte umowy, należności, zobowiązania, środki trwałe albo inne aktywa związane z działalnością.

Jeżeli działalność nie jest już potrzebna, warto rozważyć jej zamknięcie oraz uporządkowanie spraw rachunkowych, podatkowych i składkowych. Jeżeli działalność ma pozostać zawieszona, należy liczyć się z tym, że może być jednym z elementów analizy centrum interesów gospodarczych.

Po zmianie miejsca zamieszkania należy zaktualizować dane adresowe dla celów podatkowych. Przedsiębiorca zwykle robi to przez wniosek dotyczący wpisu w CEIDG, a osoba nieprowadząca działalności przez odpowiedni formularz aktualizacyjny. Wybór formularza zależy od statusu podatnika i rodzaju identyfikatora podatkowego.

Jak uporządkować sytuację podatkową

Aby ograniczyć ryzyko podwójnego opodatkowania i sporu z polskim fiskusem, warto przygotować spójny zestaw działań oraz dokumentów. Najważniejsze jest wykazanie, gdzie faktycznie znajduje się centrum życia podatnika.

• uzyskaj w Szwajcarii dokumenty potwierdzające rezydencję podatkową, zatrudnienie, adres zamieszkania i ubezpieczenie,
• zaktualizuj w Polsce adres zamieszkania dla celów podatkowych,
• przeanalizuj, czy zawieszona działalność gospodarcza powinna zostać zamknięta,
• uporządkuj rachunki bankowe, umowy, należności i zobowiązania związane z działalnością w Polsce,
• sprawdź obowiązki dotyczące PIT-38 z tytułu sprzedaży papierów wartościowych,
• zgromadź dowody pobytu za granicą, takie jak umowa najmu, rachunki, dokumenty meldunkowe lub potwierdzenia opłat,
• zachowaj dokumenty potwierdzające liczbę dni pobytu w Polsce i w Szwajcarii.

Wymeldowanie z Polski może pomóc dowodowo, ale nie zastępuje analizy rezydencji podatkowej. Decyduje rzeczywisty układ spraw osobistych i gospodarczych, a nie jeden dokument.

FAQ

Czy samo wymeldowanie z Polski zmienia rezydencję podatkową?

Nie. Wymeldowanie może być pomocnym dowodem, ale o rezydencji podatkowej decyduje rzeczywiste centrum interesów osobistych lub gospodarczych oraz długość pobytu w danym państwie.

Czy praca w Szwajcarii zawsze zwalnia z rozliczenia w Polsce?

Nie zawsze. Jeżeli podatnik nadal jest polskim rezydentem podatkowym, zagraniczny dochód może wymagać wykazania w polskim zeznaniu. Jeżeli rezydencja została skutecznie przeniesiona do Szwajcarii, Polska zasadniczo nie powinna opodatkowywać wynagrodzenia za pracę wykonywaną w Szwajcarii, z zastrzeżeniem postanowień konwencji.

Czy trzeba zgłaszać zmianę adresu do polskiego urzędu skarbowego?

Tak, dane adresowe dla celów podatkowych powinny być aktualne. Sposób zgłoszenia zależy od tego, czy podatnik prowadzi działalność gospodarczą, jaki ma identyfikator podatkowy i jakie dane widnieją w rejestrach.

Czy sprzedaż akcji na GPW rozlicza się razem z wynagrodzeniem z pracy?

Nie. Dochody kapitałowe ze sprzedaży papierów wartościowych rozlicza się odrębnie, zasadniczo w PIT-38, i nie łączy się ich z dochodami z pracy opodatkowanymi według skali podatkowej.

Czy certyfikat rezydencji ze Szwajcarii wystarczy?

Certyfikat jest bardzo ważny, ale w razie sporu warto mieć także inne dowody: umowę o pracę, dokumenty mieszkaniowe, potwierdzenia ubezpieczenia, rozliczenia podatkowe, dokumenty pobytowe oraz dowody faktycznego pobytu w Szwajcarii.

Podsumowanie

Aby uniknąć podwójnego opodatkowania dochodów ze Szwajcarii, trzeba przede wszystkim ustalić rezydencję podatkową. Jeżeli centrum życia zostało faktycznie przeniesione do Szwajcarii, a w Polsce pozostały tylko ograniczone powiązania, podatnik ma argumenty za ograniczonym obowiązkiem podatkowym w Polsce.

Nie należy jednak pomijać dochodów uzyskanych w Polsce, w tym dochodów z papierów wartościowych na GPW. Wymagają one osobnej analizy, zwłaszcza gdy podatnik otrzymał informację od polskiego brokera albo chce powołać się na konwencję polsko-szwajcarską.

Najbezpieczniejsze działanie to zebranie dokumentów potwierdzających szwajcarską rezydencję, aktualizacja danych w Polsce, uporządkowanie działalności gospodarczej i sprawdzenie, które zeznania podatkowe powinny zostać złożone lub skorygowane.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350

2. Konwencja między Rzecząpospolitą Polską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku, sporządzona w Bernie dnia 2 września 1991 r.

3. Konwencja wielostronna MLI wdrażająca środki traktatowego prawa podatkowego mające na celu zapobieganie erozji podstawy opodatkowania i przenoszeniu zysku.