Zgłoszenie po terminie darowizny od rodzica do urzędu skarbowego

Kiedy darowizna od rodzica jest zwolniona z podatku?

Rodzic należy do tzw. grupy zerowej, czyli najbliższej rodziny objętej szczególnym zwolnieniem w podatku od spadków i darowizn. Zwolnienie może objąć darowiznę pieniędzy, ale trzeba spełnić warunki z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

W przypadku darowizny pieniężnej najważniejsze są dwa warunki: wpływ pieniędzy musi być udokumentowany przelewem na rachunek płatniczy lub bankowy obdarowanego, rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym, a nabycie trzeba zgłosić do właściwego naczelnika urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy.

Zgłoszenia SD-Z2 nie trzeba składać, jeżeli łączna wartość darowizn i innych nabyć od tego samego rodzica w okresie 5 lat, doliczona do ostatniej darowizny, nie przekracza kwoty wolnej dla I grupy podatkowej, czyli obecnie 36 120 zł. Jeżeli limit został przekroczony, dla zachowania pełnego zwolnienia trzeba zgłosić darowiznę w terminie.

Czy po przekroczeniu 6 miesięcy można jeszcze zachować zwolnienie?

To zależy przede wszystkim od daty darowizny, daty upływu terminu oraz przyczyny spóźnienia. Dawniej termin 6 miesięcy na zgłoszenie SD-Z2 był traktowany jako termin materialnoprawny, którego nie można było przywrócić. Od 7 stycznia 2026 r. obowiązuje jednak art. 4c ustawy o podatku od spadków i darowizn, który pozwala przywrócić termin do zgłoszenia m.in. darowizny od najbliższej rodziny.

Wniosek o przywrócenie terminu ma sens wtedy, gdy podatnik może uprawdopodobnić, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przykładem może być poważna choroba, hospitalizacja, zdarzenie losowe albo inna obiektywna przeszkoda, która realnie uniemożliwiła zgłoszenie darowizny na czas. Samo zapomnienie, przeoczenie terminu albo błędne przekonanie, że przelew z tytułem darowizny wystarczy, zwykle może być niewystarczające.

Do przywrócenia terminu stosuje się odpowiednio zasady z Ordynacji podatkowej. W praktyce oznacza to, że wniosek należy złożyć w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia i jednocześnie dopełnić zaległej czynności, czyli złożyć SD-Z2. Warto dołączyć dokumenty potwierdzające przyczynę opóźnienia, np. dokumentację medyczną, potwierdzenia pobytu za granicą, korespondencję albo inne dowody.

Nowe zasady nie obejmują wszystkich dawnych spóźnień. Z przywrócenia terminu można korzystać przy nabyciach dokonanych od 7 stycznia 2026 r. oraz przy wcześniejszych nabyciach tylko wtedy, gdy 6-miesięczny termin na zgłoszenie nie upłynął przed tą datą. Jeżeli termin minął wcześniej, trzeba liczyć się z rozliczeniem darowizny bez zwolnienia.

Co zrobić, gdy zwolnienie z podatku przepadło?

Jeżeli nie da się skutecznie przywrócić terminu SD-Z2, darowizna od rodzica podlega opodatkowaniu na zasadach właściwych dla I grupy podatkowej. Nie składa się wtedy SD-Z2 jako zgłoszenia do zwolnienia, lecz zeznanie SD-3. W poprzednich wersjach podobnych porad spotyka się czasem oznaczenie SD-Z3, ale dla tego rozliczenia właściwym formularzem jest SD-3.

Aktualny formularz SD-3 jest zeznaniem podatkowym o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych. Co do zasady składa się go w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego. Po zmianach obowiązujących od 7 stycznia 2026 r., jeżeli podatnik nie zgłosił nabycia w terminie wymaganym dla zwolnienia z art. 4a, termin na SD-3 wynosi miesiąc od dnia upływu tego terminu, a gdy złożył wniosek o przywrócenie terminu i otrzymał odmowę - miesiąc od dnia, w którym postanowienie o odmowie stało się ostateczne.

W zeznaniu SD-3 należy wykazać darowiznę według wartości z dnia nabycia oraz uwzględnić wcześniejsze darowizny od tego samego rodzica z okresu 5 lat poprzedzających rok ostatniego nabycia. Organ podatkowy ustala podatek w decyzji. Zapłata następuje po doręczeniu decyzji, w terminie wskazanym przez przepisy, najczęściej 14 dni od doręczenia.

Podatek w I grupie liczy się od nadwyżki ponad kwotę wolną 36 120 zł. Skala dla I grupy wynosi obecnie 3%, 5% albo 7% w zależności od wysokości nadwyżki ponad kwotę wolną.

Czynny żal przy darowiźnie zgłoszonej po terminie

Jeżeli oprócz spóźnienia z SD-Z2 powstał obowiązek złożenia SD-3 i ten termin również został przekroczony, do zeznania warto dołączyć czynny żal. Jest to zawiadomienie składane na podstawie art. 16 Kodeksu karnego skarbowego, w którym podatnik ujawnia naruszenie, opisuje jego okoliczności i wykonuje zaległy obowiązek.

Czynny żal nie przywraca zwolnienia podatkowego. Jego celem jest ograniczenie ryzyka kary za wykroczenie albo przestępstwo skarbowe, np. za niezłożenie deklaracji i narażenie podatku na uszczuplenie. Aby był skuteczny, powinien trafić do organu zanim organ sam miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o czynie albo zanim rozpoczął czynności zmierzające do jego ujawnienia.

W piśmie warto krótko wyjaśnić, kiedy otrzymano darowiznę, dlaczego SD-Z2 lub SD-3 nie zostały złożone na czas, że darowizna była przelewem na rachunek oraz że podatnik składa zaległe zeznanie. Jeżeli podatek zostanie ustalony decyzją, należy go zapłacić w terminie wynikającym z decyzji.

Więcej o warunkach działania tej instytucji opisuje analiza dotycząca tego, kiedy skuteczność czynnego żalu może uchronić podatnika przed karą.

Przedawnienie i sankcyjna stawka 20%

Nie każdą dawną darowiznę da się bezpiecznie pominąć z powołaniem na upływ czasu. W podatku od spadków i darowizn szczególne znaczenie ma sytuacja, w której podatnik powołuje się przed organem podatkowym na niezgłoszoną wcześniej darowiznę, np. tłumacząc pochodzenie pieniędzy na zakup mieszkania. W takim przypadku obowiązek podatkowy może powstać na nowo z chwilą powołania się na nabycie.

Jeżeli darowizna lub polecenie darczyńcy zostaną ujawnione dopiero w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej albo celno-skarbowej, a należny podatek nie został zapłacony, ustawa przewiduje sankcyjną stawkę 20%. Dlatego lepiej uporządkować rozliczenie samodzielnie, zanim sprawa zostanie podniesiona przez urząd.

Jeżeli darowizna była wiele lat temu, trzeba osobno ocenić bieg przedawnienia, ewentualne przerwy lub zawieszenia oraz to, czy podatnik powoływał się na darowiznę przed organem. Szersze omówienie takich sytuacji znajdziesz w materiale o tym, jak działa przedawnienie po latach.

Jakie dokumenty przygotować?

Przed złożeniem pisma do urzędu warto zebrać potwierdzenie przelewu, dane darczyńcy, datę otrzymania pieniędzy, informacje o wcześniejszych darowiznach od tego samego rodzica z ostatnich 5 lat oraz dokumenty uzasadniające ewentualny brak winy w spóźnieniu. Jeżeli darowizn było kilka, każdą należy przeanalizować osobno, bo każda ma własną datę nabycia i może wpływać na limit 36 120 zł.

Przy większych kwotach albo kilku darowiznach dobrym rozwiązaniem jest sporządzenie krótkiego zestawienia: data przelewu, kwota, darczyńca, tytuł przelewu, numer rachunku oraz informacja, czy dana darowizna była już zgłaszana. Ułatwia to prawidłowe wypełnienie SD-Z2, SD-3 albo uzasadnienia czynnego żalu.

FAQ

Podsumowanie

Po przekroczeniu terminu na zgłoszenie darowizny od rodzica trzeba działać szybko i dobrać właściwą ścieżkę. Jeżeli spóźnienie było niezawinione i sprawa mieści się w aktualnych przepisach przejściowych, należy rozważyć wniosek o przywrócenie terminu wraz z SD-Z2. Jeżeli zwolnienie nie jest już możliwe, bezpieczniejszym rozwiązaniem jest złożenie SD-3 i czynnego żalu, zanim urząd sam ujawni niezgłoszoną darowiznę.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
2. Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 2025 poz. 1854
3. Ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy - Dz.U. 1999 nr 83 poz. 930
4. Informacje Ministerstwa Finansów o podatku od spadków i darowizn, formularzach oraz aktualnych limitach - podatki.gov.pl
5. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 sierpnia 2020 r., I SA/Łd 264/20