- Spółka cywilna dwuosobowa nie może po wystąpieniu jednego wspólnika dalej istnieć jako spółka jednego wspólnika.
- W czasie trwania spółki wspólnik nie może swobodnie darować udziału w nieruchomości ani udziału w majątku wspólnym spółki.
- Rozwiązanie spółki wymaga rozliczenia wkładów, majątku, długów oraz sporządzenia wykazu składników majątku dla celów PIT.
- Jeżeli spółka była czynnym podatnikiem VAT i odliczała VAT od towarów lub środków trwałych, może powstać obowiązek remanentu likwidacyjnego VAT.
- Darowizna między małżonkami może korzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, ale przy nieruchomości zwykle wymaga aktu notarialnego.
Dlaczego nie można po prostu darować „udziałów” w spółce cywilnej?
Spółka cywilna nie jest spółką kapitałową ani osobą prawną. Jest umową wspólników uregulowaną w Kodeksie cywilnym. Dlatego w takim przypadku nie występują udziały rozumiane tak jak w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.
Majątek używany w działalności spółki cywilnej jest objęty szczególną współwłasnością łączną wspólników. Oznacza to, że w czasie trwania spółki wspólnik nie ma określonego ułamkowego udziału w całym majątku ani w poszczególnych składnikach, np. w nieruchomości komercyjnej, wyposażeniu restauracji czy środkach pieniężnych. Nie może więc samodzielnie rozporządzić takim udziałem na rzecz drugiego wspólnika.
W praktyce oznacza to, że żona nie może skutecznie darować mężowi „swoich 50%” nieruchomości należącej do majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej, dopóki trwa współwłasność łączna. Najpierw trzeba rozwiązać albo odpowiednio przekształcić relacje wspólników i rozliczyć majątek.
Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 2 godzin • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Wystąpienie wspólnika ze spółki cywilnej
Ten artykuł zostaje przy skutkach podatkowych wystąpienia i rozliczenia majątku. Praktyczną listę czynności przy wyjściu wspólnika omawia tekst: wyjście wspólnika ze spółki cywilnej.
W tym miejscu najważniejsze jest rozróżnienie rozliczenia udziału w majątku, ewentualnego przychodu, VAT i skutków po stronie pozostających wspólników. Gdy działalność ma być kontynuowana przez pozostałe osoby, odrębnego ułożenia wymaga zmiana wspólnika w spółce cywilnej krok po kroku, ponieważ skutki cywilne i podatkowe zależą od sposobu przeprowadzenia zmiany.
Rozwiązanie spółki i majątek wspólników
Po rozwiązaniu spółki cywilnej do wspólnego majątku wspólników stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Najpierw z majątku spółki należy zaspokoić długi związane z działalnością, następnie zwrócić wkłady, a dopiero pozostałą nadwyżkę podzielić między wspólników zgodnie z zasadami udziału w zyskach, chyba że umowa spółki przewiduje inne prawidłowe rozliczenia.
Jeżeli w majątku jest nieruchomość komercyjna, potrzebna będzie analiza księgi wieczystej, umowy spółki, dokumentów nabycia, finansowania, ewentualnych hipotek i nakładów. Przeniesienie nieruchomości albo zniesienie współwłasności wymaga formy aktu notarialnego. Wystąpią więc co najmniej koszty notarialne, sądowe związane z księgą wieczystą oraz koszty obsługi księgowej i podatkowej.
Warto też sprawdzić umowy najmu lokali i umowy dotyczące restauracji. Kontrahenci mogą wymagać aneksów, cesji albo zgód na zmianę strony umowy. Jeżeli działalność obejmuje gastronomię, trzeba osobno ocenić zezwolenia, koncesje, zgłoszenia sanitarne, umowy pracownicze i kasę fiskalną.
Skutki w PIT przy wystąpieniu albo likwidacji spółki
Spółka cywilna nie jest podatnikiem PIT. Przychody i koszty rozliczają wspólnicy proporcjonalnie do prawa do udziału w zysku. Samo zakończenie działalności spółki nie oznacza automatycznego podatku od całego majątku, ale powoduje określone obowiązki ewidencyjne i może mieć skutki przy wypłatach albo późniejszym zbyciu składników majątku.
Przy likwidacji działalności prowadzonej w formie spółki niebędącej osobą prawną albo przy wystąpieniu wspólnika sporządza się wykaz składników majątku. Wykaz powinien obejmować m.in. nazwę składnika, datę nabycia, wydatki na nabycie, część zaliczoną do kosztów, wartość początkową, metodę amortyzacji i sumę odpisów amortyzacyjnych.
Środki pieniężne otrzymane przez wspólnika z tytułu wystąpienia ze spółki mogą stanowić przychód z działalności gospodarczej, z uwzględnieniem wyłączeń przewidzianych w ustawie o PIT. W uproszczeniu nie opodatkowuje się tej części, która odpowiada wcześniej opodatkowanej nadwyżce przychodów nad kosztami, pomniejszonej o wcześniejsze wypłaty i określone wydatki niestanowiące kosztów.
Składniki majątku otrzymane w związku z likwidacją spółki albo wystąpieniem wspólnika co do zasady nie powodują przychodu w samym momencie ich otrzymania. Przychód może powstać dopiero przy odpłatnym zbyciu takich składników. Ustawa o PIT przewiduje przy tym regułę sześciu lat, liczoną od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu likwidacji albo wystąpienia, jeżeli zbycie nie następuje w ramach działalności gospodarczej.
Darowizna między małżonkami a podatek od spadków i darowizn
Darowizna między małżonkami może korzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn przewidzianego dla najbliższej rodziny. Jeżeli darowizna nie jest dokonywana w formie aktu notarialnego, zasadniczo trzeba zgłosić ją do urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy, aby zachować zwolnienie. Przy nieruchomości wymagana jest jednak forma aktu notarialnego, a wtedy zgłoszenia i rozliczenia związane z aktem wykonuje notariusz w zakresie wynikającym z przepisów.
Nie można jednak utożsamiać podatkowego zwolnienia darowizny między małżonkami z możliwością swobodnego darowania udziału w majątku spółki cywilnej. Najpierw trzeba ustalić, czy przedmiot darowizny w ogóle może być samodzielnie przeniesiony, czy też konieczne jest rozwiązanie spółki, podział majątku albo inne czynności prawne.
W określonych konfiguracjach mogą pojawić się również inne obciążenia, np. opłaty notarialne i sądowe, a przy czynnościach ze spłatami, przejęciem długów lub zniesieniem współwłasności także konieczność odrębnej oceny podatku od czynności cywilnoprawnych. Nie da się tego bezpiecznie przesądzić bez dokumentów dotyczących nieruchomości i rozliczeń wspólników.
VAT i remanent przy zmianach w spółce cywilnej
Remanent likwidacyjny ma znaczenie wtedy, gdy dochodzi do zakończenia działalności podatnika VAT albo likwidacji określonej struktury. Samo wystąpienie jednego wspólnika nie zawsze oznacza automatycznie likwidację całej działalności, dlatego trzeba oddzielić zmianę składu od zakończenia biznesu.
Formalności po wystąpieniu ze spółki cywilnej
Formalności CEIDG, ZUS, NIP, REGON i VAT powinny wynikać z rzeczywistej zmiany składu wspólników oraz dalszego prowadzenia działalności. W tym artykule nie trzeba powtarzać pełnej procedury administracyjnej, bo główną intencją są podatkowe skutki wystąpienia.
Podsumowanie
W opisanej sytuacji najbezpieczniej nie traktować sprawy jako prostej darowizny „50% udziałów” mężowi. W spółce cywilnej obowiązuje współwłasność łączna, a spółka dwuosobowa nie może po wyjściu jednego wspólnika stać się spółką jednoosobową. Typowy kierunek działania to rozwiązanie spółki, rozliczenie majątku, uregulowanie nieruchomości aktem notarialnym i ewentualna kontynuacja działalności przez męża jako przedsiębiorcę.
Podatkowo trzeba przeanalizować PIT, VAT, ewentualny podatek od spadków i darowizn, opłaty notarialne, koszty sądowe i konsekwencje księgowe. Największe ryzyko dotyczy nieruchomości, wcześniejszych odliczeń VAT, amortyzacji oraz sposobu dalszego wykorzystania majątku w działalności.
Przykłady
Poniższe przykłady pokazują, jak różne mogą być skutki wyjścia wspólnika ze spółki cywilnej, gdy w majątku znajduje się nieruchomość, restauracja albo składniki z odliczonym VAT.
Małżonkowie prowadzą spółkę cywilną, która wynajmuje lokale i prowadzi restaurację. Żona chce „oddać” swoją część mężowi. Po analizie okazuje się, że nie można darować udziału w nieruchomości należącej do majątku wspólnego spółki. Wspólnicy rozwiązują spółkę, rozliczają długi i wkłady, a następnie w akcie notarialnym porządkują własność nieruchomości. Mąż kontynuuje działalność już jako przedsiębiorca, ale musi zadbać o VAT, umowy najmu i ewidencję środków trwałych.
Wspólnicy kupili wyposażenie restauracji z odliczeniem VAT. Przy rozwiązaniu spółki część wyposażenia nadal pozostaje w firmie i nie została sprzedana. Księgowa ustala, że trzeba przygotować spis z natury dla VAT i rozliczyć podatek od składników objętych remanentem. Dopiero po tym mąż może prawidłowo wprowadzić wybrane składniki do swojej działalności.
Żona nie otrzymuje spłaty pieniężnej, a małżonkowie chcą przekazać mężowi wybrane składniki po zakończeniu spółki. Przy ruchomościach możliwa jest darowizna między małżonkami, ale trzeba ocenić obowiązki w podatku od spadków i darowizn oraz dokumentację księgową. Jeżeli w skład majątku wchodzi nieruchomość, konieczny będzie notariusz, a sama darowizna nie zastąpi wcześniejszego rozliczenia majątku spółki.
FAQ
Czy mąż może zostać jedynym wspólnikiem spółki cywilnej?
Nie. Spółka cywilna wymaga co najmniej dwóch wspólników. Jeżeli z dwuosobowej spółki występuje jeden wspólnik, spółka co do zasady ulega zakończeniu, chyba że wcześniej prawidłowo ukształtowano udział innej osoby.
Czy można darować udział w nieruchomości należącej do spółki cywilnej?
W czasie trwania spółki cywilnej nie można swobodnie darować udziału w nieruchomości objętej współwłasnością łączną wspólników. Najpierw trzeba zakończyć lub zmienić stosunek spółki i rozliczyć majątek.
Czy darowizna między małżonkami zawsze jest bez podatku?
Może być zwolniona z podatku od spadków i darowizn, ale trzeba spełnić warunki formalne. Przy darowiźnie nieruchomości konieczny jest akt notarialny, a przy innych darowiznach znaczenie może mieć terminowe zgłoszenie do urzędu skarbowego.
Czy likwidacja spółki cywilnej powoduje PIT od nieruchomości?
Samo otrzymanie składnika majątku przy likwidacji zwykle nie oznacza automatycznego PIT. Podatek może pojawić się przy wypłatach pieniężnych albo przy późniejszym odpłatnym zbyciu składników majątku, zależnie od terminu i związku ze źródłem działalności gospodarczej.
Kiedy powstaje obowiązek remanentu likwidacyjnego VAT?
Obowiązek należy ocenić przy rozwiązaniu spółki będącej podatnikiem VAT, jeżeli pozostają towary lub składniki majątku, przy których przysługiwało prawo do odliczenia VAT. Dotyczy to także wybranych środków trwałych, jeżeli spełnione są warunki z ustawy o VAT.
Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?
Opisz swoją sprawę prawnikowi ›
Wycena zwykle w ciągu 2 godzin
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje
Źródła:
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
- Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
- Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
- Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn
